Porady

Z notatnika starego doktora

Przedwczesne siwienie

Przedwczesne siwienie

Pytanie:

Mam dopiero 40 lat, a jakiś czas temu zauważyłam, że siwieją mi włosy. Czym może to być spowodowane? Czy istnieją jakieś naturalne sposoby na przeciwdziałanie siwieniu, inne niż kosmetyki dostępne w aptekach?

Odpowiedź:

Siwienie jest jedną z oznak starzenia się organizmu, zupełnie naturalną w pewnym wieku. Czasem zdarza się jednak, że włosy tracą kolor dużo wcześniej, niż moglibyśmy się tego spodziewać. Istnieje wiele potencjalnych przyczyn takiej sytuacji: od nieprawidłowo zbilansowanej diety po poważne choroby. Pigmentacja włosów jest ściśle powiązana z procesem ich rozwoju. Za ich kolor odpowiada melanina, czyli endogenny biopolimer, którego synteza przebiega w melanocytach w fazie wzrostu, czyli anagenie1.

Kluczową rolę w tym procesie, zwanym melanogenezą, odgrywają enzymy: tyrozynaza, TRP1 (tyrosinase-related protein 1) i TRP2. Pigment przenoszony jest głównie do kory włosa, w niewielkim stopniu do rdzenia i bardzo rzadko do powłoczki. Wraz z końcem fazy anagenu zatrzymuje się proces syntezy melaniny, która w fazie przejściowej rozwoju włosa (katagenie) jest usuwana przez fagocyty i komórki Langerhansa oraz keratynocyty zewnętrznej pochewki korzenia włosa2.

Ponieważ cykl włosowy nie jest zsynchronizowany, część komórek odpowiadających za pigmentację wędruje wówczas do tych mieszków włosowych, które aktualnie znajdują się w fazie anagenu. Każdy mieszek włosowy przechodzi 7-15 cykli wzrostu. Włosy siwe rozwijają się w tym samym trybie (anagen, katagen, telogen, egzogen), jednak charakteryzują się szybszym wzrostem.

Siwienie może pojawiać się zatem jako genetycznie regulowane wyczerpanie rezerwuaru melanocytów, redukcja aktywności tyrozynazy bądź defekt w aktywacji i migracji komórek3. Ponieważ ze starzeniem się organizmu w naturalny sposób spada ilość melaniny, już po 30. r.ż. rośnie prawdopodobieństwo pojawienia się większej ilości siwych włosów. Wraz z wiekiem obniża się w organizmie poziom wielu składników mineralnych, co jest związane z ich gorszą przyswajalnością i częstszym występowaniem przewlekłych schorzeń. Spada np. poziom krzemu, którego niedobór znacząco wpływa na siwienie włosów i większą ich łamliwość.

Przedwczesne siwienie moze być objawem problemów z tarczycą

Fot. Archiwum

Z wiekiem zachodzą również istotne zmiany hormonalne. Zdaniem części badaczy estrogeny działają korzystnie na włosy, wydłużając fazę anagenu, a ich niedobór doprowadza do rozlanego przerzedzenia włosów z tendencją do siwienia4. To dlatego u kobiet w okresie okołomenopauzalnym bardzo charakterystyczne jest cofanie się czołowej linii owłosienia. Te naturalne procesy starzenia nie są jednak jedyną możliwą przyczyną siwienia włosów.

Często pojawia się ono u młodych osób, co może być objawem innych schorzeń. Wykazano związek przedwczesnego siwienia z różnymi zaburzeniami autoimmunologicznymi, jak bielactwo, niedokrwistość złośliwa, choroby tarczycy czy uwarunkowany genetycznie zespół Wernera, charakteryzujący się przedwczesnym starzeniem całego organizmu5.

Spośród tych przyczyn szczególnie istotne są zaburzenia tarczycy. U osób z autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy obserwuje się nadmierną utratę włosów w mechanizmie telogenowym, a w chorobie Hashimoto także przedwczesne siwienie i łysienie plackowate6. Przyspieszona depigmentacja może pojawiać się również w chorobie Gravesa-Basedowa7.

Naukowcy wciąż spierają się, czy w tych przypadkach utrata naturalnego koloru włosów jest efektem złożonych mechanizmów immunopatologicznych czy też bezpośredniego wpływu hormonów. Wiadomo jednak, że receptory dla hormonów tarczycy zlokalizowane są na fibroblastach i keratynocytach mieszka włosowego, przez co odpowiadają za tempo wzrostu i jakość włosa.

Ponadto hormony te regulują także metabolizm i podaż tlenu, a zaburzenie tych procesów powoduje, że do mieszka dociera mniej substancji odżywczych niezbędnych dla jego rozwoju. Dlatego poszukując przyczyn przedwczesnego siwienia, warto oznaczyć poziom hormonów tarczycy (TSH, FT3 i FT4).

Istnieje również cały szereg czynników środowiskowych, które mogą zaburzać pigmentację włosów. Wyeliminowanie tych szkodliwych i wprowadzenie kilku zmian do codziennego trybu życia może opóźnić albo spowolnić siwienie.

Palenie papierosów

Regularne palenie przyspiesza procesy starzenia się organizmu, powodując szarzenie cery, szybsze pojawienie się zmarszczek czy właśnie siwienie8. W jednym z badań, w którym uczestniczyło ponad 600 pacjentów w wieku powyżej 30 lat, porównywano stan włosów palaczy z osobami niepalącymi. We wszystkich grupach wiekowych, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, wykazano związek między paleniem a występowaniem siwych włosów, a u panów także łysiną9!

Stres oksydacyjny

Starzenie się organizmu w dużym stopniu powiązane jest z aktywnością wolnych rodników i stresem oksydacyjnym. Okazuje się, że wpływa to bezpośrednio na kondycję włosów. Analiza mikroskopowa siwych mieszków włosowych w fazie anagenu pokazała, że stres oksydacyjny powoduje w nich apoptozę (zaprogramowaną śmierć) melanocytów10. Również hodowane pigmentowe mieszki włosowe narażone na stres oksydacyjny wykazywały zwiększoną apoptozę melanocytów w cebulkach włosów.

Zdaniem autorów tego badania to wysoki stres oksydacyjny prowadzi do selektywnego, przedwczesnego siwienia mieszków włosowych. Z drugiej strony zmiana koloru włosów może wynikać z niedoborów antyoksydantów, które powinny neutralizować aktywność wolnych rodników. Badania przeprowadzone wśród pacjentów cierpiących na bielactwo - będące jedną z przyczyn siwienia - wykazały u nich niskie stężenia przeciwutleniaczy enzymatycznych i nieenzymatycznych, przede wszystkim ubichinolu i witaminy E11.

Z kolei inni badacze na podstawie swoich obserwacji doszli do wniosku, że główną przyczyną uszkodzeń oksydacyjnych melanocytów w siwych włosach jest niedobór katalazy - enzymu katalizującego proces rozkładu nadtlenku wodoru do wody i tlenu12.

Odpowiednia dieta może wyeliminować niektóre przyczyny przedwczesnego siwienia

Fot. FreeImages.com/Klaus Post

Wszystkie te eksperymenty i badania sugerują, że kluczowe jest unikanie stresu oksydacyjnego - najlepiej poprzez dostarczenie organizmowi dużej ilości przeciwutleniaczy zwalczających wolne rodniki. Zdecydowanym liderem jest tu witamina C, która wyłapuje i neutralizuje wolne rodniki, zanim te zdążą uszkodzić komórki. Znajdziesz ją nie tylko w cytrynie - duże większe ilości witaminy C zawierają papryka, pomarańcza, papaja, jarmuż czy brukselka.

Do wymiataczy wolnych rodników należą również witamina E (chroni błony komórkowe i opóźnia proces starzenia) i beta-karoten (prowitamina A). By dostarczyć je organizmowi w odpowiedniej ilości, sięgaj po pomidory, pestki dyni, orzechy, kiełki pszenicy, razowe pieczywo, kasze i ryby.

Witaminy z grupy B

Kobalamina, czyli witamina B12, nie tylko reguluje produkcję erytrocytów (czerwonych krwinek), zapobiegając niedokrwistości, ale również okazuje się mieć kluczowe znaczenie dla kondycji cery i włosów. Jej przewlekły niedobór może powodować rozjaśnienie włosów, a badania wykazują, że stabilizuje ona przebieg początkowej fazy anagenu13.

Jeszcze ciekawsze obserwacje dotyczą wpływu witaminy B5 (pantotenianu wapnia) na włosy. Okazuje się, że może ona cofać przedwczesne siwienie. We wstępnej próbie klinicznej u 7 młodych kobiet, które stosowały 200 mg witaminy B5, udało się zredukować łączną liczbę siwych włosów z 512 do 21314.

Obie te witaminy przyczyniają się również do wzrostu większej ilości włosów poprzez stymulowanie wchłaniania witamin przez organizm i poprawę rozwoju komórek. Podobną rolę odgrywa również biotyna, czyli witamina B7, nie bez przyczyny nazywana witaminą piękna - skutkami jej niedoboru są zmiany skórne, stany zapalne, a także wypadanie włosów.

Najlepszymi źródłami kobalaminy w diecie są mięso wołowe, jajka, ryby, mleko i żółte sery. Z kolei pantotenian wapnia i biotynę można znaleźć w wątrobie, otrębach pszennych, orzechach, mleku i jego przetworach.

Drożdże

Warto zwrócić uwagę na ten niepozorny składnik tradycyjnej kuchni. Drożdże są nie tylko doskonałym źródłem łatwo przyswajalnego białka, ale również prawdziwą witaminową bombą. Zawierają duże ilości witamin z grupy B oraz kwas pantotenowy, który m.in. poprawia pigmentację i stan włosów. Objawami jego niedoboru są zaburzenia układu nerwowego, omdlenia, wypadanie włosów, przedwczesna siwizna, łysienie i zmiany skórne15.

Minerały

W licznych próbach klinicznych naukowcy sprawdzają, czy przedwczesne siwienie może mieć związek z niedoborami określonych składników mineralnych. W jednym z badań określano poziom żelaza, niemiedzi i cynku u pacjentów poniżej 20. r.ż., którzy zmagali się z przedwczesnym siwieniem (wprowadzono kryterium co najmniej 10 siwych pasem)16. Ich wyniki porównano z grupą kontrolną dopasowaną pod względem wieku i płci.

Okazało się, że u pacjentów cierpiących na przedwczesne siwienie odnotowano znacząco niższe stężenie miedzi w surowicy krwi w porównaniu do grupy kontrolnej. Z kolei zupełnie odwrotne wyniki odnotowano w przypadku poziomu żelaza: to zdrowe osoby miały dużo niższe poziomy. Nie wykazano za to istotnych różnic w przypadku stężenia cynku.

Bibliografia

  1. Sawicki W., Histologia, Warszawa 2009, s. 601
  2. Dermatologica 1991, 183: 173-178
  3. Cell 2001; 104: 233-245
  4. Australas J Dermatol 2001; 42: 149-148
  5. Science 2003; 299 (5611): 1355-1359
  6. J Invest Dermatol Symp Proc 2004; 9: 73-78
  7. Ir J Med. Sci 2001; 170: 117-119
  8. Am Heart J 1995; 130: 1003-1010
  9. BMJ 1996; 313 (7072): 1616
  10. FASEB 2006; 20 (9): 1567-1569
  11. Pigment Cell Res 1998; 11 (2): 81-85
  12. PLoS One 2014; 9 (4): e93589
  13. J Cosmet, Dermatol Sci Appl 2011; 1: 25-29
  14. IJDVL 1986; 52 (2): 77-80
  15. Postępy Fitoterapii 2013; (1): 54-62
  16. Biol Trace Elem Res 2012; 146 (1): 30-34
  17. FEBS Lett 1992; 302: 126-128
  18. Phytomedicine 2007; 14 (6): 423-435
  19. J Clin Endocrinol Metab 1997; 82: 3580-3583
  20. International Journal of Trichology 2013; 5 (1): 17-21
  21. Lamer-Zarawska E., Noculak-Palczewska
  22. A. Kosmetyki naturalne. Astrum, Wrocław 1994
  23. Panacea 2008; 4 (25): 14-15

Choć badanie to nie dowiodło, że przedwczesnemu siwieniu towarzyszy niedobór żelaza, inni naukowcy donoszą, że poziom tego pierwiastka wpływa jednak na pigmentację włosów. Żelazo uczestniczy bowiem w aktywacji tyrozynazy - metaloenzymu niezbędnego w procesie melanogenezy17. W innym badaniu wykazano, że regularne przyjmowanie suplementu krzemu (przez 9 miesięcy) powoduje znaczną poprawę kondycji włosów, które stają się grubsze, mocniejsze i bardziej elastyczne18. Dzięki temu pierwiastek ten pośrednio wpływa również na aktywność komórek odpowiedzialnych za pigmentację.

Pojawiają się również doniesienia o tym, że niektóre które etapy melanogenezy zaangażowany jest wapń19. Niektórzy badacze sugerują, że na przedwczesne siwienie narażone są osoby z osteopenią, u których notuje się obniżony poziom wapnia i witaminy D3. Nie przeprowadzono co prawda badań klinicznych na temat ewentualnej roli słonecznej witaminy w procesach pigmentacji włosów, jednak badania epidemiologiczne wykazują, że osoby cierpiące na przedwczesne siwienie rzeczywiście mają obniżone poziomy zarówno wapnia, jak i D320.

Prawdopodobnie zatem na kolor naszych włosów wpływa utrzymanie zarówno odpowiednich poziomów witamin (D3, E, A, z grupy B), jak i minerałów. Oznacza to, że zbilansowana dieta stanowi podstawę pielęgnacji włosów.

Zioła dla ogólnej regeneracji

Poza racjonalną dietą kondycję włosów można poprawić dzięki herbatkom ziołowym. Skrzyp polny działa regenerująco i remineralizująco, a jako bogate źródło krzemu, potasu i flawonoidów korzystnie wpływa na tkanki szybko rosnące, w tym włosy, paznokcie i skórę. Działając przeciwdrobnoustrojowo i przeciwzapalnie, wzmacnia warstwę naskórka i oczyszcza skórę.

Ziele skrzypu jest stosowane również wewnętrznie, w formie naparów lub odwarów. Przywraca zniszczonej z różnych powodów skórze świeżości, elastyczność, poprawia jej wygląd i kondycję, zmniejsza skłonność do przetłuszczania i stanów trądzikowych. Zapobiega łamliwości i kruchości paznokci. Wzmacnia włosy i zapobiega ich wypadaniu, przetłuszczaniu i łupieżowi21. Również pokrzywa wpływa na kondycję włosów. Można używać jej w postaci herbatki lub płukanki do włosów. Stosowana regularnie zapobiega wypadaniu włosów, łupieżowi i tendencji do przetłuszczania się.

Owoc amli

Tzw. agrest indyjski (Emblica officinalis), czyli amla, stosowany jest w postaci proszku, maceratu lub naparu jako środek pielęgnujący i wzmacniający włosy i skórę. Jego owoc dodaje włosom blasku i grubości, zmiękcza je, pogłębia i ożywia naturalny kolor, jednocześnie opóźniając przedwczesne siwienie22. Wmasowany w skórę głowy wzmacnia cebulki włosów, przyspiesza porost oraz działa przeciwłupieżowo i przeciwzapalnie. Dzięki wysokiej zawartości tanin zmniejsza również przetłuszczanie się włosów.

Maskujące płukanki

Naturalne napary przyciemniające włosy, np. z czarnej herbaty, szałwii, tymianku, rozmarynu lub lawendy, ukrywają siwiznę, dlatego warto stosować je miejscowo, kiedy już pojawią się szare pasma. Podobne działanie posiada płukanka z łupin orzechów włoskich, którą można samodzielnie przygotować w domu. Należy jednak pamiętać, że efekty pojawiają się wyłącznie wtedy, gdy napary i płukanki stosuje się regularnie. Przykładowo płukankę z czarnej herbaty powinno się przygotowywać 2-3 razy tygodniowo.

Zaparz 2 łyżki czarnej herbaty z 1 łyżeczką soli, gotuj przez 2 min i usuń z ognia. Przecedź i wystudź napar, a następnie umyj nim włosy. Poczekaj, aż wyschną i tego dnia nie myj ich już szamponem.

Pielęgnacja

Warto pamiętać, że siwe lub siwiejące włosy są dużo słabsze, zatem bardziej podatne na czynniki zewnętrzne. Dlatego nie powinno się ich narażać np. na wysokie temperatury (oznacza to ograniczenie używania suszarek, prostownic, lokówek itp.). Zimą należy pamiętać o nakryciu głowy. Ważne są również kosmetyki stosowane w pielęgnacji. Oczywiście najlepiej, aby skład szamponów i odżywek oparty był na naturalnych składnikach, takich jak wspomniane skrzyp czy pokrzywa.

Polecamy

Zobacz także

Opuchnięte kostki u nóg. Jak zaradzić obrzękowi?

Opuchnięte kostki u nóg. Jak zaradzić obrzękowi?

Od jakiegoś czasu zauważyłam, że pod koniec dnia stale mam spuchnięte kostki. Mama mówi, że to spadek po niej i że jest to związane z niewydolnością żylną, na którą ona cierpi. Jednak obejrzałam dokładnie swoje nogi i nie widzę na nich śladu pajączków. Czy może być inna przyczyna tej opuchlizny? Moja córka np. zawsze jest opuchnięta przed miesiączką. Zastanawiam się więc, czy to możliwe, że mamy rodzinną skłonność do obrzęków?

Jak wzmocnić wzrok?

Jak wzmocnić wzrok?

Od dziecka noszę okulary (jestem krótkowidzem), ale dopiero niedawno zauważyłam, że mój wzrok dużo szybciej się męczy, pojawia się pieczenie i łzawienie oczu, a pod koniec dnia coraz trudniej jest mi czytać. Na co dzień pracuję przy komputerze, a w biurze powoli zaczynamy używać klimatyzacji, co pewnie ma jakiś związek z tymi objawami. Okulista mówi, że z wiekiem wada wzroku może się pogłębiać, ale ja wierzę, że da się temu przeciwdziałać. W jaki sposób mogę poprawić swój wzrok?

Wzmocnienie śledziony

Wzmocnienie śledziony

Przez ostatnie kilka tygodni odczuwałam silne bóle w lewym boku i w okolicy żołądka. Po jakimś czasie wykonałam badanie USG, które wykazało spore powiększenie (stan zapalny) śledziony. Za 3 tygodnie mam udać się na gastroskopię. Zaczęłam interesować się możliwymi przyczynami powiększenia śledziony. Przyznam, że bardziej niż ich ilość zaniepokoiła mnie perspektywa wycięcia narządu, stąd moje pytanie: czy taka operacja naprawdę jest konieczna? A jeśli nie, to w jaki sposób powinnam dbać o śledzionę, aby jej uniknąć?

Nietrzymanie moczu można skutecznie leczyć

Nietrzymanie moczu można skutecznie leczyć

Ostatnio się zaziębiłam i zauważyłam, że gdy kaszlę lub kicham, popuszczam mocz. Nigdy wcześniej mi się to nie zdarzało. Lekarz powiedział, że to wysiłkowe nietrzymanie moczu. Moja starsza siostra cierpi na nietrzymanie moczu. Czym się te dolegliwości różnią? Urolog mówił mi też, że to schorzenie się operuje. Jednak tę opcję traktuję jako ostateczność. Mam nadzieję, że są jakieś inne możliwości zaradzenia problemowi. Czy może Pan mi coś doradzić?

Waga pod kontrolą

Waga pod kontrolą

Od wielu lat bezskutecznie usiłuję stracić na wadze. Stosowałam ćwiczenia i diety. Jednak zawsze potem cierpiałam z powodu efektu jo-jo. Ostatnio postanowiłam zacząć zażywać pigułki odchudzające, aby wreszcie na stałe pozbyć się nadwagi. Jednak przeczytałam artykuł mówiący, że środki tego typu nie działają. Zastanawiam się, czy to prawda? A jeśli tak, to czy istnieją jakieś potwierdzone sposoby na stałą redukcję masy ciała?

Raport specjalny

Wszystko o skórze

Wszystko o skórze

Nowości

Czy bakterie zwalczą raka?

Czy bakterie zwalczą raka?

23 lipiec 2017