Nie tylko miód. Leki z pasieki

Wytwory pracowitych pszczół wykazują szerokie właściwości odżywcze i terapeutyczne.

Produkty pszczele są na tyle popularnymi środkami terapeutycznymi, że w medycynie niekonwencjonalnej leczenie za ich pomocą doczekało się własnej nazwy - apiterapia. Choć to metoda rodem z tradycji ludowej, z biegiem lat rośnie liczba badań klinicznych potwierdzających jej skuteczność.

Do produktów wykorzystywanych w apiterapii należą przede wszystkim miód pszczeli, propolis (kit pszczeli), pyłek kwiatowy, pierzga i mleczko pszczele. Ich popularność nie wynika jedynie z charakterystycznego słodkiego smaku i różnorodnych możliwości wykorzystania w kuchni. Choć ze względu na skład chemiczny wartość odżywczą wykazuje właściwie tylko miód, pozostałe pszczele produkty zalecane są jako naturalne suplementy.

Tak naprawdę trudno nawet wymienić obecne w nich substancje odżywcze. Produkty pszczele są bowiem prawdziwą bombą składników budulcowych i regeneracyjnych - od witamin, przez aminokwasy, po cukry. Dlatego w medycynie tradycyjnej stosowano je głównie przy stanach ogólnego osłabienia, spadku odporności i utracie sił witalnych. Nie mniejszą rolę odgrywały w profilaktyce. Dziś, kiedy udało się zidentyfikować skład poszczególnych produktów, możemy z większą precyzją wskazać ich optymalne zastosowanie.

Miód pszczeli

Miód manuka

Już rdzenni mieszkańcy Nowej Zelandii stosowali miód z kwiatów krzewu manuka w zwalczaniu problemów układu pokarmowego, gorączki, bezsenności czy obrzęków. Jego popularność wzrosła jeszcze bardziej, kiedy niemieccy naukowcy odkryli, że zawiera on między 38 a 830 mg/ kg metyloglioksalu (MGO), podczas gdy w tradycyjnym miodzie ilość tego przeciwbakteryjnego składnika wynosi średnio ok. 3,1 mg/kg1.

Właśnie ta substancja sprawia, że miód manuka przynosi ulgę w zespole jelita drażliwego, wrzodach żołądka oraz schorzeniach skórnych. Działa również probiotycznie, wpływając na rozwój prawidłowej flory jelitowej, wspomaga odporność, wykazuje właściwości antyoksydacyjne i zwalcza bakterie E. Coli. Przede wszystkim jednak jest skuteczny w leczeniu przewlekłych i zakażonych ran i oparzeń2.

Od niedawna miód manuka dołączył również do potencjalnych substancji antynowotworowych: w badaniach na myszach wykazano, że indukuje  on apoptozę komórek nowotworowych i zmniejsza guza czerniaka o ok. 33%3.

Bibliografia

  1. Food Chemistry 1999; 64 (3): 295-301
  2. Phytotherapy Research 2013; 27 (8): 1162-1168
  3. PLoS ONE 2013; 8 (2): 1-15

Różnorodność miodów dostępnych na rynku może przyprawić o zawrót głowy. Najpopularniejsze są miody gryczane, rzepakowe, akacjowe i lipowe. Ich skład zależy od wielu czynników, związanych m.in. z warunkami naturalnymi, w jakich przebywają pszczoły. Jednak 77% zawartości miodu stanowią zwykle cukry proste (glukoza i fruktoza)1. Ponieważ są one łatwo wchłaniane w organizmie, miód nie ulega fermentacji w przewodzie pokarmowym, jest łatwiej przyswajalny niż sacharoza i lepiej tolerowany - zwłaszcza przez dzieci.

Oprócz tego miód pszczeli jest bogaty w enzymy, kwasy organiczne miedź, magnez, chrom i cynk, witaminy, proteiny, polifenole i aminokwasy2. Dzięki obecności licznych składników budulcowych i energetycznych przypisuje się mu duży wpływ na układ krwiotwórczy i rozwój tkanki kostnej u dzieci, a także stosuje się przy przeziębieniach i stanach ogólnego zmęczenia. Z kolei dzięki zawartości acetylocholiny i choliny miód poprawia krążenie i ciśnienie krwi3.

Badania naukowe pokazały, że miód skutecznie łagodzi rany pooperacyjne, odleżyny, przewlekłe owrzodzenia i oparzenia4. Podawany przez 2 tygodnie w przypadku 87% oparzeń chronił przed zakażeniem i wspomagał proces gojenia.

Właściwości lecznicze miodu wykorzystywane są w chorobach błon śluzowych, szczególnie w stanach zapalnych błony śluzowej jamy ustnej i przyzębia. Podawany doustnie w płynie elektrolitowym w porównaniu do tradycyjnego leczenia prawie o połowę skracał czas trwania biegunek i wysokiej gorączki u dzieci5. Wykazuje również właściwości antybakteryjne.

Spożywanie miodu poleca się szczególnie diabetykom, i to nie tylko dlatego, że jest zdrowszą alternatywą dla cukru. Łagodzi on również stres oksydacyjny i prawdopodobnie dzięki temu ma wpływ hipoglikemizujący, co na razie wykazały badania na szczurach6. Ponadto zwłaszcza miód akacjowy charakteryzuje się niskim indeksem glikemicznym (32- 85 IG w zależności od pochodzenia i zawartości fruktozy).

Propolis (kit pszczeli)

Ten żywiczny produkt używany przez pszczoły do zamykania otworów w plastrach, pokrywania wewnętrznych ścian i ochrony wejścia przed intruzami, wykazuje wiele właściwości terapeutycznych. W celach leczniczych najczęściej wykorzystuje się jego etanolowy ekstrakt EEP (ang. ethanolic extract of propolis).

Badania kliniczne wskazują na 76% skuteczność propolisu w leczeniu ropnych chorób skóry (w tym zakażeń wywołanych przez gronkowce), przewlekłego zapalenia mieszków włosowych, zapalenia gruczołów potowych i zakażenia paciorkowcowego7. Kit pszczeli stosowano z dobrym skutkiem w bakteryjnym i grzybiczym zapaleniu pochwy oraz w stanach zapalnych i nadżerkach szyjki macicy8. Stosowanie tamponów z 5% wyciągiem propolisowym u kobiet z ostrym stanem zapalnym szyjki macicy dało 2 razy lepsze efekty terapeutyczne niż leczenie konwencjonalne - po 10 dniach wyleczone zostało prawie 95% pacjentek9.

Z kolei po 3 miesiącach leczenia przewlekłego zapalenia oskrzeli uzyskano znaczną poprawę zdrowia u 93% chorych, a dzięki inhalacjom z propolisu wyleczono ok. 75% chorych z zapaleniem gardła i ok. 77% z zapaleniem krtani10.

Naukowcy podejrzewają również, że substancje biologicznie czynne zawarte w propolisie zdolne są do aktywowania szlaku apoptozy (programowanej śmierci) komórek nowotworowych, co potwierdzono już w badaniach in vitro11.

Pszczeli pyłek kwiatowy

Pobierany przez pszczoły z kwiatów pyłek, mieszany później z ich śliną i przenoszony do ula, zawiera ponad 200 substancji odżywczych, z których najważniejsze są białka, węglowodany, kwasy tłuszczowe (linolowy i arachidowy), witaminy A, E, D, C i z grupy B oraz flawonoidy12.

Uznaje się go za jedną z substancji adaptogennych, które podwyższają fizyczną, psychiczną i immunologiczną odporność organizmu na szkodliwe czynniki środowiskowe, takie jak wzmożona aktywność fizyczna czy narażenie na metale ciężkie13. Stąd stosuje się go głównie jako substancję detoksykacyjną i odżywkę regeneracyjną. Pomaga również wyrównać poziom soli mineralnych, witamin i aminokwasów w organizmie.

Niewielkie badanie przeprowadzone wśród kobiet cierpiących na nowotwór szyjki macicy i poddanych radioterapii wykazało, że pyłek kwiatowy zwiększa liczbę krwinek czerwonych, poziom hemoglobiny i witaminy E oraz zmniejsza poziom cholesterolu w surowicy krwi w porównaniu do kobiet nie korzystających z takiej terapii14.

Z kolei podawanie go osobom cierpiącym na stany depresyjne już po krótkim czasie powodowało wzrost sił życiowych i optymizmu oraz łatwiejsze radzenie sobie z pracą zawodową i środowiskiem, zwłaszcza wśród starszych pacjentów15. Wykazano również, że pszczeli pyłek kwiatowy daje dobre wyniki w leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego: miażdżycy, choroby niedokrwiennej serca, zapalenia mięśnia sercowego i nadciśnienia16.

Pierzga (chleb pszczeli)

Pierzga to nic innego jak pyłek kwiatowy, który został przyniesiony do ula, by służyć jako zimowe zapasy. Kiedy pszczoły powlekają go dojrzałym miodem i woskiem, powstają warunki beztlenowe, powodujące fermentację mlekową. Powstała w ten sposób pierzga zawiera o 60% więcej cukrów prostych i o 12% mniej białka niż pyłek kwiatowy.

Procesy biochemiczne, którym podlega pyłek kwiatowy przekształcający się w chleb pszczeli, zmieniają również jego właściwości. Pierzga wykazuje np. silniejsze niż pyłek działanie antybiotyczne (bakteriostatyczne i bakteriobójcze)17.

Ponadto pierzga stosowana jest w leczeniu niedokrwistości, chorób jelit, cukrzycy, braku łaknienia, w stanach wyczerpania oraz podczas rekonwalescencji18, podnosi również ogólną odporność organizmu. Dobre wyniki stosowania zarówno pyłku, jak i pierzgi, uzyskano w leczeniu objawów wczesnego starzenia się, a także w stanach nerwicowych u seniorów19.

Mleczko pszczele

Bibliografia

  1. Biology and Medicine 2011; 3 (1): 1-5
  2. Molecules 2012; 17: 4400-4423
  3. Macedonian Journal of Medical Science, 5 (2): 205-214
  4. Br J. Surg. 1991; 78: 497
  5. Br. Med. J. 1985; 290: 1866
  6. American Journal of the College of Nutrition 2008; 27: 677-689
  7. Przegl. Lek. 1971; 28: 828
  8. Przegl. Lek. 1973; 30: 620
  9. Rev Cubana Enfermer 1995; 1: 51
  10. Otolaryng. Pol. 1989; 43: 180
  11. Evid Based Complement Alternat Med 2007; 6: 483-487
  12. Post Fitoter 2006; 4: 213-222
  13. Post Fitoter 2005; 3-4: 103-108
  14. Strahlenterapie 1975; 150:500-506
  15. Paret L. Primenenie pylcy w psichiatrii. [w:] Produkty pczełowodstwa – piszcza, zdorowie, krasota (red V Harnaj). Izd Apimondia. Bucharest 1988; 89-91
  16. Biuletyn Naukowy 2002; 18: 177-184
  17. Guderska J. 1983c. Kit pszczeli. [w:] J. Guderska (red.), Hodowla pszczół. PWRiL, Warszawa, s. 207-209
  18. Pszczelarstwo 2002; 6: 8-9
  19. Am. Bee J. 1993; 133: 633
  20. Pol. Tyg. Lek. 1962; 17: 1140

Ze względu na dużą zawartość wysokowartościowego białka, kwasów tłuszczowych nasyconych i nienasyconych (głównie karboksylowych), witamin, mikro- i makroelementów mleczko powstające w gruczołach gardzielowych młodych pszczół robotnic zaleca się np. przy stanach niedożywienia, zaparciach bądź zaburzeniach trawienia12.

Badania na zwierzętach dowodzą, że mleczko pszczele jest produktem o wysokiej wartości odżywczej i dobrej przyswajalności przez organizm, przyspiesza odbudowę tkanek miękkich, skraca czas gojenia ran i oparzeń oraz zapobiega odwapnieniu kości po ciężkich złamaniach. W małych dawkach wpływa również na układ krwiotwórczy, zwiększając objętość krwinek czerwonych i poziom zawartej w nich hemoglobiny, a także żelaza w surowicy krwi20. Łagodzi również zaburzenia krążenia mózgowego, a ze względu na właściwości regeneracyjne w różnych obszarach polecany jest szczególnie osobom starszym.

Domowe receptury

Miód z cebulą na kłopoty oddechowe

Szklankę startej cebuli wymieszaj ze szklanką miodu, najlepiej gryczanego. Odstaw na godzinę, następnie zagotuj i przecedź przez sitko. Pij 2 razy dziennie, dodając po 1 łyżce miodu do ciepłej wody lub mleka. Działa on wykrztuśnie i ułatwia zasypianie.

Miód z kasztanami wzmacniający wątrobę

150 g mąki z kasztana jadalnego wymieszaj z 500 g odszumowanego miodu. Zażywaj 2 razy dziennie po łyżeczce przed południem i po południu, aby uregulować poziom enzymów wątrobowych. Po 3 miesiącach zmniejsz dawkę do 1 łyżeczki dziennie.

Miód z galgantem dla serca

20 g sproszkowanego galgantu (dzikiego kardamonu) zmieszaj ze 100 g miodu. Zażywaj 3 razy dziennie po 3-4 szczypty, powoli rozpuszczając i rozgryzając w ustach ze względu na bardzo ostry smak galgantu. Obniża on częstotliwość uderzeń serca oraz zapobiega omdleniom i drgawkom.

Miodowa mieszanka poprawiająca wzrok

Wymieszaj 10 ml miodu z 10 ml octu winnego i dodaj do całości 1-3 szczypty sproszkowanej mięty polej. Pij przed jedzeniem, dodając do herbaty (najlepiej z kopru włoskiego), aby poprawić ukrwienie oczu i polepszyć wzrok.

Miód z pokrzywą przeciwko pasożytom

Wymieszaj po 10 ml soku z pokrzywy i soku z dziewanny, 20 ml soku lub nalewki z liści orzecha włoskiego, 2 łyżki octu winnego i 150 g miodu. Można również dodać litr wina. Gotuj przez ok. 5 minut, zbierając pojawiającą się pianę. Zażywaj przez 2 tygodnie po łyżce dziennie przed posiłkami i ok. 20 ml po posiłkach, aby pozbyć się pasożytów jelitowych.

Polecamy

Zobacz także

Sposoby na łagodne oparzenia skóry

Sposoby na łagodne oparzenia skóry

Dzięki roślinnym składnikom z łagodnymi oparzeniami możemy poradzić sobie bez wizyty u lekarza.

Ocet jabłkowy: panaceum z kuchennej szafki

Ocet jabłkowy: panaceum z kuchennej szafki

Przez niektórych uważany jest za panaceum. Ma obniżać gorączkę, przeciwdziałać cukrzycy, wspomagać odchudzanie, zapobiegać starzeniu się skóry. Czy tak jest rzeczywiście? Które z mądrości ludowych potwierdzają badania naukowe?

Podbiał pospolity wygoni kaszel

Podbiał pospolity wygoni kaszel

Kłobuk, boże liczko, kaczeniec, czarne ziele - to tylko niektóre ludowe nazwy popularnej rośliny, która działa wykrztuśnie, przeciwkaszlowo i przeciwzapalnie.

Oczyszczające chwasty

Oczyszczające chwasty

Pospolite rośliny porastające łąki, przydroża i lasy przydadzą się w czasie kuracji oczyszczającej.

Dlaczego warto przeprowadzić detoks?

Dlaczego warto przeprowadzić detoks?

W Europie stosuje się ponad 100 tys. chemikaliów. Jedna trzecia z nich jest trująca. Odkładają się w ludzkim ciele, uszkadzając genom, upośledzając działanie układu immunologicznego, zaburzając równowagę hormonalną, wywołując alergie, a nawet nowotwory.

Raport specjalny

Czas na detoks

Czas na detoks