Guzy tarczycy - czy jest się czego bać?

Wyczuwalne palpacyjnie zmiany nie zawsze oznaczają nowotwór i niekoniecznie wymagają operacyjnego usunięcia całego gruczołu.

Czujesz na szyi dziwne zgrubienie, które ukrywają się pod skórą? Spokojnie! Prawdopodobieństwo, że to rak tarczycy, jest niewielkie, choć oczywiście nie można go wykluczyć.

Wystarczy spojrzeć na statystyki: palpacyjnie wyczuwalne guzki dotyczą ok. 5% populacji, a u kolejnych 70% zmiany ogniskowe są wykrywane dopiero w badaniu ultrasonograficznym (USG) i innych badaniach obrazowych. Z tej szerokiej puli raka tarczycy diagnozuje się średnio w co 20. przypadku. I tak w Polsce szacuje się, że każdego roku ok. 1500-1700 osób zachoruje na różne odmiany raka tarczycy1. U pozostałej - zdecydowanej większości - guzki mają charakter niezłośliwy i wymagają jedynie obserwacji.

Istnieje jeszcze trzecia opcja: zmiany, które nie mają charakteru nowotworowego, ale są na tyle duże, że uciskają nerw krtaniowy wsteczny, tchawicę lub przełyk.

Skomplikowani lokatorzy

Kiedy zmiana może być złośliwa?

Aby określić, czy guzki w tarczycy mają charakter nowotworowy, należy uwzględnić wiele czynników - od wywiadu przez testy laboratoryjne i ultrasonograficzne. Metaanaliza 52 badań wykazała jednak, że samo USG nie pozwala przewidzieć złośliwości guzków z "akceptowalną dokładnością diagnostyczną", mimo że większe ryzyko sugerują zidentyfikowane w tym badaniu mikrozwapnienia, utrata elastyczności czy kształt guzka (wyższy niż szerszy)6.

Dużo bardziej efektywną metodą diagnostyczną jest biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (BAC). Jej wykonanie zaleca się, jeśli zmiany są wyczuwalne palpacyjnie lub ogniska wykryte za pomocą badania USG mają więcej niż 1 cm średnicy7. BAC to metoda o dużej skuteczności w diagnostyce różnicowej guzków tarczycy, ale za jej pomocą nie da się rozpoznać raka pęcherzykowego.

Aby jakakolwiek diagnostyka została wdrożona, niezbędna jest jednak czujność samego pacjenta. Najważniejszymi czynnikami ryzyka złośliwego charakteru guzków, które powinny skłonić do wizyty u lekarza, są:

  • wcześniejsze stosowanie radioterapii (zwłaszcza w okolicy szyi),
  • występowanie raka tarczycy u członków rodziny,
  • wiek poniżej 25. (zwłaszcza u mężczyzn) lub powyżej 60. r.ż.,
  • wyraźny wzrost zmiany w ciągu kliku tygodni lub miesięcy,
  • nieregularny zarys guzka,
  • powiększenie węzłów chłonnych szyi,
  • chrypka i/lub dolegliwości przy połykaniu.

Tak naprawdę wciąż nie wiadomo, skąd biorą się guzki tarczycy. Duże znaczenie mają tu oczywiście czynniki genetyczne czy zaburzenia pracy samego gruczołu. Jednoznaczna ich przyczyna nie została jednak określona.

O ile nawet milion kobiet w Polsce może mieć guzki na tarczycy, o tyle większość z nich prawdopodobnie nigdy się o tym nie dowie.

Większość z nich jest bowiem na tyle mała, że nie da się wyczuć ich pod palcami i nie dają żadnych objawów. Niestety nie zawsze niewielkie guzki wykrywane są "przy okazji" badań obrazowych. Wypełnione komórkami (lite) lub płynem (torbiele) zmiany w tarczycy mogą z czasem urosnąć na tyle, że ich obecność zacznie utrudniać oddychanie i przełykanie. Problemy te są efektem ucisku na tchawicę. Mogą towarzyszyć mu ból promieniujący aż do uszu lub chrypka.

Zdarza się też, że guzki zaczynają produkować nadmierną ilość hormonów tarczycy, prowadząc do wystąpienia objawów nadczynności tego gruczołu2. Jeśli natomiast guzki powstały w przebiegu choroby Hashimoto, głównym objawem może być niedoczynność tarczycy.

Szybka reakcja

Tak naprawdę przy niewielkich, ledwie wyczuwalnych zmianach, ryzyko złośliwości zmiany jest niewielkie. Ocena guzka wymaga jednak uwzględnienia szeregu czynników (patrz ramka), a niepokój powinny wzbudzać szybko zachodzące zmiany - zarówno w tempie wzrostu, jak i intensywności dolegliwości. Duże prawdopodobieństwo nowotworu złośliwego dotyczy osób, które wcześniej (zwłaszcza w dzieciństwie) poddawane były radioterapii, czyli promieniowaniu jonizującemu.

Najczęściej stwierdzanym nowotworem tarczycy jest rak brodawkowaty (65-95% przypadków), diagnozowany zazwyczaj u kobiet między 30. a 50. r.ż. U osób starszych dominuje zaś rak pęcherzykowy, związany z niedoborem jodu3.

Nawet jeśli sprawdzi się najgorszy scenariusz i badania potwierdzą nowotwór, szybka diagnoza daje duże szanse na jego wyleczenie.

Wyciąć wroga?

W przypadku większości rodzajów raka o charakterze złośliwym, bez względu na rozmiar guza, zaleca się całkowite wycięcie tarczycy, któremu często towarzyszy uzupełniająca teleradioterapia lub terapia jodem promieniotwórczym. Brakuje jednak jednoznacznych dowodów na korzyści takiej radykalnej interwencji w przypadku raka brodawkowatego lub pęcherzykowego bez przerzutów do węzłów chłonnych, jeśli jego wielkość nie przekracza 1-2 cm4. Dlatego w praktyce zakres operacji bywa niejednoznaczny, a decyzje podejmowane są indywidualnie.

Leczenie operacyjne rozważa się także przy dużych guzach nienowotworowych lub znacznym powiększeniu tarczycy z licznymi zmianami guzkowymi (tzw. wole guzkowe), zwłaszcza jeśli pojawia się ucisk na tchawicę lub przełyk.

Trzeba również pamiętać, że nie zawsze interwencja chirurgiczna będzie możliwa. Wykryte dzięki oznaczeniu TSH zaburzenia czynnościowe tarczycy, a zwłaszcza jej nadczynność, są przeciwwskazaniem do operacji, która może być przeprowadzona dopiero po ich wyrównaniu.

Oczywiście wycięcie tarczycy oznacza konieczność przyjmowania przez całe życie hormonów (preparatów lewotyroksyny). Ponadto - jak każda operacja - rodzi ryzyko powikłań. Do stosunkowo częstych należą przejściowa niedoczynność przytarczyc i przejściowe porażenie nerwu krtaniowego dolnego, oznaczające w praktyce dysfunkcję strun głosowych5. Co więcej całkowite wycięcie tarczycy z powodu raka stwarza istotne ryzyko trwałej niedoczynności przytarczyc.

Inne opcje

Na szczęście w przypadku guzów nienowotworowych operacja wycięcia tarczycy jest konieczna niezwykle rzadko. Jeśli występowanie guzków wiąże się z nadczynnością bądź niedoczynnością gruczołu, podstawą leczenia będzie oczywiście wyrównanie samej choroby - odpowiednio dobrane leki i suplementy, dieta i metody wspomagające (zioła, medytacja i inne techniki eliminacji stresu, akupunktura, elektrostymulacje itp.).

W niektórych przypadkach, zwłaszcza przy guzach towarzyszących nadczynności tarczycy, stosuje się doustne leczenie jodem radioaktywnym (131I), które może zmniejszyć objętość guza i złagodzić dolegliwości bólowe2. Ta metoda jest jednak bezwzględnie przeciwwskazana u kobiet w ciąży, karmiących i planujących dziecko w ciągu najbliższych 6 miesięcy.

Jeśli natomiast guzki są niewielkie, wystarczy regularnie je kontrolować.

Bibliografia

  1. Polish Journal of Endocrinology 2006; 57: 458-477
  2. https://goo.gl/6AhhwZ
  3. NEJM 1998; 338: 297-306
  4. Eur J Endocrinol 2006; 154: 787-803
  5. Postępy Nauk Medycznych 2009; (3): 167-172
  6. Thyroid 2015; 25: 538-550
  7. Polish Journal of Endocrinology 2006; 57: 458-477; Medycyna Praktyczna 2006; 11: 133-157

Polecamy

Zobacz także

Fiołek trójbarwny zwalczy trądzik

Fiołek trójbarwny zwalczy trądzik

Roślina znana jako bratek polny ma duży potencjał antyoksydacyjny, działa moczopędnie i skutecznie zwalcza problemy z cerą trądzikową.

Im dłuższe telomery, tym dłuższe życie

Im dłuższe telomery, tym dłuższe życie

Czy to możliwe, aby długość i jakość naszego życia zależały od małych struktur białkowych znajdujących się w chromosomach?

Kiedy pomogą probiotyki?

Kiedy pomogą probiotyki?

Te pożyteczne drobnoustroje mogą włączyć naturalne mechanizmy naprawcze w organizmie i okazać się kluczem do zwalczania wielu schorzeń. Jednak ich skuteczność zależy od właściwości konkretnego szczepu.

Sposoby na łagodne oparzenia skóry

Sposoby na łagodne oparzenia skóry

Dzięki roślinnym składnikom z łagodnymi oparzeniami możemy poradzić sobie bez wizyty u lekarza.

Ocet jabłkowy: panaceum z kuchennej szafki

Ocet jabłkowy: panaceum z kuchennej szafki

Przez niektórych uważany jest za panaceum. Ma obniżać gorączkę, przeciwdziałać cukrzycy, wspomagać odchudzanie, zapobiegać starzeniu się skóry. Czy tak jest rzeczywiście? Które z mądrości ludowych potwierdzają badania naukowe?

Raport specjalny

Choroba Parkinsona

Choroba Parkinsona