Mniszek lekarski kontra cukrzyca

Nim łąki pokryją się żółtymi kwiatami mniszka, warto zerwać jego liście, które mają właściwości moczopędne oraz wspomagają pracę wątroby.

Ten pospolity chwast, znany jako dmuchawiec, kryje w sobie kilkadziesiąt związków czynnych. Do najważniejszych należą laktony, alkohole triterpenowe, fitosterole, flawonoidy (zidentyfikowane głównie w liściach pochodne kwercetyny i luteoliny) oraz polifenolokwasy (kwas cykoriowy, chlorogenowy, kaftarowy, kawowy), obecne przede wszystkim w zielu1.

Dmuchawiec na talerzu

Mniszek lekarski nie tylko doskonale sprawdza się jako składnik zdrowotnych naparów, nalewek czy syropów. Jest również smacznym dodatkiem do surówek i jogurtów, a świeżo wyciskany sok pomoże odtruć organizm.

Sok Należy wyciskać go ze świeżo zebranych liści, a później przyjmować w ilości ok. 20 ml 3 razy dziennie. Sok z dziurawca ma silne działanie moczopędne, usuwa z organizmu wodę, zmniejsza opuchliznę i oczyszcza nerki.

Napar Łyżkę suszonych kwiatów zalać wrzątkiem i parzyć pod przykryciem przez ok. 10 min. Następnie odcedzić i pić kilka razy dziennie po ½ szklanki. Napar ma właściwości oczyszczające i odtruwające.

Korzenne wino 50 g suszonego korzenia mniszka rozdrobnić i zalać 0,75 l białego wina. Odstawić na 2 tygodnie i codziennie wstrząsać. Po upływie 2 tygodni wino przecedzić.

Susz Liście wysuszyć bezpośrednio po zebraniu w zacienionym i przewiewnym miejscu, w temperaturze maksymalnie 30ºC. 1/2 łyżeczki pokruszonego suszu zmieszać z kefirem lub jogurtem i pić na 30 min przed posiłkami, aby wzmocnić trawienie oraz pracę jelit i wątroby.

Surówka ze szpinakiem Przygotować sos z 1 stołowej łyżki soku z cytryny, 3 łyżek stołowych oleju oraz odrobiny miodu. Dodać rozgnieciony ząbek czosnku i szczyptę soli. Wymieszać całość i tak przygotowanym sosem zalać 20 dag liści mniszka lekarskiego zebranych przed kwitnięciem i 20 dag liści szpinaku.

Jednak najciekawszym składnikiem mniszka lekarskiego (Taraxacum officinale) pozostaje inulina, czyli naturalnie występujący w roślinach polisacharyd o szczególnych właściwościach. Inulina zaliczana jest do prebiotyków, które zwiększają zawartość pożytecznych bakterii w jelicie, głównie bifidobakterii2. Ulega wchłanianiu w jelicie cienkim, gdzie stanowi dla nich pożywkę. Wpływa również korzystnie na mikroflorę jelita grubego. Badania wykazały, że m.in. hamuje aktywność beta-glukuronidazy, czyli enzymu odpowiedzialnego za powstawanie niektórych nowotworów hormonozależnych (głównie prostaty i piersi)3.

Inulina reguluje wypróżnienia, wykazuje również właściwości przeciwcukrzycowe i przeciwmiażdżycowe oraz poprawia biodostępność składników mineralnych podawanych z pożywieniem. Mniszek lekarski jest jednym z najcenniejszych jej źródeł (po słoneczniku bulwiastym i cykorii).

Wątroba i przewód pokarmowy

W medycynie tradycyjnej mniszek lekarski wykorzystywano głównie do leczenia dolegliwości trawiennych, problemów z przepływem żółci oraz wspomagania pracy wątroby i nerek. Choć brakuje badań klinicznych, eksperymenty przeprowadzone na zwierzętach potwierdzają te właściwości dmuchawca.

Wyciągi i soki z korzenia oraz ziela Taraxacum officinale pobudzają czynność wątroby, zwiększają ilość wytwarzanej żółci, ułatwiają jej przepływ do dwunastnicy i przeciwdziałają zastojom4. Z kolei związki goryczowe pobudzają produkcję śliny i nieznacznie zwiększają wydzielanie soków żołądkowych, co z kolei poprawia perystaltykę jelit i proces trawienia. Jednocześnie mniszek lekarski doskonale oczyszcza organizm z toksyn i zbędnych produktów przemiany materii.

Choć preparaty z mniszka wzmagają produkcję żółci, nie zaleca się ich stosowania u osób, które są w trakcie leczenia np. kamicy nerkowej. Samodzielnie można po nie sięgać jedynie profilaktycznie lub po przebytych schorzeniach dróg żółciowych i wątroby.

Silny diuretyk

Ekstrakty z kwiatów i liści wykazują również właściwości moczopędne - w badaniach okazały się silniejsze niż np. owoce jałowca, ziele skrzypu czy kłącze perzu. Ponadto po podaniu szczurom wodnych wyciągów z liści (w ilości 8 ml/kg masy ciała) działaniu diuretycznemu towarzyszyła istotna utrata wagi5.

Diuretyczne i dezynfekujące właściwości mniszka powodują również hamowanie procesu tworzenia się kamieni w układzie moczowym, przyspieszenie rekonwalescencji po chorobach dróg moczowych oraz łagodzenie obrzęków i niewydolności nerek.

Działanie przeciwzapalne

U zwierząt z indukowaną puchliną łapy doustne podanie etanolowego wyciągu z mniszka lekarskiego spowodowało zmniejszenie opuchlizny na poziomie 25%6. Badanie to potwierdza przeciwzapalne właściwości tej rośliny, które w medycynie tradycyjnej wykorzystywane są m.in. w łagodzeniu dolegliwości reumatycznych. Z powodzeniem zmniejsza również ból i obrzęk towarzyszące chorobom gardła.

Właściwości te mniszek lekarski zawdzięcza prawdopodobnie obecności kwasów polifenolowych, które działają immunostymulująco, przeciwgorączkowo i przeciwreumatycznie.

Metryczka

Występowanie: pospolicie na nizinach i w niższych partiach gór

Surowiec leczniczy: kwiat (Taraxaci flos), ziele (Taraxaci herba), korzeń (Taraxaci radix).

Pora zbioru: ziele zbiera się wczesną wiosną (koniec marca), przed pojawieniem się pąków kwiatowych. Kwiaty zrywa się podczas kwitnienia, czyli między kwietniem a czerwcem, a korzeń - wczesną jesienią

Ważne: w przypadku wrzodów żołądka, niedrożności dróg żółciowych lub jelit, ropniaka pęcherzyka żółciowego i kamicy nerkowej nie należy samodzielnie korzystać z preparatów na bazie mniszka lekarskiego - niezbędna jest konsultacja z lekarzem lub naturopatą. Obecne w roślinie substancje goryczowe mogą powodować zgagę. Pyłek mniszka może z kolei wywoływać reakcję alergiczną.

Na problemy skórne

Ze względu na swoje właściwości oczyszczające i przeciwzapalne mniszek lekarski stosowany jest również w pielęgnacji cery, głównie trądzikowej i łuszczycowej. Stosowane zewnętrznie świeży sok mleczny i wyciąg działają regenerująco, przyspieszają bliznowacenie i powodują zanik uszkodzeń skóry. Sok usuwa też wszelkiego rodzaju brodawki, ale tylko we wczesnych fazach ich tworzenia się7.

Mniszek można znaleźć również w kremach przeznaczonych do pielęgnacji skóry suchej i starzejącej się.

Obniżenie glukozy

W początkowej fazie cukrzycy Taraxacum officinale może obniżać poziom glukozy we krwi. Zawdzięcza to m.in. dużej ilości wspomnianej już inuliny, która podawana przez 5 tygodni szczurom chorym na cukrzycę obniżała stężenie glukozy o 24-31%, w zależności od zastosowanego stężenia8.

Właściwości hipoglikemiczne przypisuje się wyciągom z korzeni i liści. Nie znamy dokładnie mechanizmu ich działania, ale prowadzone badania sugerują, że prawdopodobnie mniszek lekarski stymuluje produkcję insuliny przez komórki trzustki9.

Z działaniem pomocniczym mniszka w terapii cukrzycy wiąże się także jego aktywność przeciwzakrzepowa. Schorzenia naczyń są bowiem jedną z konsekwencji cukrzycy, która zwiększa ryzyko formowania się skrzepów. Hamowanie agregacji płytek, które zaobserwowano po podaniu wyciągu etanolowego z korzeni mniszka, sugeruje możliwość zastosowania rośliny w profilaktyce angiopatii wywołanych cukrzycą10.

Potencjał antynowotworowy

Naukowcy wskazują również, że mniszek lekarski może być potencjalnym lekiem na raka. Wodny ekstrakt z jego dojrzałych liści w badaniach in vitro skutecznie hamował wzrost komórek nowotworowych sutka i prostaty11. Obiecujące wyniki przyniosły również eksperymenty z wykorzystaniem 3 linii ludzkich komórek przewlekłej białaczki (CMML): ekstrakt z korzenia Taraxacum officinale indukował ich apoptozę, czyli proces zaprogramowanej śmierci12.

 

Bibliografia

  1. Planta Med 1997; 63 (3): 288
  2. Gut. 2004; 53: 1610- 1616
  3. Post Hig Med Dośw 2008; 62: 451-462
  4. Planta Med 1974; 26 (7): 212-217
  5. T. lewkowicz-Mosiej, Rośliny Lecznicze. Leksykon, Warszawa 2012, s. 203-204
  6. Phytotherapy Research 1987; 1: 28-31
  7. E. Lamer-Zarawska, B. Kowal-Gierczak, J. Niedworok, Fitoterapia i leki roślinne, Warszawa 2007, s. 291
  8. J Agri & Environ Sci 2009; 5: 682-688
  9. Phytother Res. 2004; 18 (1): 73-77
  10. Panacea 2004; 3 (8): 8-11
  11. International Journal of Oncology 2008; 32 (5): 1085-1090
  12. Cells. PLoS ONE 7 (2): e30604. doi:10.1371/journal.pone.0030604

Zobacz też:

Zobacz także

Uzdrowiska czy

Uzdrowiska czy "uzdrowiska"?

Pobyt w uzdrowisku - jak sama nazwa wskazuje - ma podreperować nasze zdrowie. Tu przecież gwarantują dobry mikroklimat i czyste powietrze. A jednak z najnowszego raportu NIK wynika, że niekoniecznie...

Angina - diagnoza i leczenie

Angina - diagnoza i leczenie

Wystarczy w upalny dzień sięgnąć po napój prosto z lodówki, wskoczyć po kilku godzinach plażowania do jeziora lub auta z klimatyzacją, by pojawiła się ona...

Roślinne wsparcie dla prostaty

Roślinne wsparcie dla prostaty

Brokuły, seler, pietruszka oraz zielona herbata mogą stać się Twoimi sojusznikami w walce z rakiem prostaty.

Dobroczynne właściwości witaminy D. Sięgaj po słońce!

Dobroczynne właściwości witaminy D. Sięgaj po słońce!

Jak dowodzą badania, niedobór witaminy D może skutkować naprawdę poważnymi schorzeniami.

Pszczoły rozwiązaniem na odporność i nowotwory?

Pszczoły rozwiązaniem na odporność i nowotwory?

W trakcie wytwarzania przez pszczoły miodu powstaje znany wszystkim pyłek kwiatowy oraz mniej znana, ale znaczniej bardziej odżywcza substancja, zwana pierzgą. To bogaty pokarm, przygotowywany na zimę przez pracownice dla królowej matki, młodych pszczół oraz larw.

Raport specjalny

Niebezpieczne kosmetyki

Niebezpieczne kosmetyki

Nowości

Neuroborelioza - zioła, suplementacja i dieta

Neuroborelioza - zioła, suplementacja i dieta

12 październik 2017