Astma i duszności: łagodzenie objawów i pierwsza pomoc

Pytanie:

Moja 14-letnia wnuczka cierpi z powodu powtarzających się duszności. Lekarze podejrzewają u niej astmę wysiłkową. Wnuczka nie może uprawiać sportów, bo gdy podejmuje wysiłek fizyczny, traci oddech. Czy nim zostanie postawiona ostateczna diagnoza możemy sięgnąć po jakieś naturalne metody, które mogłyby jej pomóc? Jakie badania należy wykonać, by potwierdzić lub wykluczyć to podejrzenie?

Odpowiedź:

Przyczyny duszności mogą być różne. Faktycznie na pierwszym miejscu wśród podejrzanych są astma oskrzelowa, przewlekła obturacyjna choroba płuc, infekcje układu oddechowego oraz odma opłucnowa. Jednak winne mogą być również alergia, stany lękowe czy wdychanie powietrza przepełnionego dymem tytoniowym. Czasami duszności mogą towarzyszyć schorzeniom układu krążenia (np. chorobie wieńcowej, niedokrwistości, wadom serca, zapaleniu mięśnia sercowego czy zatorowości płucnej. Mogą też być symptomem zatrucia tlenkiem węgla.

Czasami nie są objawem choroby. Zdarza się, że odczuwają je całkiem zdrowe osoby przebywające na dużych wysokościach lub podejmujące bez przygotowania intensywny wysiłek fizyczny. W zależności od okoliczności występowania można wyróżnić różne rodzaje duszności: wysiłkową, która ma związek z wysiłkiem fizycznym i jest uzależniona od jego intensywności, napadową - występującą nagle, najczęściej jako reakcja na określony bodziec, np. alergen (pyłki roślin, kurz etc.), zimne powietrze, intensywny zapach, zanieczyszczenie powietrza, dym papierosowy, orthopnoë - duszność pojawiająca się w pozycji leżącej, która ustępuje po przyjęciu pozycji siedzącej lub stojącej, spoczynkową - występującą nawet w bezruchu, świadczącą o zaawansowanej chorobie.

Pierwsza pomoc w razie ataku astmy

Ciężki napad duszności, który może wystąpić w zaostrzeniu astmy oskrzelowej, jest stanem zagrażającym życiu chorego, dlatego bardzo ważne jest wczesne zaobserwowanie pierwszych objawów i jak najszybsze zastosowanie leczenia. Zarówno chory, jak i jego bliscy powinni dobrze znać schemat postępowania w zaostrzeniu astmy, żeby móc szybko rozpoznać objawy i odpowiednio zareagować.

  • Posadź chorego w przewiewnym miejscu, w odpowiedniej pozycji (ułatwiającej oddychanie).
  • Rozepnij mu ubranie. Jeśli chory ma przy sobie swoje leki, podaj mu je.
  • W razie potrzeby wezwij pogotowie ratunkowe (999 lub 112).
  • Uspokajaj chorego. Regularnie oceniaj jego stan.

Powtarzające się napady duszności, świsty i bardzo znaczne skrócenie oddechu po każdym wysiłku fizycznym są charakterystycznymi objawami astmy wysiłkowej, czasem nazywanej też powysiłkowym skurczem oskrzeli. Cierpi na nią ok. 90% osób z astmą przewlekłą i ok. 10% osób w populacji ogólnej1. Przyczyny choroby nie są znane. Wiadomo jedynie, że w rezultacie wdychania powietrza, które nie zostało ogrzane w jamie nosowej, dochodzi do zwiększenia przepływu krwi przez oskrzela, to zaś prowadzi do ich obrzęku. Następnie naczynia krwionośne się obkurczają, co utrudnia przepływ powietrza. W efekcie pojawiają się objawy astmy, jednak bez zmian zapalnych, które zwykle im towarzyszą.

Lekarz ocenia stopień ciężkości ataku astmy za pomocą aparatu do pomiaru szczytowego przepływu w drogach oddechowych (PEF), który pośrednio wskazuje na stopień zwężenia dróg oddechowych. Inne pomocne badania to gazometria krwi tętniczej i saturacja (badana za pomocą pulsoksymetru)2.

Leczenie astmy wysiłkowej polega na podawaniu leków przeciwzapalnych oraz rozszerzających oskrzela. Lekami pierwszego rzutu są szybko i krótko działające beta-2-mimetyki wziewne. Należą do nich salbutamol i fenoterol. Preparaty te charakteryzują się największą skutecznością w znoszeniu obturacji oskrzeli. Jednak są pacjenci, u których nie ma reakcji na te leki albo występują u nich działania niepożądane, jak bóle brzucha, suchość w gardle, bezsenność, a nawet kołatanie serca3. Naukowcy zauważyli jednak, że gdy chorzy w czasie wysiłku fizycznego starają się oddychać przez nos, a nie przez usta, rzadziej dochodzi do wystąpienia duszności. Jak się okazuje, oddech pobierany przez usta może wywołać atak astmy wysiłkowej4.

Dobra wiadomość jest taka, że coraz więcej badań dowodzi, iż w leczeniu astmy ważną rolę odgrywają czynniki dietetyczne, a suplementacja i zmiana stylu życia dają obiecujące rezultaty. Jeśli wnuczka jest pod opieką specjalisty, przed wdrożeniem terapii uzupełniającej lub alternatywnej proszę się z nim skonsultować. Doświadczony naturoterapeuta pomoże ustalić właściwe dawkowanie i będzie monitorował efekty leczenia. Metody warte rozważenia przedstawiamy poniżej.

Jedz owoce i warzywa

Są one bogate w związki o własnościach przeciwutleniających, przeciwalergicznych i przeciwzapalnych, które mogą przyczynić się do zmniejszenia częstości występowania astmy. W międzynarodowym badaniu astmy i alergii występującej w dzieciństwie u ponad miliona dzieci zaobserwowano odwrotną (ochronną) zależność między wskaźnikami rozpowszechnienia astmy, alergii i egzemy a spożyciem roślin, skrobi, ziaren oraz warzyw.

Naukowcy sugerowali, że przez jedzenie coraz mniejszej ilości owoców i warzyw wzrosła podatność społeczeństwa jako całości na potencjalnie szkodliwe wdychane substancje, poprzez zmniejszenie antyoksydacyjnych mechanizmów obronnych płuc. W porównaniu ze zdrową grupą kontrolną pacjenci z astmą mieli niższe stężenia we krwi całkowitych karotenoidów oraz fitozwiązków, takich jak: kryptoksantyna, likopen, luteina, alfa-karoten i beta-karoten. Astmatycy na standardowej amerykańskiej diecie mieli ok. 40% ryzyka nawracającego zaostrzenia astmy w ciągu 3 miesięcy. Jednak po zmianie jadłospisu na oparty na 7 porcjach warzyw i owoców liczba zaostrzeń spadła o połowę, do 20%5.

Profilaktycznie jabłko dziennie

Brytyjskie badanie wykazało, że osoby, które jadły 2-5 jabłek tygodniowo, miały o 32% mniejsze ryzyko zachorowania na astmę niż jedzący mniej. Jego autorzy podejrzewają, że jest to zasługa flawonoidów. Udowodniono, że jeden z nich - khellin - otwiera drogi oddechowe6.

Chrup marchew

Kiedy do lekarza?

Chory powinien niezwłocznie trafić do lekarza, jeśli: odczuwa duszność w spoczynku, ma przyspieszony oddech, tętno przekracza 120/min, występują głośne świsty oddechowe, a leki, które zażywa, nie pomagają.

Zachęć wnuczkę, by sięgała po surową marchewkę. To warzywo jest skarbnicą beta-karotenu, który w organizmie przekształca się w witaminę A. Wstępne badania sugerują, że może on zmniejszyć częstość występowania astmy wysiłkowej. Jeśli nie lubi marchwi, niech zjada morele, zieloną paprykę oraz pataty. Beta-karoten obecny jest również w zielonych warzywach, takich jak szpinak czy brokuły. Podobne działanie ma inny karotenoid - likopen znajdujący się w czerwonych i różowych owocach, takich jak pomidory, arbuzy czy grejpfruty.

Izraelscy naukowcy odkryli, że spożywanie 64 mg karotenu (w tym badaniu uzyskanego z glonów z rodzaju Dunaliella) przez tydzień zapobiegło objawom astmy wysiłkowej u ponad połowy z 38 badanych pacjentów. Ten sam zespół odkrył również, że codzienne przyjmowanie 30 mg likopenu złagodziło objawy astmy u 55% pacjentów z astmą wysiłkową7.

Sugerowane dawkowanie: 5 tys. j.m. mieszanki karotenoidów.

Dobroczynna mała czarna

Przegląd 7 wcześniej opublikowanych badań wykazał, że kawa z kofeiną może nieznacznie poprawiać funkcje dróg oddechowych do 4 godz. po spożyciu. Podobnie działa mocna czarna herbata8.

Pokochaj czosnek

Ma on właściwości przeciwzapalne. Zawiera też allicynę, wyjątkowo silny przeciwutleniacz. Badanie z 2009 r. wykazało, że wraz z rozpadem allicyny w organizmie wytwarzany jest kwas, który niszczy wolne rodniki. Zdaniem niektórych medyków może to przekładać się również na łagodzenie ataków choroby.

Pomocne zioła

Najpopularniejsze zioła w postaci naparów w leczeniu objawów astmy to: babka lancetowata, lipa, macierzanka, dziewanna i tymianek. Są one źródłem niezbędnych w leczeniu antyoksydantów i witamin, które wzmacniają odporność chorego, chroniąc przed infekcjami wirusowymi. Inną cenną ich zaletą jest usuwanie nieprawidłowej flory jelitowej. Napary można uzupełniać miodem i owocami, w celu poprawienia smaku. 5 łyżek mieszanki ziołowej zalej litrem wody, po czym podgrzewaj aż do wrzenia i utrzymuj na wolnym ogniu przez kwadrans. Następnie przecedź i pij ciepły odwar po 2-3 szklanki na dobę.

Bibliografia

  1. Sports Med, 2003; 33: 671-81
  2. https://goo.gl/evtkSW
  3. Cochrane Database Syst Rev, 2013; 10: CD003564; NHS choices, online at https://tinyurl.com/ya4368au
  4. Clin Allergy, 1981; 11: 433-9
  5. https://goo.gl/iSSs82
  6. https://goo.gl/GFDTjk
  7. Ann Allergy Asthma Immunol, 1999; 82: 549-53; Allergy, 2000; 55: 1184-9
  8. https://goo.gl/QBQCL9
  9. BMJ Open, 2013; 3. pii: e002416
  10. Dr Wighard Strehlow "Święta Hildegarda z Bingen Medycyna Na Każdy Dzień"
  11. Chest, 2006; 129: 39-49
  12. Phys Sportsmed, 2010; 38: 118-31
  13. Med Sci Sports Exerc, 2000; 32: 1815-9
  14. J. Sports Sci, 2001; 19: 865-73
  15. https://goo.gl/r5WnQE

Aromaterapia

Olejki eteryczne, które można stosować do masażu skóry klatki piersiowej (ewentualnie za pomocą inhalatora) wspierają leczenie stanów zapalnych oskrzeli i zmniejszają ilość śluzu w drogach oddechowych, przez co indukują rozkurczenie dróg oddechowych. Najbardziej pomocne będą olejki: sosnowy, tymiankowy, lawendowy. Należy jednak pamiętać, aby przed ich zastosowaniem upewnić się, że nie jest się uczulonym na któryś z ich składników.

Moc kłącza imbiru

Badania naukowe dowiodły, że imbir potrafi być skuteczny w leczeniu bakteryjnego zakażenia dróg oddechowych, wzmacnia działanie leków rozszerzających oskrzela i ma silne właściwości ułatwiające oddychanie astmatykom. Poza tym imbir, a raczej zawarty w nim olejek, wzmaga wydzielanie soków żołądkowych, działa odkażająco i przeciwzapalnie, a napar z imbiru skutecznie leczy katar.

Wysokie C

Niektórzy naukowcy uważają, że astma wysiłkowa może być spowodowana nadmiernym wytwarzaniem wolnych rodników, a więc antyoksydanty, jak np. witamina C, mogą być przydatne dla pacjentów dotkniętych tą chorobą. Niedawna metaanaliza (analiza porównująca wyniki wielu badań), opublikowana na łamach British Medical Journal, wykazała, że przyjęcie witaminy C przed planowanym wysiłkiem fizycznym znacząco łagodzi objawy astmy wysiłkowej9. Z kolei badanie dzieci w wieku przedszkolnym w Japonii wykazało, że osoby z najwyższym spożyciem kwasu askorbinowego rzadziej cierpią na astmę niż pozostałe.

Sugerowane dawkowanie: 1-2 g na godzinę przed wysiłkiem.

Napój z języcznika

Pomaga na chroniczne zapalenie oskrzeli oraz astmę. Napój z niego polecała już św. Hildegarda z Bingen. Przygotuj napój: 6 g suszonego ziela języcznika, 1 l wina, 5 g pieprzu długiego, 100 g miodu i 20 g kory cynamonowej. Ziele zagotuj w winie, dodaj miód i ponownie zagotuj, dosyp pierzu i cynamonu i doprowadź do wrzenia po raz trzeci. Następnie przefiltruj.

Sugerowana dawka: w pierwszym tygodniu pij 3 razy dziennie (po jedzeniu) po 30 ml. Następnie przez 6-8 tygodni przed i po jedzeniu10.

Nasiona lnu

Zawierają dużo kwasów tłuszczowych omega- 3 oraz magnezu. Niektóre badania sugerują, że kwasy tłuszczowe omega- 3 mają korzystny wpływ na astmę, łagodząc jej objawy. Z kolei magnez rozluźnia mięśnie otaczające oskrzela i drogi oddechowe, a więc utrzymuje je otwarte. Kwasy omega-3 wykazują działanie przeciwzapalne. Szczególnie przydatne są kwas eikozapentaenowy (EPA) oraz dokozaheksaenowy (DHA), występujące w tłustych rybach morskich, takich jak łosoś czy makrela.

W 3-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo, przeprowadzonym na grupie pacjentów z astmą przewlekłą wysiłkową, stwierdzono, że u tych przyjmujących kapsułki z olejem rybim zawierającym 3,2 g EPA oraz 2 g DHA funkcjonowanie płuc znacząco się poprawiło, a objawy astmy wysiłkowej całkowicie ustąpiły11. Ponieważ dawki stosowane w tym badaniu były stosunkowo wysokie, można zacząć przyjmowanie od mniejszych i poprzestać na nich, jeśli okażą się skuteczne.

W innym badaniu oceniano skuteczność lyprinolu - unikatowego suplementu zawierającego kwasy omega-3 uzyskiwane z nowozelandzkiego omułka zielonowargowego (dostępny w sklepach internetowych). Rezultaty tego badania również były imponujące - stan zapalny w drogach oddechowych zmniejszył się, funkcjonowanie płuc poprawiło, a objawy astmy złagodniały. Jednak, by to uzyskać, konieczne jest podawanie dość wysokich dawek, zatem możesz spróbować podawać wnuczce kwasy omega-3 i zobaczyć, czy wystąpi poprawa.

Sugerowane dawkowanie: 1-1,2 g EPA i DHA albo 3 kapsułki lyprinolu.

Dieta niskosodowa

Istnieją również dowody, że dieta o dużej zawartości soli nasila objawy astmy wysiłkowej, dlatego eliminacja nadmiaru tej substancji może złagodzić objawy choroby. Pamiętaj, że jest ona ukryta w wielu produktach - chlebie, konserwach, gotowych posiłkach. W badaniu, w którym oceniano wpływ zawartości soli w diecie na funkcjonowanie płuc i nasilenie astmy wysiłkowej, stwierdzono, że nie wpłynęła ona na funkcjonowanie płuc w grupie kontrolnej, ale dieta niskosodowa poprawiała stan pacjentów z astmą wysiłkową, podczas gdy dieta wysokosodowa nasilała objawy ich choroby12. Zmiany były zauważalne zarówno podczas wysiłku, jak i po jego zakończeniu13.

Ci sami naukowcy odkryli, że restrykcyjnie przestrzegana dieta małosolna może przyczynić się do poprawy czynności płuc podczas podejmowanych ćwiczeń fizycznych u chorych z astmą wysiłkową14.

Joga

Pozytywny wpływ na astmę wysiłkową ma również joga. Niedawne badania nad jej oddziaływaniem na stan zdrowia dzieci cierpiących na astmę wysiłkową wykazały, że objawy choroby zanikają po 3 miesiącach uprawiania tych ćwiczeń 2 razy w tygodniu.

Jonizacja powietrza

Zabierz wnuczkę nad morze lub do kopalni. Zadbaj też, by w jej pokoju znalazł się jonizator powietrza. Pozytywny wpływ silnie zjonizowanego powietrza na samopoczucie i zdrowie znany jest od lat. Choć póki co nie udowodniono tego naukowo, to jednak jego efekty są tak widoczne, iż jonizowane powietrze jest wykorzystywane we współczesnej balneologii (lecznictwo uzdrowiskowe).

Trzeba przy tym wspomnieć, że - nawet zdaniem lekarzy - jonizacja powietrza wydaje się być najtańszą i najbardziej bezpieczną metodą wspomagającą leczenie astmy. Jako że zjonizowane powietrze wypełnia również groty, jaskinie i stare kopalnie, chorym na astmę zaleca się speleoterapię. Polega ona na czasowym przebywaniu w specyficznym mikroklimacie kopalni soli w Wieliczce i Bochni.

Metoda Buteyko

Chorzy powinni nauczyć się odpowiednio oddychać. Dzięki temu będą umieli poradzić sobie z zaostrzeniami choroby. Spróbujcie opracowanej przez rosyjskiego lekarza metody Buteyko. To świadome oddychanie, mające na celu przywrócenie organizmowi prawidłowych zależności w poziomach najważniejszych dla nas gazów tlenu i dwutlenku węgla. By to osiągnąć trzeba nauczyć się oddychać15.

Zobacz też:

Zobacz także

Naturalne środki przeciwbólowe

Naturalne środki przeciwbólowe

Mam cukrzycę typu 2, a niedawno zdiagnozowano u mnie neuropatię cukrzycową. Zaczęło się od tego, że przestałam czuć w stopach ciepło i zimno, a potem nagle doszedł do tego ostry, piekący ból stóp i nóg. Odczuwam też ból, gdy czegoś dotknę, nawet bardzo lekko. Czy jest Pan w stanie doradzić jakiś naturalny środek, który mógłby mi pomóc?

Suplementy na mocne kości

Suplementy na mocne kości

Niedawno przeszłam dość łagodną menopauzę, zatem przykładam teraz szczególną uwagę do stanu moich kości, aby uniknąć osteoporozy. Chodzę na siłownię, regularnie przyjmuję suplementy wapnia i witaminy D oraz stosuję zdrową dietę, a mimo to w ciągu ostatnich 10 miesięcy 3 razy zdarzyło mi się złamanie kości. Dlaczego tak się dzieje? Czy robię coś nie tak?

Spowolnić chorobę Alzheimera

Spowolnić chorobę Alzheimera

Moja żona, jej tata oraz mój własny ojciec wykazują oznaki spadku sprawności umysłowej. Sytuacja pogarsza się z każdym miesiącem. Czy mógłby Pan polecić jakieś domowe sposoby na zatrzymanie lub nawet odwrócenie okropnych skutków choroby Alzheimera?

Jak żyć długo i szczęśliwie

Jak żyć długo i szczęśliwie

Jestem emerytowanym żołnierzem. Moja żona odeszła 9 miesięcy temu. Była wierną czytelniczką Waszego pisma, które nadal przychodzi do mnie pocztą. Z zainteresowaniem czytam rubrykę o domowych sposobach na różne dolegliwości, chociaż mnie samemu akurat nic nie dolega. Ogólnie rzecz biorąc, jestem zdrowym 65-latkiem o żelaznej dyscyplinie: nie palę, prawidłowo się odżywiam, a alkohol zdarza mi się pić niezwykle rzadko. Czy mógłby Pan podsunąć mi jakieś porady, jak żyć jeszcze dłużej i jeszcze zdrowiej?

Zdrowy sen bez chrapania

Zdrowy sen bez chrapania

Mój mąż bardzo głośno chrapie, co jest tak uciążliwe, że czasami muszę sypiać w pokoju gościnnym. Czy możne Pan nam jakoś pomóc?

Raport specjalny

Prawa pacjenta

Prawa pacjenta

 

 

Nowości

Odkryto geny powiązane z ADHD

Odkryto geny powiązane z ADHD

11 grudzień 2018

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store