Nie tylko miód. Leki z pasieki

Wytwory pracowitych pszczół wykazują szerokie właściwości odżywcze i terapeutyczne.

Produkty pszczele są na tyle popularnymi środkami terapeutycznymi, że w medycynie niekonwencjonalnej leczenie za ich pomocą doczekało się własnej nazwy - apiterapia. Choć to metoda rodem z tradycji ludowej, z biegiem lat rośnie liczba badań klinicznych potwierdzających jej skuteczność.

Do produktów wykorzystywanych w apiterapii należą przede wszystkim miód pszczeli, propolis (kit pszczeli), pyłek kwiatowy, pierzga i mleczko pszczele. Ich popularność nie wynika jedynie z charakterystycznego słodkiego smaku i różnorodnych możliwości wykorzystania w kuchni. Choć ze względu na skład chemiczny wartość odżywczą wykazuje właściwie tylko miód, pozostałe pszczele produkty zalecane są jako naturalne suplementy.

Tak naprawdę trudno nawet wymienić obecne w nich substancje odżywcze. Produkty pszczele są bowiem prawdziwą bombą składników budulcowych i regeneracyjnych - od witamin, przez aminokwasy, po cukry. Dlatego w medycynie tradycyjnej stosowano je głównie przy stanach ogólnego osłabienia, spadku odporności i utracie sił witalnych. Nie mniejszą rolę odgrywały w profilaktyce. Dziś, kiedy udało się zidentyfikować skład poszczególnych produktów, możemy z większą precyzją wskazać ich optymalne zastosowanie.

Miód pszczeli

Miód manuka

Już rdzenni mieszkańcy Nowej Zelandii stosowali miód z kwiatów krzewu manuka w zwalczaniu problemów układu pokarmowego, gorączki, bezsenności czy obrzęków. Jego popularność wzrosła jeszcze bardziej, kiedy niemieccy naukowcy odkryli, że zawiera on między 38 a 830 mg/ kg metyloglioksalu (MGO), podczas gdy w tradycyjnym miodzie ilość tego przeciwbakteryjnego składnika wynosi średnio ok. 3,1 mg/kg1.

Właśnie ta substancja sprawia, że miód manuka przynosi ulgę w zespole jelita drażliwego, wrzodach żołądka oraz schorzeniach skórnych. Działa również probiotycznie, wpływając na rozwój prawidłowej flory jelitowej, wspomaga odporność, wykazuje właściwości antyoksydacyjne i zwalcza bakterie E. Coli. Przede wszystkim jednak jest skuteczny w leczeniu przewlekłych i zakażonych ran i oparzeń2.

Od niedawna miód manuka dołączył również do potencjalnych substancji antynowotworowych: w badaniach na myszach wykazano, że indukuje  on apoptozę komórek nowotworowych i zmniejsza guza czerniaka o ok. 33%3.

Bibliografia

  1. Food Chemistry 1999; 64 (3): 295-301
  2. Phytotherapy Research 2013; 27 (8): 1162-1168
  3. PLoS ONE 2013; 8 (2): 1-15

Różnorodność miodów dostępnych na rynku może przyprawić o zawrót głowy. Najpopularniejsze są miody gryczane, rzepakowe, akacjowe i lipowe. Ich skład zależy od wielu czynników, związanych m.in. z warunkami naturalnymi, w jakich przebywają pszczoły. Jednak 77% zawartości miodu stanowią zwykle cukry proste (glukoza i fruktoza)1. Ponieważ są one łatwo wchłaniane w organizmie, miód nie ulega fermentacji w przewodzie pokarmowym, jest łatwiej przyswajalny niż sacharoza i lepiej tolerowany - zwłaszcza przez dzieci.

Oprócz tego miód pszczeli jest bogaty w enzymy, kwasy organiczne miedź, magnez, chrom i cynk, witaminy, proteiny, polifenole i aminokwasy2. Dzięki obecności licznych składników budulcowych i energetycznych przypisuje się mu duży wpływ na układ krwiotwórczy i rozwój tkanki kostnej u dzieci, a także stosuje się przy przeziębieniach i stanach ogólnego zmęczenia. Z kolei dzięki zawartości acetylocholiny i choliny miód poprawia krążenie i ciśnienie krwi3.

Badania naukowe pokazały, że miód skutecznie łagodzi rany pooperacyjne, odleżyny, przewlekłe owrzodzenia i oparzenia4. Podawany przez 2 tygodnie w przypadku 87% oparzeń chronił przed zakażeniem i wspomagał proces gojenia.

Właściwości lecznicze miodu wykorzystywane są w chorobach błon śluzowych, szczególnie w stanach zapalnych błony śluzowej jamy ustnej i przyzębia. Podawany doustnie w płynie elektrolitowym w porównaniu do tradycyjnego leczenia prawie o połowę skracał czas trwania biegunek i wysokiej gorączki u dzieci5. Wykazuje również właściwości antybakteryjne.

Spożywanie miodu poleca się szczególnie diabetykom, i to nie tylko dlatego, że jest zdrowszą alternatywą dla cukru. Łagodzi on również stres oksydacyjny i prawdopodobnie dzięki temu ma wpływ hipoglikemizujący, co na razie wykazały badania na szczurach6. Ponadto zwłaszcza miód akacjowy charakteryzuje się niskim indeksem glikemicznym (32- 85 IG w zależności od pochodzenia i zawartości fruktozy).

Propolis (kit pszczeli)

Ten żywiczny produkt używany przez pszczoły do zamykania otworów w plastrach, pokrywania wewnętrznych ścian i ochrony wejścia przed intruzami, wykazuje wiele właściwości terapeutycznych. W celach leczniczych najczęściej wykorzystuje się jego etanolowy ekstrakt EEP (ang. ethanolic extract of propolis).

Badania kliniczne wskazują na 76% skuteczność propolisu w leczeniu ropnych chorób skóry (w tym zakażeń wywołanych przez gronkowce), przewlekłego zapalenia mieszków włosowych, zapalenia gruczołów potowych i zakażenia paciorkowcowego7. Kit pszczeli stosowano z dobrym skutkiem w bakteryjnym i grzybiczym zapaleniu pochwy oraz w stanach zapalnych i nadżerkach szyjki macicy8. Stosowanie tamponów z 5% wyciągiem propolisowym u kobiet z ostrym stanem zapalnym szyjki macicy dało 2 razy lepsze efekty terapeutyczne niż leczenie konwencjonalne - po 10 dniach wyleczone zostało prawie 95% pacjentek9.

Z kolei po 3 miesiącach leczenia przewlekłego zapalenia oskrzeli uzyskano znaczną poprawę zdrowia u 93% chorych, a dzięki inhalacjom z propolisu wyleczono ok. 75% chorych z zapaleniem gardła i ok. 77% z zapaleniem krtani10.

Naukowcy podejrzewają również, że substancje biologicznie czynne zawarte w propolisie zdolne są do aktywowania szlaku apoptozy (programowanej śmierci) komórek nowotworowych, co potwierdzono już w badaniach in vitro11.

Pszczeli pyłek kwiatowy

Pobierany przez pszczoły z kwiatów pyłek, mieszany później z ich śliną i przenoszony do ula, zawiera ponad 200 substancji odżywczych, z których najważniejsze są białka, węglowodany, kwasy tłuszczowe (linolowy i arachidowy), witaminy A, E, D, C i z grupy B oraz flawonoidy12.

Uznaje się go za jedną z substancji adaptogennych, które podwyższają fizyczną, psychiczną i immunologiczną odporność organizmu na szkodliwe czynniki środowiskowe, takie jak wzmożona aktywność fizyczna czy narażenie na metale ciężkie13. Stąd stosuje się go głównie jako substancję detoksykacyjną i odżywkę regeneracyjną. Pomaga również wyrównać poziom soli mineralnych, witamin i aminokwasów w organizmie.

Niewielkie badanie przeprowadzone wśród kobiet cierpiących na nowotwór szyjki macicy i poddanych radioterapii wykazało, że pyłek kwiatowy zwiększa liczbę krwinek czerwonych, poziom hemoglobiny i witaminy E oraz zmniejsza poziom cholesterolu w surowicy krwi w porównaniu do kobiet nie korzystających z takiej terapii14.

Z kolei podawanie go osobom cierpiącym na stany depresyjne już po krótkim czasie powodowało wzrost sił życiowych i optymizmu oraz łatwiejsze radzenie sobie z pracą zawodową i środowiskiem, zwłaszcza wśród starszych pacjentów15. Wykazano również, że pszczeli pyłek kwiatowy daje dobre wyniki w leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego: miażdżycy, choroby niedokrwiennej serca, zapalenia mięśnia sercowego i nadciśnienia16.

Pierzga (chleb pszczeli)

Pierzga to nic innego jak pyłek kwiatowy, który został przyniesiony do ula, by służyć jako zimowe zapasy. Kiedy pszczoły powlekają go dojrzałym miodem i woskiem, powstają warunki beztlenowe, powodujące fermentację mlekową. Powstała w ten sposób pierzga zawiera o 60% więcej cukrów prostych i o 12% mniej białka niż pyłek kwiatowy.

Procesy biochemiczne, którym podlega pyłek kwiatowy przekształcający się w chleb pszczeli, zmieniają również jego właściwości. Pierzga wykazuje np. silniejsze niż pyłek działanie antybiotyczne (bakteriostatyczne i bakteriobójcze)17.

Ponadto pierzga stosowana jest w leczeniu niedokrwistości, chorób jelit, cukrzycy, braku łaknienia, w stanach wyczerpania oraz podczas rekonwalescencji18, podnosi również ogólną odporność organizmu. Dobre wyniki stosowania zarówno pyłku, jak i pierzgi, uzyskano w leczeniu objawów wczesnego starzenia się, a także w stanach nerwicowych u seniorów19.

Mleczko pszczele

Bibliografia

  1. Biology and Medicine 2011; 3 (1): 1-5
  2. Molecules 2012; 17: 4400-4423
  3. Macedonian Journal of Medical Science, 5 (2): 205-214
  4. Br J. Surg. 1991; 78: 497
  5. Br. Med. J. 1985; 290: 1866
  6. American Journal of the College of Nutrition 2008; 27: 677-689
  7. Przegl. Lek. 1971; 28: 828
  8. Przegl. Lek. 1973; 30: 620
  9. Rev Cubana Enfermer 1995; 1: 51
  10. Otolaryng. Pol. 1989; 43: 180
  11. Evid Based Complement Alternat Med 2007; 6: 483-487
  12. Post Fitoter 2006; 4: 213-222
  13. Post Fitoter 2005; 3-4: 103-108
  14. Strahlenterapie 1975; 150:500-506
  15. Paret L. Primenenie pylcy w psichiatrii. [w:] Produkty pczełowodstwa – piszcza, zdorowie, krasota (red V Harnaj). Izd Apimondia. Bucharest 1988; 89-91
  16. Biuletyn Naukowy 2002; 18: 177-184
  17. Guderska J. 1983c. Kit pszczeli. [w:] J. Guderska (red.), Hodowla pszczół. PWRiL, Warszawa, s. 207-209
  18. Pszczelarstwo 2002; 6: 8-9
  19. Am. Bee J. 1993; 133: 633
  20. Pol. Tyg. Lek. 1962; 17: 1140

Ze względu na dużą zawartość wysokowartościowego białka, kwasów tłuszczowych nasyconych i nienasyconych (głównie karboksylowych), witamin, mikro- i makroelementów mleczko powstające w gruczołach gardzielowych młodych pszczół robotnic zaleca się np. przy stanach niedożywienia, zaparciach bądź zaburzeniach trawienia12.

Badania na zwierzętach dowodzą, że mleczko pszczele jest produktem o wysokiej wartości odżywczej i dobrej przyswajalności przez organizm, przyspiesza odbudowę tkanek miękkich, skraca czas gojenia ran i oparzeń oraz zapobiega odwapnieniu kości po ciężkich złamaniach. W małych dawkach wpływa również na układ krwiotwórczy, zwiększając objętość krwinek czerwonych i poziom zawartej w nich hemoglobiny, a także żelaza w surowicy krwi20. Łagodzi również zaburzenia krążenia mózgowego, a ze względu na właściwości regeneracyjne w różnych obszarach polecany jest szczególnie osobom starszym.

Domowe receptury

Miód z cebulą na kłopoty oddechowe

Szklankę startej cebuli wymieszaj ze szklanką miodu, najlepiej gryczanego. Odstaw na godzinę, następnie zagotuj i przecedź przez sitko. Pij 2 razy dziennie, dodając po 1 łyżce miodu do ciepłej wody lub mleka. Działa on wykrztuśnie i ułatwia zasypianie.

Miód z kasztanami wzmacniający wątrobę

150 g mąki z kasztana jadalnego wymieszaj z 500 g odszumowanego miodu. Zażywaj 2 razy dziennie po łyżeczce przed południem i po południu, aby uregulować poziom enzymów wątrobowych. Po 3 miesiącach zmniejsz dawkę do 1 łyżeczki dziennie.

Miód z galgantem dla serca

20 g sproszkowanego galgantu (dzikiego kardamonu) zmieszaj ze 100 g miodu. Zażywaj 3 razy dziennie po 3-4 szczypty, powoli rozpuszczając i rozgryzając w ustach ze względu na bardzo ostry smak galgantu. Obniża on częstotliwość uderzeń serca oraz zapobiega omdleniom i drgawkom.

Miodowa mieszanka poprawiająca wzrok

Wymieszaj 10 ml miodu z 10 ml octu winnego i dodaj do całości 1-3 szczypty sproszkowanej mięty polej. Pij przed jedzeniem, dodając do herbaty (najlepiej z kopru włoskiego), aby poprawić ukrwienie oczu i polepszyć wzrok.

Miód z pokrzywą przeciwko pasożytom

Wymieszaj po 10 ml soku z pokrzywy i soku z dziewanny, 20 ml soku lub nalewki z liści orzecha włoskiego, 2 łyżki octu winnego i 150 g miodu. Można również dodać litr wina. Gotuj przez ok. 5 minut, zbierając pojawiającą się pianę. Zażywaj przez 2 tygodnie po łyżce dziennie przed posiłkami i ok. 20 ml po posiłkach, aby pozbyć się pasożytów jelitowych.

Polecamy

Zobacz także

Profilaktyka raka szyjki macicy

Profilaktyka raka szyjki macicy

Zastanawiasz się jak uniknąć raka szyjki macicy? Na szczęście istnieje skuteczna profilaktyka.

Ból pleców. Techniki Egoscue, Gokhale i Foundation Training

Ból pleców. Techniki Egoscue, Gokhale i Foundation Training

Trzy bardzo skuteczne metody leczenia bólu pleców, wszystkie rodem z USA, łagodzą "nieuleczalne" dolegliwości bólowe poprzez aktywację grup mięśni, na które w codziennym życiu zazwyczaj nie zwracamy uwagi.

Choroby zakaźne wieku dziecięcego groźne dla dorosłych!

Choroby zakaźne wieku dziecięcego groźne dla dorosłych!

Wirusy powodujące ospę, świnkę czy różyczkę znacznie gorzej obchodzą się z organizmem dojrzałego człowieka niż dziecka. Okazuje się też, że dorośli są bardziej podatni na powikłania pochorobowe, a te mogą być naprawdę groźne.

Dławica piersiowa (dusznica bolesna). Czy da się pokonać chorobę?

Dławica piersiowa (dusznica bolesna). Czy da się pokonać chorobę?

Kiedy cierpiący na dławicę piersiową Roger Clampit zrezygnował z terapii opartej na lekach i operacji na rzecz ziół i diety, niespodziewanie stracił wsparcie rodziny, przyjaciół i rzecz jasna lekarzy.

7 mocnych stron herbaty

7 mocnych stron herbaty

Bez względu na to, czy preferujesz delikatny smak białej, lekką goryczkę zielonej czy tradycyjny aromat czarnej - herbata wywiera korzystny wpływ na choroby układu krążenia, może pobudzać lub uspokajać, a nawet wykazuje potencjał antynowotworowy.

Nowości

Urządzenia mobilne zdiagnozują chorobę

Urządzenia mobilne zdiagnozują chorobę

26 kwiecień 2017