Porady

Z notatnika starego doktora

Schorzenia serca

Schorzenia serca

Pytanie:

W mojej rodzinie choroby układu krążenia zdarzają się niezwykle często. U jednego z dziadków choroba wieńcowa doprowadziła do śmiertelnego zawału, a oboje rodzice zmagają się z migotaniem przedsionków. Ja sama mam 48 lat i obawiam się, że już niedługo również zacznę poważnie chorować. Wydaje mi się, że prowadzę zdrowy tryb życia (przede wszystkim jeśli chodzi o dietę), ale i tak mam problemy z ciśnieniem. Co powinnam zrobić, aby zminimalizować u siebie ryzyko migotania przedsionków i innych schorzeń sercowych?

Odpowiedź:

Choroby układu sercowo-naczyniowego stanowią dziś jedną z najczęstszych przyczyn zgonów. Obejmują one cały szereg groźnych schorzeń: od skoków ciśnienia, przez chorobę wieńcową, arytmię i migotanie przedsionków, aż do zawału mięśnia sercowego.

W przypadku Twojego dziadka zawał był następstwem choroby wieńcowej (zwanej też chorobą niedokrwienną serca). Jest ona uznawana za najczęściej występującą w krajach wysoko rozwiniętych chorobę układu krążenia. Charakteryzuje się niedostatecznym ukrwieniem serca, a w efekcie - niedostatecznym zaopatrzeniem go w tlen. Powoduje ją znaczące zwężenie, a niekiedy nawet zamknięcie światła tętnic wieńcowych odżywiających mięsień serca. Zazwyczaj zwężenie to wynika ze zmian miażdżycowych, czyli tworzenia się blaszek miażdżycowych w ścianie naczyń wieńcowych.

Nie jest to jednak jedyne schorzenie układu sercowo-naczyniowego, które może prowadzić do śmiertelnego zawału mięśnia sercowego. Atak serca może być również powikłaniem migotania przedsionków, które choć samo w sobie nie zagraża życiu, właśnie z tego względu uznawane jest za poważną dolegliwość. O migotaniu mówimy wówczas, gdy znajdujące się w górnej części serca przedsionki zbyt szybko pompują krew do komór, co powoduje rozbieżności w tempie ich pracy. W efekcie pojawiają się problemy z rytmem pracy mięśnia sercowego bądź z częstotliwością jego uderzeń.

Bibliografia

  1. http://goo.gl/y6gAWy
  2. O'Connor J, Bensky D, Shanghai College of Traditional Medicine: Acupuncture - A Comprehensive Text. Seattle, WA: Eastland Press, 1981: 252-4 (ISBN 0939616009)
  3. Am J Cardiol, 2007, 99: 1726-32
  4. Stroke 1999, 30, 1772-9
  5. JAMA 1995; Engl J Med 1986; A. Am. Epidemiol 1997
  6. Arch. Int. Med., 2000, 160: 939-944
  7. Heart J. 1997, 18: 1569-82
  8. Lancet 2005, 365: 434-41
  9. Am J Clin Nutr 2011, 93 (2): 332-7
  10. http://goo.gl/2HH6VC
  11. Herbal Medicine: Biomolecular and Clinical Aspects, 2nd edn. Boca Raton, FL: CRC Press, 2011

Najczęściej rytm jest szybki i nieregularny, ale zdarza się, że staje się zbyt wolny. Kolejną konsekwencją takich zaburzeń rytmu jest niekompletny transport krwi do komór i jej zbieranie się w obrębie przedsionków. Na co dzień objawia się to m.in. fizycznym osłabieniem i zadyszką.

Niestety w dużej mierze występowanie chorób układu krążenia uzależnione jest od czynników genetycznych. Nie oznacza to jednak, że skoro u Twoich rodziców zdiagnozowano migotanie przedsionków, Ty również jesteś na nie skazana! Pamiętaj, że dziedziczne predyspozycje zwiększają ryzyko, ale na pewno nie powodują zachorowania.

Tak naprawdę przyczyny schorzeń układu sercowo-naczyniowego są podobne. Zazwyczaj doprowadzają do nich nasze niezdrowe nawyki, np. brak ruchu, palenie tytoniu, niewłaściwa dieta. Oznacza to, że redukując powyższe czynniki ryzyka, możemy zminimalizować prawdopodobieństwo wystąpienia tych dolegliwości. Wprowadź poniższe zasady do swojego życia i przekonaj do nich rodziców, aby migotanie przedsionków nie doprowadziło u nich do zawału!

Żarnowiec miotlasty

Sarothamnus scoparius, znany też jako Cytisus scoparius lub żarnowiec miotlasty, jest rośliną stosowaną w leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego już od ponad pół wieku. Jak pisze profesor medycyny homeopatycznej George Vithoulkas, nadaje ona mięśniowi sercowemu więcej siły, spowalnia jego pracę i zmniejsza ciśnienie krwi1. Żarnowiec wpływa również na mechanizmy przewodzące serca, eliminując migotanie przedsionków.

Za lecznicze działanie Sarothamnus scoparius odpowiadają obecne w nim roślinne substancje aktywne: aminy biogeniczne (czyli związki naturalnie powstające z aminokwasów występujących w żywych komórkach), flawonoidy, izoflawonoidy i ich glikozydy, np. genisteina oraz kudz (opornik łatkowaty).

W profilaktyce i leczeniu schorzeń układu sercowo-naczyniowego wykorzystuje się kwiaty i łodygę żarnowca, z których sporządzane są lecznicze nalewki homeopatyczne. Roślinę podaje się jako lek diuretyczny regulujący pracę serca w postaci słabego naparu, przyjmowanego 2 razy dziennie w dawce ok. 10 ml (1 łyżeczka deserowa).

Akupunktura

Ta zyskująca coraz większą aprobatę wschodnia technika wspomagania leczenia może okazać się niezwykle skuteczna w zwalczaniu problemów związanych z rytmem serca. W przypadku migotania przedsionków pacjenci odczuwają znaczną poprawę, a nawet zgłaszają ustąpienie dolegliwości, w efekcie stymulacji punktów energetycznych zlokalizowanych w obrębie Meridianu Serca: H5 (inaczej Tong Li), H7 (Shen Men) oraz H8 (Shao Fu)2.

Meridian serca wychodzi od mięśnia sercowego i biegnie 3 gałęziami: przez przeponę w dół do jelita cienkiego; wzdłuż przełyku do gardła i oka o raz przez płuco do dołu pachowego, gdzie rozpoczyna przebieg zewnętrzny wzdłuż przyśrodkowej powierzchni kończyny górnej aż do małego palca. Punkt Tong Li znajduje się ok. 3 cm nad nadgarstkiem, po zewnętrznej stronie ręki (z dala od kciuka). H7 (tzw. "wrota bogów") leży na tej samej linii energetycznej, ale na wysokości nadgarstka, natomiast H8 usytuowany jest we wnętrzu dłoni, w największym zgięciu, między kośćmi śródręcza palca serdecznego i małego.

Magnez

Magnez łagodzi objawy migotania przedsionkówPhoto credit: Science Activism via Foter.com / CC BY

Udowodniono, że ten minerał dostępny w każdej aptece jako suplement diety, przyjmowany w dawce 1,2-10 mg dziennie łagodzi migotanie przedsionków3. Zaburzenia rytmu serca są nawet najczęstszym objawem niedoborów magnezu w organizmie. Kiedy nie dostarczamy mu wystarczającej ilości pierwiastka, na poziomie mięśnia sercowego dochodzi do niestabilności elektrycznej, a nawet arytmii. Poza tym magnez jako antagonista wapnia uczestniczy w procesie regulacji jego transportu do mięśnia sercowego, zapobiegając silnym skurczom i nadciśnieniu.

Na podstawie 8-letniej obserwacji ponad 85 tys. kobiet udowodniono ponadto, że u osób z nadciśnieniem tętniczym suplementacja magnezu znacząco zmniejsza ryzyko udaru mózgu4. Oprócz tego rozkurcza on naczynia krwionośne, obniżając ciśnienie krwi. Źródłami magnezu są też: kakao, kasza gryczana, warzywa strączkowe, orzechy i woda wysokozmineralizowana.

Aktywność fizyczna

W profilaktyce chorób układu sercowo-naczyniowego ogromną rolę odgrywa umiarkowany wysiłek fizyczny (minimum 4 razy w tygodniu po 30 min). Badania pokazały, że wydatek energetyczny rzędu co najmniej 1000 kcal tygodniowo zmniejsza ryzyko choroby wieńcowej nawet o połowę5.

Nie każdy ruch jest jednak tak samo wskazany dla serca. W przypadku osób, które już borykają się z jego zaburzeniami, przed podjęciem jakiejkolwiek regularnej aktywności konieczna jest konsultacja z lekarzem. U pozostałych najczęściej polecanymi dyscyplinami sportowymi są: szybkie marsze, pływanie, jazda na rowerze, nordic walking czy taniec towarzyski. Wszystkie one należą do tzw. sportów wytrzymałościowych, które opierają się na regularnych i powtarzalnych ruchach, co zapewnia dość jednostajną pracę mięśni i serca. Inaczej jest w przypadku treningu statycznego, którego gwałtowne ruchy mogą powodować dodatkowe skoki ciśnienia.

Warto pamiętać, że aktywność fizyczna nie tylko sama w sobie stanowi element profilaktyki, ale również pomaga utrzymać w normie inne parametry istotne w zapobieganiu chorobom serca, takie jak poziom cholesterolu, odpowiednia masa ciała czy ciśnienie.

Rzuć palenie

Choć nie piszesz, czy zdarza Ci się palić papierosy, nie mogę nie wspomnieć o nich jako o jednym z najgroźniejszych czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego, zwłaszcza u kobiet. Nawet 1 papieros dziennie zwiększa ryzyko zachorowania czterokrotnie, ponieważ powoduje znaczne podniesienie ciśnienia krwi!

Co więcej, zaprzestanie palenia jest istotne również we wtórnej profilaktyce, np. wśród osób po przebytym zawale mięśnia sercowego. Szacuje się, że jeśli nie zrezygnują one z nałogu, mają 2 razy większe prawdopodobieństwo przedwczesnej śmierci w ciągu najbliższych 10 lat w porównaniu do osób, które nie palą. Z kolei zaprzestanie palenia redukuje to podwyższone ryzyko o 64% u kobiet i o 48% u mężczyzn6.

Kontrola ciśnienia i cholesterolu

Choroby serca? Kontroluj ciśnienie krwi!Fot. FreeImages.com/Jos van Galen

Nadciśnienie tętnicze jest dzisiaj jedną z częstszych dolegliwości, która dotyczy już nawet co trzeciego Polaka w wieku powyżej 80 lat. Nie tylko stanowi czynnik ryzyka chorób sercowych, ale i okazuje się jednym z ich objawów. Analiza skuteczności wtórnej prewencji choroby wieńcowej w 9 krajach europejskich pokazała, że u ponad połowy badanych ciśnienie osiąga wartość co najmniej 140/90 mmHg7, co może prowadzić do dalszych powikłań ze strony układu sercowo-naczyniowego, takich jak wzrost ryzyka miażdżycy i choroby wieńcowej, niewydolność serca, przerost lewej komory, tętniaki aorty, a nawet zawał.

Sięgaj zatem po preparaty z czosnkiem (przegląd 11 badań wykazał, że mogą one znacząco obniżać ciśnienie krwi), potrawy z pomidorów (likopen i inne karotenoidy również normalizują ciśnienie) i ocet winny lub cydr jabłkowy. Równie istotne jest utrzymanie prawidłowego poziomu cholesterolu, ponieważ hipercholesterolemia powoduje przyspieszony rozwój miażdżycy i choroby niedokrwiennej serca, chromanie przestankowe i udar mózgu. Dlatego zrezygnuj z białego pieczywa, ziemniaków, tłustych mięs i smażenia na głębokim oleju.

Największe ryzyko wiąże się jednak z połączeniem powyższych czynników, czyli podwyższonego ciśnienia i poziomu cholesterolu jednocześnie. Obserwacje naukowców potwierdziły, że w przypadku pacjentów w wieku podeszłym występowanie nadciśnienia i hipercholesterolemii odpowiada nawet za 80% całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego8.

Dlatego pamiętaj, że prawidłowa kontrola ciśnienia krwi nie oznacza jednorazowego pomiaru ciśnieniomierzem - niezbędne są regularne pomiary (nawet 2-3 razy w tygodniu) oraz okresowe wykonywanie badań EKG i ECHO serca. Oprócz tego co 2 lata oznaczaj stężenie cholesterolu całkowitego, a ponieważ należysz do grupy podwyższonego ryzyka zachorowania - najlepiej wykonuj pełen lipidogram.

Ograniczenie soli

Wpływ soli na rozwój chorób serca badali lekarze ze szpitala w Ontario, którzy przez 3 lata obserwowali 123 osoby ze stabilną, kontrolowaną niewydolnością serca. Okazało się, że aż połowa spośród pacjentów przyjmujących co najmniej 3,8 g sodu dziennie musiała poddać się hospitalizacji w związku z pojawieniem się powikłań. W grupie przyjmującej 1,4-2,4 g sodu dziennie odsetek ten wyniósł zaledwie 15%9.

Okazuje się, że nadmiar chlorku sodu w diecie powoduje jego wchłanianie do krwi, gdzie wiąże on duże ilości wody, podnosząc ciśnienie. Maksymalną dzienną dawką soli, którą możemy spożywać bez obawy o jej negatywny wpływ na serce, jest zaledwie 5 g.

Często zapominamy jednak, że nie chodzi tu jedynie o sól w czystej postaci, dodawaną do potraw - ogromne jej ilości znajdują się zwłaszcza w produktach przetworzonych, białym chlebie, serach dojrzewających, kostkach rosołowych czy przekąskach typu krakersy, paluszki i chipsy. Dlatego stwierdzenie "ja przecież mało solę" nie musi oznaczać, że dzienne spożycie chlorku sodu mieści się w normach.

Choroby serca? Nie zapomnij o warzywach i owocach!

Warto zamiast soli wprowadzić do diety więcej ziół, które zapewnią potrawom smak, a przy tym nie wpłyną negatywnie na organizm. Alternatywą jest również sól potasowa, która nie tylko nie podnosi ciśnienia, ale - jak twierdzą naukowcy z Wageningen Univercity - może nawet je zmniejszać, i to z takim samym skutkiem jak redukcja podaży chlorku sodu10.

Warzywa i owoce

Nasza dieta wbrew pozorom również ma ogromny wpływ na sprawne funkcjonowanie serca. Przede wszystkim powinna być bogata w świeże warzywa i owoce, zawierające witaminy (serce do prawidłowej pracy potrzebuje szczególnie tych z grupy B i witaminy C) i antyoksydanty, regulujące poziom cholesterolu i ciśnienia. Poza tym za środek rozrzedzający krew, a dzięki temu potencjalnie powstrzymujący blokowanie i zwężanie tętnic, uznaje się imbir (Zingiber officinale)11.

W diecie zarówno osób chorych, jak i dbających o serce, powinny znaleźć się także produkty bogate w błonnik, czyli - oprócz warzyw i owoców - gruboziarniste pieczywo, kasze, ryż niełuskany, rośliny strączkowe.

Oczywiście osoby cierpiące na dolegliwości sercowe powinny unikać spożywania alkoholu, ponieważ jego większe ilości prowadzą do niewydolności serca. Jeśli jednak od czasu do czasu pozwolisz sobie na lampkę czerwonego wina - nic nie szkodzi, gdyż zawarty w nim resweratrol chroni tętnice i podnosi poziom "dobrego" cholesterolu.

Zobacz też:

Zobacz także

Pasożyty - jak się ich pozbyć?

Pasożyty - jak się ich pozbyć?

Jestem ciągle zmęczona, na skórze pojawiły się wypryski, a mam już 30 lat! Do tego dochodzą wzdęcia, uczucie pełnego brzucha oraz stany podgorączkowe. Mam synka w wieku przedszkolnym i moja mama uważa, że najpewniej przyniósł do domu jakieś pasożyty. Badanie kału nie potwierdziło jej podejrzeń. Jednak mama upiera się, że Krzyś ma owsiki, bo w nocy zgrzyta zębami i ostatnio stał się drażliwy. Co możemy zrobić?

Zaburzenia hormonalne

Zaburzenia hormonalne

W ostatnich tygodniach zauważyłam u siebie kilka niepokojących objawów. Mam problemy ze snem, na mojej skórze pojawiają się dziwne plamy, przytyłam - choć nie zmieniłam nawyków żywieniowych czy stylu życia - i ogólnie czuję się osłabiona i pozbawiona energii. Rozregulował się również mój cykl miesiączkowy. Nie przechodziłam żadnej infekcji, więc raczej nie są to efekty choroby. Z drugiej strony moja siostra od prawie roku bezskutecznie stara się o dziecko, a lekarze twierdzą, że wszystko przez zaburzenia hormonalne. Zastanawiam się, czy moje problemy też mogą mieć związek z hormonami? I co w tej sytuacji powinnyśmy zrobić, bo nie ukrywam, że terapia z użyciem syntetycznych leków nie przekonuje żadnej z nas?

Zdrowe stopy

Zdrowe stopy

Od jakiegoś czasu, gdy wieczorem zdejmuję buty i staję na płaskiej powierzchni boso, czuję ból w śródstopiu i przy dużym palcu. Moja siostra długo walczyła z ostrogą piętową i zastanawiam się, czy ja mogę cierpieć na podobne schorzenie? Co mogę zrobić, by ograniczyć bóle i zapobiec kłopotom?

Pomóż wątrobie, zanim będzie za późno

Pomóż wątrobie, zanim będzie za późno

Ostatnio zauważyłam, że coraz trudniej jest mi trawić ciężkie, tłuste potrawy. Odczuwam też dyskomfort po wypiciu alkoholu. Mój lekarz rodzinny twierdzi, że prawdopodobnie to kwestia uszkodzenia wątroby, zwłaszcza że w mojej rodzinie pojawiały się przypadki marskości. Zastanawiam się, co powinnam robić w tym przypadku? W jaki sposób poprawić pracę wątroby, by nie dopuścić do jej poważniejszych uszkodzeń?

Pierwsza pomoc. Jak pomóc poszkodowanemu?

Pierwsza pomoc. Jak pomóc poszkodowanemu?

Kilka dni temu widziałam, jak na placu zabaw przed moim blokiem zakrztusił się mały chłopczyk. Przerażona matka wzywała pomoc, a zgromadzeni rodzice radzili jej, by "wytrzepała" dziecko do góry nogami. Gdzieś czytałam, że właśnie tak nie wolno robić. Sama jestem mamą trzylatki i zaczęłam się zastanawiać, jak w takiej chwili powinnam postąpić? Uświadomiłam sobie, że tak naprawdę nie wiem, jak skutecznie i poprawnie udzielić pierwszej pomocy, przywróć oddech i krążenie.

Nowości

Cukier i rak

Cukier i rak

21 listopad 2017