Raport specjalny

BÓL - PRZYCZYNY I METODY LECZENIA

Wszystkie artykuły
Ból pleców. Cztery ukryte przyczyny

Ból pleców. Cztery ukryte przyczyny

Chroniczny ból pleców stanowi dla medycyny zagadkę. Jego przyczyn lekarze niezmiennie upatrują w nieprawidłowej postawie i braku aktywności fizycznej. Jednak ból pleców może wskazywać na poważniejszy problem, którego lekarze prawie nigdy nie podejrzewają.

W pewnym okresie życia większość z nas będzie cierpiała z powodu bólu w dolnej części pleców. Może on być regularny i uporczywy lub tak nieznośny, że uniemożliwia poruszanie. Chociaż chroniczny ból pleców dotyka 80 proc. dorosłej populacji i skutkuje milionami dni absencji w pracy, medycyna nie potrafi wyjaśnić, jak powstaje. Jedyne przyczyny, na które wskazuje, to siedzący tryb życia, niewłaściwa postawa oraz fakt, że wiele godzin spędzamy obecnie pochyleni nad komputerem czy telefonem komórkowym.

W niektórych przypadkach wszystkie te czynniki mogą stanowić przyczyny dolegliwości, którym można wówczas zaradzić poprzez ćwiczenia oraz terapie, takie jak osteopatia i chiropraktyka. Jednak czasem standardowa reakcja organizmu skrywa cztery inne rzadko podejrzewane powody powstawania bólu pleców. W takich przypadkach przypadłość ta jest objawem problemu położonego znacznie głębiej, a stan pacjenta nie poprawi się, dopóki nie dotrze się do jego prawdziwego źródła.

Dlatego jeśli cierpisz z powodu ciągłego bólu pleców, a ćwiczenia, osteopatia i chiropraktyka Ci nie pomagają, możesz podejrzewać, że jego przyczynę stanowi jeden z czterech przedstawionych poniżej czynników.

Infekcja

Michael Modic, twórca skali degeneracji kręgów międzykręgowych

Pogląd, według którego chroniczny ból pleców stanowi objaw infekcji, którą można wyleczyć za pomocą antybiotyków, niespodziewanie trafił na czołówki gazet w 2013 roku, chociaż jest to teoria, o której dyskutuje się od kilkunastu lat. Szum medialny wywołały dwa nowe badania. Na podstawie wyników pierwszego z nich naukowcy stwierdzili, że u osób cierpiących na przepuklinę krążka międzykręgowego - stan, w którym zawartość dysku wydostaje się przez przerwany pierścień włóknisty - najprawdopodobniej rozwija się infekcja dysku kręgosłupa, która następnie powoduje u nich długotrwały ból pleców¹.

Aby zastosować tę teorię w praktyce, naukowcy z Centrum Kręgosłupa Południowej Danii poddali 162 osoby z bólem kręgosłupa studniowemu leczeniu antybiotykiem o nazwie Bioclavid (połączenie amoksycyliny z kwasem klawulanowym, w Polsce występuje pod nazwą m.in. Augmentin, Amoksiklav). Uczestnicy badania cierpieli z powodu chronicznego bólu pleców po operacji przepukliny dyskowej od co najmniej pół roku. Połowie badanych podawano antybiotyk, a pozostałym pacjentom - tabletki z cukru (placebo). Po roku osoby leczone antybiotykami poinformowały o znaczącym ustąpieniu bólu i poprawie zdolności poruszania się. Rezultaty te nie były tylko ich wymysłem - obrazy wykonane metodą rezonansu magnetycznego wykazały, że leki zmniejszyły obrzęk kostny oznaczający infekcję okołodyskową².

Infekcję wokół przepukliny krążka międzykręgowego spowodowały stanowiące utrapienie wielu nastolatków bakterie Propionibacterium acnes odpowiedzialne za powstawanie trądziku i wyprysków. Zazwyczaj znajdują się one w mieszkach włosowych, ale mogą zostać wprowadzone do krwiobiegu i w ten sposób trafić ostatecznie do wnętrza krążka międzykręgowego. Jeden z naukowców, reumatolog Claus Manniche powiedział: "Nasze badania wskazują na to, że co najmniej 40 proc. pacjentów z dyskopatią trafiających na stół operacyjny jest zakażonych bakteriami Propionibacterium acnes. Możliwe, że wczesna interwencja w postaci antybiotyków może zapobiec przekształceniu się infekcji w chroniczny ból".

Skala Modica

Skąd lekarze specjaliści wiedzieli, że kość została zainfekowana? Posługiwali się skalą zmian Modica, która swoją nazwę zawdzięcza Michaelowi Modicowi. Był on radiologiem, który jako pierwszy dostrzegł na obrazach wykonanych metodą rezonansu magnetycznego trzy stadia zwyrodnienia kręgów, znane obecnie jako zmiany typu Modic 1, 2 i 3.

Modic dokonał tego odkrycia w późnych latach 80. XX w. Nie przypuszczał wówczas, że zwyrodnienie miało cokolwiek wspólnego z bólem pleców. Związek między nimi naukowcy zauważyli ostatecznie w 2006 r., a rok później inni dopatrzyli się powiązania pomiędzy zmianą degeneracyjną typu Modic 1 a przepukliną dyskową. Dopiero w 2008 r. badacze potwierdzili teorię, według której infekcja kręgów powodowała w kościach zmiany zwyrodnieniowe typu Modic 1, i skutecznie leczyli antybiotykami ból pleców u 29 osób. Udowodnili tym samym, że to zakażenie było przyczyną dolegliwości bólowych oraz uszkodzenia lędźwiowego odcinka kręgosłupa1.

Co ciekawe, wszyscy cierpiący na ból pleców uczestnicy badania, które w zeszłym roku przyciągnęło uwagę mediów, mieli zmiany zwyrodnieniowe kręgów typu Modic 1.

Sam Modic wydaje się skromnym człowiekiem. Nie dopuści do tego, by jego studenci z Cleveland Clinic w Ohio odwoływali się do skali Modica - zamiast tego muszą określać zwyrodnienia jako "zmiany szpiku kostnego".

Bibliografia

  1. Br J Sports Med, 2008; 42: 969–73

Nie był to pierwszy duński zespół naukowców, który odkrył związek pomiędzy infekcją a bólem pleców. Pięć lat wcześniej grupa, której również przewodniczył Manniche, skutecznie leczyła 29 osób z tą dolegliwością antybiotykami zawierającymi amoksycylinę z kwasem klawulanowym³.

Jest to również terapia stosowana jako element codziennej opieki nad pacjentami. Peter Hamlyn, lekarz specjalista w zakresie neurochirurgii kręgosłupa w Institute of Sports Exercise and Health, będącym częścią University College Hospital w Londynie, skutecznie leczy ponad dwunastu pacjentów z bólem kręgosłupa antybiotykoterapią stanowiącą alternatywę dla operacji. Aby pomóc lekarzom specjalistom zrozumieć nową terapię antybiotykową oraz wskazania do jej stosowania i sposób prowadzenia, założył nawet internetową firmę szkoleniową MAST Medical Academy.

Hamlyn oraz inni członkowie MAST Medical Academy twierdzą, że obawiają się, iż lekarze specjaliści zaczną wykorzystywać antybiotyki w przypadku wszelkiego rodzaju problemów z plecami - szczególnie że obecnie dostępne narzędzia terapeutyczne wydają się tak nieskuteczne. Tymczasem leki te powinny być zarezerwowane wyłącznie dla pacjentów po wcześniejszych operacjach przepukliny krążka międzykręgowego, którzy mogą stanowić tylko około 20 proc. wszystkich osób cierpiących na ból pleców.

Są również zaniepokojeni faktem, że antybiotyki mają swoje działania niepożądane - u niektórych uczestników wcześniejszych duńskich badań wystąpiły biegunka i inne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, które były na tyle dotkliwe, że skłoniły ich do wycofania się z udziału w testach. Odkrycie naukowców nasila również zjawisko nadużywania tego rodzaju leków, a więc przyspiesza powstawanie odpornych na nie superzarazków.

Problemy z sercem albo nowotwór

Bolące plecy mogą stanowić objaw poważniejszych schorzeń, np. problemów z sercem lub nawet nowotworu. Fińscy naukowcy przypadkiem natknęli się na związek pomiędzy chorobą serca i bólem pleców ponad 20 lat temu podczas trzynastoletniej obserwacji życia ponad 8,8 tys. rolników w wieku od 30 do 66 lat. Na początku badania żaden z uczestników nie miał problemów z sercem, jednak w przypadku tych, którzy przed jego rozpoczęciem cierpieli na ból pleców, m.in. na rwę kulszową, prawdopodobieństwo zgonu w wyniku choroby serca przed jego zakończeniem było znacznie większe. Był to również jedyny związek pozostały po wykluczeniu przez naukowców wszystkich zazwyczaj podejrzewanych przyczyn choroby serca, takich jak palenie tytoniu, masa ciała oraz status społeczny4.

Związek niekoniecznie oznacza przyczynę, jednak niewielkie pojęcie na temat biologii czyni odkrycia fińskich naukowców bardziej wiarygodnymi. Mięśnie naszych pleców odgrywają istotną rolę we wspomaganiu pompowania krwi powracającej do serca. Kiedy się kurczą, tłoczą ją z otaczających tkanek, jednak w przypadku kontuzji pleców mogą pozostawać w stanie ciągłego skurczu bez żadnych przejawów aktywności. Długoletnia niezdolność do sprawnego pompowania pociąga za sobą możliwość pogłębienia uszkodzenia i jego ewentualny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie serca.

Może to działać również w drugą stronę. Nieprawidłowe funkcjonowanie serca może powodować chroniczny ból. Nieodpowiednie działanie naczyń dostarczających do kręgosłupa krew i substancje odżywcze może prowadzić do zwyrodnienia tkanek kręgosłupa.

Chociaż zdarza się to rzadko, ból pleców może być również oznaką rozwoju nowotworu. Przekonał się o tym aktor Andy Whitfield, odtwórca głównej roli w serialu telewizyjnym "Spartakus: Krew i piach". Podczas prób zaczął on cierpieć na ból pleców, przypuszczał jednak, że dolegliwości stanowią  skutek rygorystycznego treningu, który przeszedł podczas przygotowań do roli. Dopiero po zakończeniu zdjęć, kiedy ból stał się bardziej dotkliwy, Whitfielda poddano badaniom i zdiagnozowano u niego chłoniaka nieziarniczego. Aktor zmarł 18 miesięcy później w wieku zaledwie 39 lat.

Według naukowców z Institute of Public Health w Heidelbergu w Niemczech ból dolnej części pleców jest czasami symptomem nowotworu kręgosłupa lub piersi i zawsze powinien być traktowany jak sygnał alarmowy, szczególnie u osób po 50. roku życia. W przeglądzie ośmiu prowadzonych na szeroką skalę badań dotyczących bólu pleców, w których wzięło udział ponad 6,6 tys. pacjentów, badacze uznali ryzyko, że źródłem bólu pleców jest nowotwór kręgosłupa, za bardzo niewielkie - wykryto go zaledwie w 0,66 proc. analizowanych przypadków. Stwierdzili też jednak, że świadomość możliwości jego wystąpienia oznacza również szansę na jego wczesne wykrycie5. Jeden ze specjalistów poinformował, że lekarze powinni podejrzewać raka, szczególnie kiedy ból promieniuje od dolnych partii pleców do jamy brzusznej i przednich stron ud lub jeśli pacjent był wcześniej leczony onkologicznie6.

Bólem pleców może się również objawiać nowotwór trzustki. Według jednego z badań około połowa pacjentów z rakiem głowy trzustki cierpi na ból brzucha lub pleców. Ponadto wszystkie osoby po 40. roku życia, które w niewyjaśniony sposób tracą na wadze, a jednocześnie odczuwają ból górnej części brzucha lub pleców bądź chorują na cukrzycę o późnym początku, powinny być przebadane pod kątem nowotworu trzustki7.

Zamiast środków przeciwbólowych

Ból pleców - czy trzeba brać leki?

Codzienne zażywanie leków przeciwbólowych to zwyczaj wielu osób z chronicznym bólem pleców. Tymczasem lepsze efekty przynosi seria zabiegów akupunktury. Ich skuteczność sprawdzono w grupie blisko 1,2 tys. osób cierpiących z powodu bólu pleców średnio przez osiem lat. Dwa razy w tygodniu poddawano je dziesięciu seriom akupunktury, akupunktury pozorowanej, w przypadku której igły nie były wkłuwane prawidłowo, lub konwencjonalnej terapii z wykorzystaniem środków przeciwbólowych, fizjoterapii i gimnastyki.

Po sześciu miesiącach 48 proc. osób z grupy poddawanej akupunkturze zgłosiło radykalną redukcję bólu, podczas gdy w przypadku tej stosującej konwencjonalną terapię było to zaledwie 27 proc. Co ciekawe, 44 proc. uczestników badania, którzy uczęszczali na zabiegi pozorowanej akupunktury, również poinformowało o ograniczeniu dolegliwości, co wskazuje na to, jak istotny w przypadku bólu pleców jest związek pomiędzy ciałem a umysłem1.

Bibliografia

  1. Arch Intern Med, 2007; 167: 1892–8

Dysfunkcja pęcherza moczowego

Chroniczny ból pleców może wskazywać na problemy z pęcherzem8. Michelle Law odkryła, że śródmiąższowe zapalenie pęcherza moczowego (zespół bolesnego pęcherza) - przewlekła, nawracająca i nieodpowiadająca na leczenie choroba - może powodować długotrwały ból pleców.

Michelle od dzieciństwa cierpiała na chroniczny ból pleców, jednak dopiero kiedy miała 35 lat, lekarz pomyślał o tym, by sprawdzić stan jej dróg moczowych. Ostatecznie okazało się, że przyczyną jej problemów było śródmiąższowe zapalenie pęcherza moczowego, które atakuje nabłonek tego organu. Jednak zanim do tego doszło, pęcherz został tak ciężko uszkodzony, że musiał zostać zastąpiony przez tkankę jelita, a obecnie Michelle musi używać cewnika9.

Zdaniem urologa dr. Zakiego Almallaha z Bladder Clinic w Birmingham kobiety wydają się szczególnie podatne na kryjące się za bólem pleców problemy z pęcherzem. Ponieważ kręgosłup łączy ze sobą większość części ciała, często stanowi miejsce odczuwania bólu przeniesionego z innych narządów, np. nerek, pęcherza moczowego i pęcherzyka żółciowego.

W ankiecie przeprowadzonej wśród 629 osób cierpiących na śródmiąższowe zapalenie pęcherza moczowego poproszono respondentów o opisanie ich bólu. Jak się okazało, dolne partie brzucha i pleców znajdowały się wśród najczęstszych obszarów jego odczuwania. Większość chorych twierdziła, że ich dolegliwości były sporadyczne i umiarkowanie nasilone10.

Stres

Kojąca joga

Jeśli podejrzewasz, że ból pleców ma u Ciebie związek ze stresem, wypróbuj psychofizyczne ćwiczenie jogi. Istnieje mnóstwo dowodów wskazujących na to, że może być ona skuteczna. W pewnym eksperymencie, w którym wzięło udział 101 pacjentów z bólem pleców, porównano ją z gimnastyką i poradami pochodzącymi z poradnika z zakresu samoopieki. Okazało się, że osoby, które przez dwanaście tygodni brały udział w cotygodniowych sesjach jogi, były bardziej ruchliwe i elastyczne niż pozostali uczestnicy, chociaż grupa uprawiająca gimnastykę zaczęła zgłaszać poprawę poziomu mobilności po 26 tygodniach.

Jaki z tego wniosek? Joga przynosi szybsze rezultaty1. Jogę porównano również z ćwiczeniami rozciągającymi. I w tej konfrontacji okazała się ona skuteczniejsza - przed końcem 12-tygodniowego programu przyniosła istotniejsze efekty2.

Bibliografia

  1. Ann Intern Med, 2005; 143: 849–56
  2. Evid-Based Complement Alternat Med, 2013; 2013: 130818

Chroniczny ból pleców może być złożonym problemem, którego przyczyna nie zawsze ma naturę fizyczną - w równym stopniu mogą się z nim wiązać kwestie psychologiczne, m.in. stresujące wydarzenia życiowe  i niepokój11. Takie czynniki jak stres mogą powodować tego rodzaju dolegliwości przez zwiększanie napięcia mięśni wokół kręgosłupa, co ostatecznie staje się bolesne z powodu nagromadzenia w mięśniach produktów przemiany materii, takich jak kwas mlekowy.

Trudno jest udowodnić, że stres może powodować chroniczny ból pleców, jednak fakt, że techniki relaksacyjne łagodzą dolegliwości, wskazuje na istniejący tutaj związek. W leczeniu bólu pleców z powodzeniem stosuje się medytację, hipnozę, biologiczne sprzężenie zwrotne oraz psychoterapię behawioralno-poznawczą. Są to metody na tyle skuteczne, że zatwierdziły je amerykańskie narodowe instytuty zdrowia. W jednym z badań wykazano, że te niekonwencjonalne kuracje zredukowały poziom stresu, co skutkowało złagodzeniem bólu pleców o 47 proc., 37-procentowym spadkiem liczby wizyt u lekarza oraz 73-procentowym wzrostem w zakresie sprawności pacjentów w radzeniu sobie z dolegliwościami. W całej grupie uczestników zaobserwowano również zwiększenie poziomu aktywności o 47 proc.12.

Jako ewentualny kolejny dowód na istnienie związku ciała i umysłu w przypadku bólu pleców można potraktować eksperyment trzech japońskich naukowców, którzy zabrali 23 pacjentów z tą dolegliwością do wesołego miasteczka. Poziomy bólu chorych - oceniane przez wizualną skalę analogową oraz testy śliny - zmierzono po dziesięciu minutach, po godzinie, a następnie po trzech godzinach od przybycia na miejsce. Od początku eksperymentu biorący w nim udział ochotnicy zapominali o dolegliwościach, a kontrola ich stanu fizycznego potwierdziła, że radykalnie osłabły one po prostu dzięki dobrej zabawie13.

Kontynuuj suplementację

Najważniejsze suplementy wspomagające leczenie chronicznego bólu pleców to preparaty zawierające kompleks witamin z grupy B oraz witaminę C. Kręgosłup otacza płyn mózgowo-rdzeniowy, który u zdrowych osób zawiera te rozpuszczalne w wodzie organiczne związki chemiczne w wyższych stężeniach niż te obserwowane zazwyczaj we krwi. Wykazano, że połączenie tiaminy (witamina B1) oraz witamin B6 i B12 znacząco ogranicza objawy u pacjentów uskarżających się na silny ból.

Suplementy na ból pleców

W jednym z badań osobom z bólem kręgosłupa przez pół roku trzy razy dziennie podawano kombinację 100 mg witaminy B1, 200 mg witaminy B6 oraz 0,2 mg witaminy B12. Tylko 32 proc. uczestników przyjmujących witaminy odczuło pogorszenie swojego stanu, podczas gdy w grupie zażywającej placebo było to 60 proc.

Ponadto odpowiednia podaż witaminy C jest niezbędna do utrzymania integralności krążków międzykręgowych. Niedobór miedzi i selenu również może przyczyniać się do występowania chronicznego bólu. Wykazano, że zażywanie codziennie 90-100 μg selenu - samodzielnie lub z dodatkiem 20 j.m. witaminy E - redukuje dolegliwości mięśniowo-szkieletowe.

Również enzymy proteolityczne, takie jak bromelaina, papaina, trypsyna, chymotrypsyna, mogą wspomagać łagodzenie drobnych urazów, jako że działają przeciwzapalnie i mogą być wchłaniane z przewodu pokarmowego. Kilka niewielkich badań wykazuje, że zarówno bromelaina, jak i papaina są w stanie ograniczyć ból i obrzęk oraz sprzyjać przyspieszeniu procesu leczenia u osób z rozmaitymi chorobami, m.in. bólem pleców.

Bibliografia

  1. Eur Spine J, 2013; 22: 689
  2. Eur Spine J, 2013; 22: 697–707
  3. Br J Sports Med, 2008; 42: 969–73
  4. BMJ, 1994; 309: 1267–8
  5. Cochrane Database Syst Rev, 2013; 2: CD008686
  6. Man Ther, 2013; 18: 624–7
  7. Practitioner, 2011; 255: 21–5, 2–3
  8. J Man Manip Ther, 2007; 15: 42–9
  9. Mail Online, November 11, 2013; http://goo.gl/cSlgPZ
  10. Int Urogynecol J Pelvic Floor Dysfunct, 2006; 17: 69–72
  11. Psychosom Med, 1999; 61: 304–10
  12. J South Orthop Assoc, 1998; 7: 81–5
  13. J Pain Res, 2012; 5: 409–13

Pozostałe artykuły

Jak siedzieć, aby uniknąć bólu kręgosłupa?

Jak siedzieć, aby uniknąć bólu kręgosłupa?

Anat Baniel przedstawia ćwiczenia, które pozwolą Ci uniknąć bólu pleców. Co ciekawe wiele zależy tu od mózgu.

Ból pleców. Techniki Egoscue, Gokhale i Foundation Training

Ból pleców. Techniki Egoscue, Gokhale i Foundation Training

Trzy bardzo skuteczne metody leczenia bólu pleców, wszystkie rodem z USA, łagodzą "nieuleczalne" dolegliwości bólowe poprzez aktywację grup mięśni, na które w codziennym życiu zazwyczaj nie zwracamy uwagi.

Joga w walce z bólem

Joga w walce z bólem

Joga to praktyka angażująca pracę ciała i umysłu, co czyni z niej doskonałą metodę do walki z przewlekłym bólem

Prawdziwa przyczyna bólu pleców

Prawdziwa przyczyna bólu pleców

Według doktora Mitchella Yassa chroniczny ból jest jedną z głównych przyczyn zgłaszania się pacjentów do lekarzy, jednak współczesna medycyna zwykle nie potrafi rozwiązać tego problemu. W dużej mierze dlatego, że szuka odpowiedzi w niewłaściwym miejscu.

Alternatywne metody łagodzenia bólu

Alternatywne metody łagodzenia bólu

Leki przeciwbólowe mogą często przynieść nam więcej szkód niż pożytku. Jak przynieść ulgę w cierpieniu naturalnymi sposobami?

Metoda Bowena

Metoda Bowena

Nie musisz cierpieć. Istnieją naturalne metody pozbywania się bólu bez użycia środków farmakologicznych. Sprawdź, jakie to proste!

Pozostałe raporty

Polecamy