Czosnek niedźwiedzi w medycynie

Posiada wszystkie właściwości tradycyjnego czosnku, a pod pewnymi względami nawet przewyższa jego prozdrowotne działanie.

Właściwości Allium ursinum odkryli starożytni Germanie. Zauważyli oni, że niedźwiedzie po przebudzeniu się ze snu zimowego jedzą właśnie tę roślinę, co prawdopodobnie pozwala im się wzmocnić i zregenerować. Zaczęli zatem stosować tzw. dziki czosnek we własnej kuchni.

Choć roślinę można spotkać w lasach, nie należy jej zrywać - znajduje się pod częściową ochroną, a ponadto niewprawne oko może pomylić jej liście z konwalią majową, kokoryczką wonną lub zimowitem jesiennym, które zawierają trujące substancje1. Na szczęście czosnek niedźwiedzi można uprawiać w domu i ogrodzie.

Przepisy na czosnkowe przetwory

Choć najzdrowsze są świeże liście czosnku niedźwiedziego, jako przyprawę z powodzeniem stosuje się suszone lub mrożone ziele. Po wcześniejszym posiekaniu dodaje się je do zup, sosów, mięs, białego sera, a nawet kanapek. Istnieją również sprawdzone receptury, dzięki którym przez cały rok można korzystać z jego dobroczynnych właściwości.

Herbatka

1-2 łyżeczki świeżego lub suszonego ziela zaparzyć w 200 ml wody lub mleka. Pić 3-4 razy dziennie.

Wino

Garść drobno pokrojonych świeżych liści zalać 250 ml białego wina i krótko zagotować. Następnie przecedzić i ostudzić. Można do smaku przyprawić miodem. Pić dziennie jedynie parę łyków.

Pesto

Wiązkę umytych i osuszonych świeżych liści zmiksować z odrobiną soli himalajskiej i oliwy z oliwek bądź oleju lnianego (ok. 50 ml), aż do uzyskania jednolitej konsystencji. Przełożyć do wyparzonych słoików i zalać oliwą z oliwek. Przechowywać w lodówce.

Aby wzbogacić smak, do blendera można dorzucić pół garści prażonych pestek dyni albo orzechów pinii. Taka pasta z czosnku niedźwiedziego będzie świetnym dodatkiem do kasz, makaronów, jajek czy kanapek. Zakonserwowana solą i oliwą nie straci świeżości nawet przez kilka miesięcy.

Zdrowa rodzina

W przeciwieństwie do tego pospolitego (Allium sativum) surowcem leczniczym czosnku niedźwiedziego jest ziele (albo sam liść), a rzadziej cebulka. Choć zioła mają podobny zapach, dzika odmiana jest mniej intensywna i nie pozostawia charakterystycznego posmaku w ustach. Co jednak najważniejsze, badania wykazują, że gatunki te nie różnią się zasadniczo pod względem właściwości i wykazują podobne działanie terapeutyczne, dzięki czemu można stosować je zamiennie2. Pod pewnymi względami czosnek niedźwiedzi jest nawet bardziej skuteczny.

Swoje zdrowotne właściwości zawdzięcza przede wszystkim związkom siarki, adenozynie, flawonoidom, kwasowi fenolowemu, saponinom steroidowym i lektynom3. Okazuje się, że zawartość związków siarki w czosnku niedźwiedzim jest kilka razy większa niż w pospolitym, a adenozyny - nawet 20 razy wyższa4.

Protektor serca

To właśnie wysoka zawartość adenozyny odpowiada za skuteczność czosnku niedźwiedziego w profilaktyce chorób serca. Badania wykazały, że zapobiega on sklejaniu się płytek krwi, rozrzedza krew i poprawia jej cyrkulację o 32%4. Dzięki temu rozszerzają się naczynia krwionośne, co zapobiega nadciśnieniu czy udarowi mózgu.

Badania przeprowadzone na szczurach wykazały, że podawane przez 45 dni wyciągi czosnku pospolitego i z niedźwiedziego obniżały skurczowe ciśnienie krwi u gryzoni ze sztucznie indukowaną hipertensją, przy czym skuteczność dzikiego czosnku była nawet większa5. Istotnie obniżał on również poziom cholesterolu, co sugeruje, że może lepiej redukować zagrożenie miażdżycą.

Inne badania dowiodły, że alkoholowe ekstrakty obu gatunków czosnku hamują agregację płytek krwi (czyli ich zlepianie się, prowadzące do uszkodzeń naczyń krwionośnych), a mechanizm ich działania jest podobny do tego, który wykazują leki stosowane w prewencji incydentów sercowo-naczyniowych u chorych z niestabilną dławicą piersiową i zawałem6.

Na straży odporności

W medycynie tradycyjnej czosnek nie bez przyczyny uważany jest za jeden z najlepszych naturalnych antybiotyków, skutecznych zarówno w profilaktyce, jak i łagodzeniu objawów grypy i przeziębień. Badania potwierdzają, że również jego dzika odmiana wspomaga leczenie chorób górnych dróg oddechowych, m.in. poprzez zabijanie bakterii i pobudzanie wydzielania śluzu w oskrzelach, który stanowi jeden z mechanizmów obronnych organizmu7. Dzięki zawartości związków siarki zapobiega również infekcjom wirusowym. Stymuluje produkcję przeciwciał biorących udział w odpowiedzi immunologicznej ustroju, a obecne w nim kwasy fenolowe rozrzedzają wydzielinę zalegającą w oskrzelach, co ułatwia odkrztuszanie.

Pożegnać pasożyty

Czosnek okazuje się skuteczny także w zwalczaniu pasożytów i grzybów, również drożdżaka Candida albicans8.

W ekstraktach ze świeżych liści i kwiatów czosnku niedźwiedziego potwierdzono obecność związków siarki, z których część ma właściwości antygrzybicze9.

Wykazano również, że ekstrakt charakteryzuje się silnym działaniem przeciwko różnym rodzajom pasożytów układu pokarmowego (np. owsikom, glistom, a nawet tasiemcom). Przeprowadzone badania aktywności przeciwpasożytniczej wyciągów z czosnku pospolitego i dzikiego wykazały ich dużą skuteczność, głównie przeciw nicieniom10.

Metryczka

Występowanie: rośnie dziko w lasach, głównie bukowych i w łęgach; można go uprawiać w ogródkach i doniczkach - jest mrozoodporny, cebulki sadzi się we wrześniu i na początku października.

Surowiec leczniczy: ziele (Alli ursini herba), liść (Alli ursini folium), cebulka (Alli ursini bulbus).

Pora zbioru: ziele pozyskuje się w kwietniu i maju, w okresie kwitnienia, a przed owocowaniem; suszone bądź zamrożone zachowuje swoje właściwości przez cały rok. Cebulki zbiera się we wrześniu i październiku.

Ważne: czosnek niedźwiedzi jest pod częściową ochroną - nie wolno zrywać go w naturalnych stanowiskach, zwłaszcza że łatwo pomylić jego liście z trującą konwalią majową. Białe kwiaty nie są jadalne, ponieważ zawierają trujące substancje.

Obrona przed nowotworami

W kilku badaniach wykazano cytotoksyczne właściwości ekstraktów z czosnku niedźwiedziego. W eksperymencie na myszach najbardziej obiecujące wyniki dotyczyły wyciągu z łodygi: przy koncentracji 60 mg/ml 100% komórek rakowych czerniaka i mięsaka zostało zabitych już po 24 godz., a w przypadku 20 mg/ml - po 48 godz.11

Obecne w czosnku niedźwiedzim związki siarki hamują również proliferację ludzkich komórek nowotworowych, m.in. sutka, płuc, okrężnicy, glejaka, chłoniaka i prostaty12. Mechanizm ich działania polega na zahamowaniu wzrostu komórek rakowych lub aktywizacji procesu apoptozy, czyli naturalnie zaprogramowanej śmierci. Działanie organicznych związków siarki jest wyjątkowo mocne, ponieważ czosnek jest europejską rośliną o największej zawartości tych substancji. Dodatkowo są one silnymi przeciwutleniaczami, podobnie jak adenozyna.

Ulga dla trzewi

Wyciągi z czosnku niedźwiedziego wpływają na funkcjonowanie jelit nie tylko poprzez utrudnianie namnażania się pasożytów. Usprawniają ich pracę, nasilając produkcję żółci, odtruwając wątrobę z toksyn i pobudzając trawienie13. Aromatyczny zapach i dość ostry smak dzikiego czosnku wzmagają apetyt, ale równocześnie przyspieszają metabolizm, co w połączeniu z detoksykacyjnymi właściwościami sprawia, że zioło to poleca się osobom pragnącym zgubić zbędne kilogramy.

Bibliografia

  1. Panacea 2010; 1 (30): 24-25
  2. Planta Med 1992; 58: 1-7
  3. Phytochemistry 2006; 67: 1227-1135
  4. Int J Clin Pharmacol Ther Toxicol 1991; 29 (4): 151-155
  5. International Urology and Nephrology 2001; 32 (4): 525-530
  6. Pharmacology 2009; 83: 197-204
  7. Jan Macků, Jindrich Krejča, Apoloniusz Rymkiewicz, Atlas roślin leczniczych, Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 1989
  8. Microbes Infect 1999; 1 (2): 125-129
  9. Nat Prod Commun 2009; 4 (8): 1059-1062
  10. Herba Polonica 1997; 4: 383-387
  11. Czas Aptek 2012; 12 (228): 41-44
  12. Phytomedicine 2012; 19 (7): 625-630
  13. J Ethnopharmacol 2003; 87: 123-142

Polecamy

Zobacz także

Jak dbać o suchą skórę?

Jak dbać o suchą skórę?

Moja skóra zawsze była wrażliwa i dość intensywnie reagowała na różne czynniki zewnętrzne. Teoretycznie nie mam alergii czy wysypek, ale niewiele trzeba, żeby stała się szorstka i sucha. Zimą dokucza mi to szczególnie: cała twarz, nogi i ręce szybko tracą wodę, przez co skóra szybko się łuszczy i wygląda nieestetycznie. W jaki sposób powinnam o nią dbać, by była trwale nawilżona, elastyczna i gładka?

Na wiosnę sięgnij po rozmaryn!

Na wiosnę sięgnij po rozmaryn!

Już pod koniec lutego można wysiać go do doniczek, by jak najszybciej skorzystać z prozdrowotnych właściwości rozmarynu.

Reumatyzm: awaria w stawie

Reumatyzm: awaria w stawie

Reumatyzm niechętnie ujawnia swe sekrety. Medycy nie wiedzą dokładnie, co go powoduje, nie znają też skutecznych sposobów jego leczenia. A jednak nie znaczy to, że walka z nim jest z góry skazana na niepowodzenie!

Zamiast bać się - badaj się!

Zamiast bać się - badaj się!

Jak możemy oswoić strach przed chorobą? Tylko rzetelną wiedzą i świadomą profilaktyką. Rak to jedna z plag dotykających ludzkość. Jednak jego wczesne rozpoznanie w większości przypadków daje gwarancję zakończenia leczenia sukcesem. O tym, jak uniknąć wykrycia choroby nowotworowej w zaawansowanym stadium, rozmawiamy z Andrzejem Marszałkiem, dyrektorem medycznym laboratoriów Synevo.

Ćwiczenia, które przywracają równowagę organizmu

Ćwiczenia, które przywracają równowagę organizmu

Jak podpowiada doświadczony instruktor fitnessu Paul Chek, trening mięśni przyciągających i wypychających pomoże poprawić sylwetkę i wzmocnić górne partie ciała.

Nowości

Jak drzemka wpływa na naszą pamięć?

Jak drzemka wpływa na naszą pamięć?

25 marzec 2017