Na wiosnę sięgnij po rozmaryn!

Już pod koniec lutego można wysiać go do doniczek, by jak najszybciej skorzystać z prozdrowotnych właściwości rozmarynu.

Wystarczy doniczka, mocno nasłoneczniony parapet, rzadkie podlewanie, uboga gleba i pokojowa temperatura (co najmniej 20ºC), by wykiełkowały nasiona rozmarynu lekarskiego. Dzięki temu już wczesną wiosną (w zależności od odmiany) możemy cieszyć się jego żywicznym aromatem i licznymi właściwościami zdrowotnymi.

Rosmarinus officinalis to przedstawiciel rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), wykazującej najwyższą aktywność przeciwutleniającą spośród 39 popularnych roślin zielarskich1. Według naukowców z U.S. Department of Agriculture ich potencjał jest nawet czterdziestokrotnie wyższy niż w przypadku warzyw i owoców!

W kuchni i łazience

Rozmaryn jest przyprawą szczególnie popularną w krajach bałkańskich, gdzie jego świeże lub suszone liście dodaje się do mięs, wędlin i sosów. Nadają one potrawom żywiczny aromat, a dzięki rozkurczającym właściwościom wspomagają trawienie. Z kolei napary i oleje mają właściwości rozgrzewające, stąd wykorzystuje się je zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie (np. w aromaterapii czy w bólach reumatycznych).

Liście rozmarynu można zbierać przez cały rok

Napar 1 łyżeczkę suszonych liści zalać szklanką wrzącej wody i zaparzać pod przykryciem przez 15 min. Picie naparu 3 razy dziennie poprawia trawienie i działa korzystnie na cały układ pokarmowy. Polecany jest również w okresie rekonwalescencji lub wyczerpania.

Wino Ok. 60 g suszonych lub 200 g świeżych liści zalać 1 l wytrawnego czerwonego lub białego wina. Przelać do szczelnych słoików i macerować przez 10 dni, następnie przefiltrować.

Płukanka do ust 3 łyżeczki suszonych kwiatów lub liści zaparzać pod przykryciem przez 30 min w 0,5 l przegotowanej wody. Przecedzić, a po ostudzeniu przechowywać w lodówce. Taka płukanka odświeża oddech i wspomaga pielęgnację jamy ustnej.

Do kąpieli 4 łyżki świeżych listków rozmarynu zalać 1 l wody, dodać łyżkę oliwy z oliwek i całość zagotować. Odstawić na 20 min, a następnie wlać do wanny. Kąpiel działa silnie energetyzująco i antydepresyjnie, wzmacnia też odporność.

Wróg drobnoustrojów

Kolejne badania wykazują przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze właściwości przede wszystkim olejku eterycznego, ale również metanolowych i wodnych ekstraktów rozmarynu2,3. Hamują one m.in. wzrost bakterii Staphylococcus aureus, Enterococcus faecalis, Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Pseudomonas aeruginosa oraz grzybów Candida albicans i Microsporum gypseum. Ekstrakt z rozmarynu zatrzymał również rozwój 28 z 29 drobnoustrojów powodujących schorzenia skórne (zapalenie skóry czy wyprysk łojotokowy)4. Jest również jedynym metanolowym ekstraktem roślinnym, który wykazywał aktywność antagonistyczną wobec bakterii powodujących próchnicę zębów (S. mutans i S. sanguinis)5.

Silny antyutleniacz

Analiza 51 roślin zielarskich dowiodła, że rozmaryn należy do 3 o najsilniejszym działaniu przeciwutleniającym6. Surowiec ten zapobiega tworzeniu się wolnych rodników oraz wyłapuje te już powstałe, by przekształcić je w mniej aktywne związki. Wykazano również, że jego składniki chronią lipidy przed utlenianiem w warunkach stresu oksydacyjnego i redukują uszkodzenia DNA błon komórkowych nawet o 40-50%7. U starszych myszy, których dietę wzbogacono o ekstrakt z rozmarynu, zaobserwowano znacznie niższy poziom reaktywnych form tlenu w hipokampie oraz mniejszą aktywność katalazy (enzymu katalizującego rozkład nadtlenku wodoru do wody i tlenu) w tkankach serca i kory mózgowej8.

Aktywność ta zależy przede wszystkim od obecności związków fenolowych i ich struktury chemicznej, jednak właściwości antyoksydacyjne wykazują zarówno liście rozmarynu, jak i otrzymywane z nich przetwory, ekstrakty i olejki.

Zdaniem naukowców potencjał przeciwutleniający rozmarynu może wyjaśniać również jego ochronne działanie, w tym zdolność redukowania uszkodzeń chromosomów w komórkach krwi obwodowej9.

Aktywność przeciwzapalna

Efektywność Rosmarinus officinalis w zwalczaniu stanów zapalnych jest porównywalna do tej, którą wykazują niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Działanie to jest możliwe dzięki obecności związków fenolowych (kwasu karnozowego i karnozolu), które m.in. hamują rozwój prozapalnych cytokin oraz zmniejszają prozapalną aktywność leukocytów i płytek krwi10. Potwierdzają to badania na myszach, u których indukowano stan zapalny i uszkodzenie płuc w wyniku narażenia na spaliny samochodowe. Już po 3 dniach podawanie im kwasu rozmarynowego w ilości 2 mg/kg masy ciała zredukowało ekspresję cytokin prozapalnych, dzięki czemu zmniejszyło się uszkodzenie płuc11.

Ekstrakty z liści rozmarynu wykazują również miejscowe działanie przeciwzapalne.

Regulacja glikemii

W tradycyjnej medycynie ludowej sięga się po rozmaryn w leczeniu hiperglikemii, a testy na zwierzętach potwierdzają jego skuteczność. U królików z cukrzycą i uszkodzeniem komórek trzustki produkujących insulinę etanolowe ekstrakty z rozmarynu obniżały poziom glukozy we krwi, przy czym najlepsze efekty odnotowano przy dawce 200 mg/kg masy ciała12. Działanie to było silniejsze i bardziej długotrwałe niż po podaniu syntetycznego leku, a wynikało prawdopodobnie z ich protekcyjnego wpływu na komórki trzustki, umożliwiającego im aktywną produkcję insuliny.

Metryczka

Występowanie: dziko w rejonie Morza Śródziemnego, nadaje się do uprawy w ogródkach i doniczkach.

Surowiec leczniczy: liście (Rosmarini folium), ziele (Rosmarini herba) i olejek (Rosmarini Oleum).

Pora zbioru: liście i ziele można zbierać przed cały rok, ale najwięcej aromatu mają przed okresem kwitnienia (marzec-czerwiec). Wtedy też należy zebrać je, jeśli mają być suszone.

Ważne: ze względu na silne pobudzanie krążenia stosowania rozmarynu (zwłaszcza do kąpieli lub nacierania) nie poleca się osobom cierpiącym na nadciśnienie lub bezsenność. Z kolei naparu nie powinno się pić w czasie ciąży lub menstruacji, ponieważ wpływa on na kurczliwość mięśni macicy.

Drugi mechanizm, który może być przydatny w prewencji i leczeniu cukrzycy, to zdolność rozmarynu do obniżania aktywności jelitowej α-glukozydazy. Jako jej inhibitor spowalnia nawet o połowę wchłanianie węglowodanów z jelita cienkiego, co zmniejsza poposiłkową glikemię i insulinemię - u zwierząt efekt ten osiągnięto już po 30 min od podania im ekstraktu z rozmarynu połączonego z maltozą lub sacharozą13.

Spokój przewodu pokarmowego

Już od ponad 30 lat liście rozmarynu są zaaprobowanym przez Komisje Europejską sposobem walki z dyspepsją, czyli potocznie niestrawnością14.

Rosmarinus officinalis wykazuje też ochronny wpływ na błonę śluzową żołądka - jego skuteczność odnotowano w 96% przypadków zwierząt poddanych działaniu etanolu15. Z kolei nieoczyszczony ekstrakt hydroalkoholowy ograniczał w 44% tworzenie wrzodów trawiennych indukowanych indometacyną i 52% indukowanych rezerpiną16. Ochraniał przy tym śluzówkę żołądka przed działaniem kwasu solnego i pepsyny, ale nie wpływał negatywnie na wydzielanie kwasu żołądkowego.

Duże znaczenie ma tu fakt, że rozmaryn zwalcza również bakterie Helicobacter pylori, które odpowiadają nawet za 80% przypadków choroby wrzodowej żołądka i 90% choroby wrzodowej dwunastnicy.

Poza tym udowodniono także hepatoochronne właściwości rozmarynu lekarskiego. Jego wodne ekstrakty zapobiegały uszkodzeniom komórek u zwierząt, m.in. chroniąc hepatocyty przed zmianami histopatologicznymi oraz ograniczając o 73% poziom aminotransferaz alaninowej i asparaginowej w surowicy, których wzrost jest markerem uszkodzeń wątroby17.

Bibliografia

  1. Food Chem 2005; 91: 621-632
  2. Post Fitoter 2009; 1: 3-11
  3. Food Chem 2007; 100: 553-559
  4. Phytomed 2007; 14: 508-516
  5. Food Chem 2008; 110: 859-864
  6. Food Chem 2007; 104: 1372-1378
  7. J Agric Food Chem 2007; 55: 1193-1199
  8. Exper Gerontol 2009; 44: 383-389
  9. Mutat Res 2008; 657: 150-154
  10. Biochem Pharmacol 2008; 76: 91-97
  11. Free Radical Biol Med 2003; 34: 1060-1069
  12. J Ethnopharmacol 2008; 116: 64-73
  13. J Food Sci 2006; 71: 507-512
  14. Blumenthal M. The complete German Commission E Monographs: therapeutic guide to herbal medicines 1998; 197
  15. J Ethnopharmacol 1999; 67: 341-345
  16. I Ethnopharmacol 2000; 69: 57-62
  17. Life Sci 2005; 77: 266-278

Zobacz też:

Zobacz także

Angina - diagnoza i leczenie

Angina - diagnoza i leczenie

Wystarczy w upalny dzień sięgnąć po napój prosto z lodówki, wskoczyć po kilku godzinach plażowania do jeziora lub auta z klimatyzacją, by pojawiła się ona...

Roślinne wsparcie dla prostaty

Roślinne wsparcie dla prostaty

Brokuły, seler, pietruszka oraz zielona herbata mogą stać się Twoimi sojusznikami w walce z rakiem prostaty.

Dobroczynne właściwości witaminy D. Sięgaj po słońce!

Dobroczynne właściwości witaminy D. Sięgaj po słońce!

Jak dowodzą badania, niedobór witaminy D może skutkować naprawdę poważnymi schorzeniami.

Pszczoły rozwiązaniem na odporność i nowotwory?

Pszczoły rozwiązaniem na odporność i nowotwory?

W trakcie wytwarzania przez pszczoły miodu powstaje znany wszystkim pyłek kwiatowy oraz mniej znana, ale znaczniej bardziej odżywcza substancja, zwana pierzgą. To bogaty pokarm, przygotowywany na zimę przez pracownice dla królowej matki, młodych pszczół oraz larw.

15 możliwych przyczyn ADHD

15 możliwych przyczyn ADHD

John Gray, autor międzynarodowych bestsellerów, za przyczynę epidemii chorób takich jak ADHD uważa szereg zabójczych dla mózgu elementów hipernowoczesnego stylu życia.

Raport specjalny

Niebezpieczne kosmetyki

Niebezpieczne kosmetyki

Nowości

Neuroborelioza - zioła, suplementacja i dieta

Neuroborelioza - zioła, suplementacja i dieta

12 październik 2017