Ból pleców - jak mu zaradzić?

Pytanie:

Od kilkunastu lat miewam przemijające problemy z kręgosłupem. Do tej pory nie były one zbyt uciążliwe i po kilku dniach zwykle same mijały. Jednak po ostatnich wiosennych porządkach na działce wciąż nie mogę dojść do siebie, a ból krzyża utrzymuje się od kilku tygodni. Lekarz stwierdził, że prawdopodobnie to wypadnięcie dysku i być może będę musiała poddać się operacji. Póki co skierował mnie na rezonans magnetyczny. Czy istnieją jakieś sprawdzone sposoby, które pomogą mi złagodzić dolegliwości do czasu postawienia ostatecznej diagnozy? I czy rzeczywiście muszę liczyć się z operacją?

Odpowiedź:

Ból ledźwiowo-krzyżowego odcinka kręgosłupa znany jest większości ludzi, przy czym szacuje się, że nawet 80% populacji doświadczy go co najmniej raz w życiu1.

Dolegliwość ta stanowi równocześnie jedną z głównych przyczyn konsultacji u lekarza oraz nieobecności w pracy. W znacznej większości przypadków problem ma charakter przejściowy: nawet kiedy przybiera postać ostrego incydentu bólowego, w 80% przemija spontanicznie w ciągu 6-8 tygodni bądź ustępuje pod wpływem leczenia zachowawczego za pomocą środków przeciwbólowych2.

Istnieje jednak owe 20% chorych, u których ból nie ustępuje bądź towarzyszą mu deficyty neurologiczne. Wbrew pozorom pacjenci ci stanowią duże wyzwanie dla lekarzy - postawienie diagnozy w praktyce nie jest łatwe, gdyż źródłem dolegliwości mogą być zarówno zmiany w stawach międzykręgowych, jak i w więzadłach, mięśniach czy podrażnionych korzeniach nerwowych. Niestety, aż u 85-95% pacjentów początkowo nie udaje się ustalić przyczyny dolegliwości. U pozostałych zdecydowanie najczęściej jako źródło bólu uznaje się przepuklinę krążka międzykręgowego (tzw. wypadnięcie dysku), podobnie jak podejrzewa to lekarz w Twoim przypadku.

Bibliografia

  1. Best Pract Res Clin Rheumatol 2002; 16 (5): 761-775
  2. J Spinal Disord 2000; 13: 463-469
  3. J Bone J Surg Am 2003; 85: 102-108
  4. Interv Neuroradiol 2017; 23 (3): 313-324
  5. BMJ 2008; 337: a2167
  6. Ann Intern 2011; 154: 181-189
  7. Joint Bone Spine 2008; 75: 533-9
  8. Joint Bone Spine 2008; 75: 533-9
  9. Spine (Phila Pa 1976) 2009; 34: 2066-76
  10. J Bodyw Mov Ther 2008; 12: 364-70
  11. Eur Spine J 2007; 16: 283-98
  12. Am J Med 2010; 123: 87.e7-35
  13. Eur J Public Health 2004; 14: 296-300
  14. Spine (Phila Pa 1976) 2010; 35: 764-8
  15. Spine (Phila Pa 1976) 1995; 20: 2731-7
  16. Spineb (Phila Pa 1976) 2002; 27: E109-20
  17. Spine (Phila Pa 1976) 2009; 34: 1669-84
  18. Trials 2009; 10: 96
  19. Br J Sports Med 2008; 42: 965-8
  20. Clin Rehabil 2010; 24: 26-36
  21. J Back Musculoskelet Rehabil 2011; 24 (3): 155-159
  22. J Consult Clin Psychol 1993; 61: 653-8
  23. Int J Clin Exp Hypn 2010; 58: 53-68
  24. Public Library of Science ONE 2015; 10 (8): e0135838; Chinese Medical Journal 2008; (14): 1155-1158
  25. Acta Bio-Optica et Informatica Medica 2008; (3): 199-203
  26. Spine (Phila Pa 1976) 2003; 28: 177-9
  27. Spine (Phila Pa 1976) 2003; 28: 177-9
  28. Curr Med Res Opin 2009; 25: 2589-99
  29. Arzneimittelforschung 2001; 51: 896-903
  30. Spine (Phila Pa 1976) 2007; 32: 82-92
  31. Spine (Phila Pa 1976) 2007; 32: 82-92

Jeśli taka diagnoza zostanie potwierdzona, propozycją dla większości pacjentów wciąż pozostaje otwarta mikrodiscektomia, czyli leczenie chirurgiczne przepukliny krążka międzykręgowego, polegające na usunięciu jądra miażdżystego uwypuklającego się do kanału kręgowego, jak również części jądra miażdżystego pozostającego w przestrzeni międzykręgowej. Tak naprawdę jednak taki zabieg sprawdza się jedynie w przypadku "klasycznych", dużych przepuklin krążka międzykręgowego, z migracją fragmentów jądra miażdżystego3.

U większości pacjentów operacja nie musi być konieczna, zwłaszcza że oprócz leczenia zachowawczego można zaproponować im mniej inwazyjne formy interwencyjne, adekwatne do stopnia zaawansowania choroby. Mowa tu o plastyce i/lub odbarczeniu dysku, wykonywanych za pomocą wkłutej przezskórnie igły o grubości 2-3 mm.

Koncepcje odbarczenia wewnętrznego dysku opierają się na założeniu, że krążek międzykręgowy jest zamkniętym przedziałem anatomicznym, w którym na skutek złożonych procesów zwyrodnieniowych i zapalnych panuje wzmożone ciśnienie. Sumuje się ono z ciśnieniem wynikającym z zewnętrznych obciążeń kręgosłupa i może wówczas dochodzić do częściowego naruszenia ciągłości pierścienia włóknistego oraz do wklinowania w te szczeliny fragmentów jądra miażdżystego.

Podrażnienie wewnątrzdyskowych zakończeń nerwowych wywołuje ból oraz lokalną reakcję zapalną, co zamyka błędne koło, prowadząc do jeszcze większego wzrostu ciśnienia w przestrzeni dyskowej. W efekcie po wykonaniu niewielkiej nawet resekcji ma dochodzić do klinicznie istotnego cofnięcia się wypukliny, usunięcia ucisku korzeni nerwów rdzeniowych oraz zmniejszenia drażnienia pierścienia włóknistego Zabieg jest wykonywany w znieczuleniu miejscowym, poprzez cienką kaniulę (ok. 3 mm przekroju) wkłutą do dysku. Jej położenie jest monitorowane za pomocą fluoroskopii rtg lub tomografii komputerowej.

Do zalet odbarczania można zaliczyć zaoszczędzenie tkanek miękkich oraz możliwość wykonania zabiegu ambulatoryjnie w znieczuleniu lokalnym i uzyskania natychmiastowego efektu. Co więcej, taka strategia na pograniczu leczenia zachowawczego i chirurgicznego może zmniejszyć zapotrzebowanie na operacje, co wykazano w ubiegłorocznych badaniach4. Nie można przy tym zapominać, że ból pleców może wynikać również z szeregu innych przyczyn.

Obok przepukliny krążka międzykręgowego do najczęstszych należą przeciążenie lub skręcenie odcinka lędźwiowego (np. wskutek nieprawidłowego podnoszenia ciężkich przedmiotów), złamanie kręgów w wyniku silnego uderzenia czy choroba zwyrodnieniowa stawów kręgosłupa lub krążka międzykręgowego (dyskopatia)5.

Wszystkie te potencjalne przyczyny oznaczają schorzenia degeneracyjne, które powodują uszkodzenia chrząstek i dysków. Nie można jednak zapominać, że takie postrzeganie bólu pleców w zdecydowanej większości przypadków jest błędne, co potwierdzają wspomniane wcześniej statystyki. Już kilka lat temu Amerykańskie Kolegium Lekarzy przyznało, że nawet w 84% przypadków ból dolnej części pleców może nie mieć związku z żadnymi nieprawidłowościami w obrębie kręgów6.

Co więcej, u wielu osób, które nie odczuwają dolegliwości bólowych, rezonans magnetyczny mimo wszystko wykazuje wybrzuszenia lub wysunięcia dysku. W zdecydowanej większości przypadków chroniczny ból pleców to tak naprawdę odpowiedź organizmu na nieprawidłową postawę, osłabienie mięśni odpowiedzialnych za utrzymanie postury czy zachwianie równowagi między poszczególnymi ich partiami. Innymi słowy - nasz siedzący tryb życia, brak aktywności fizycznej i nieprawidłowe nawyki ruchowe sprzyjają nadwerężeniu kręgosłupa.

Niektóre mięśnie na co dzień są skracane, inne wydłużane, przez co nie mogą działać synergistycznie. W pewnym sensie jest to dobra wiadomość. Jeśli tak naprawdę zdecydowanie najczęstszą przyczyną bólu pleców (zwłaszcza ich dolnej części) jest zaburzenie równowagi między mięśniami, wynikające z naszych codziennych schematów ruchu, możemy zacząć skuteczną walkę z przykrymi dolegliwościami. Jej podstawą są codzienne ćwiczenia, które przyniosą przywrócenie prawidłowej postawy ciała, poprawę jego gibkości, wzmocnienie siły mięśni i aktywowanie tych, o których zazwyczaj zapominamy. Obok nich istnieją również inne sprawdzone sposoby, które pomogą uniknąć operacji.

Ból pleców

Fot. Archiwum

Ruch zapobiega bólowi pleców

Mała aktywność fizyczna jest związana z bólem pleców w okolicy lędźwiowej, a regularne ćwiczenia wydają się zapobiegać występowaniu tego rodzaju dolegliwości7. Silne, elastyczne mięśnie są niezbędne do utrzymania dobrej kondycji pleców. Jednakże zbyt wyczerpujące ćwiczenia lub ich nadmiar mogą być dla pleców szkodliwe, dlatego idealny trening kręgosłupa to kombinacja ćwiczeń rozciągających, wzmacniających i poprawiających wydolność tlenową o niskiej intensywności. Ruch jest korzystny nie tylko w profilaktyce bólu pleców, lecz także w jego leczeniu. W jednym z przeglądów badań na ten temat wywnioskowano, że ćwiczenia są w stanie redukować objawy i poprawiać funkcjonowanie fizyczne u pacjentów z przewlekłymi lub nawracającymi dolegliwościami w odcinku lędźwiowym8.

Joga pomoże na ból pleców

To jedna z form aktywności, która przynosi najlepsze efekty. Dwuletnie badanie wykazało, że uczęszczanie na zajęcia jogi 2 razy w tygodniu może ograniczać niepełnosprawność funkcjonalną, natężenie bólu i depresję u dorosłych z przewlekłym bólem pleców w okolicy lędźwiowej. Pozwala również na redukcję ilości stosowanych leków9.

Pilates kontra ból pleców

Ten prosty system z elementami jogi, baletu i ćwiczeń siłowych coraz częściej zalecany jest w leczeniu przewlekłego bólu pleców w odcinku lędźwiowym. Jak wykazują badania, pilates może skutecznie redukować dolegliwości i poprawić ogólne funkcjonowanie fizyczne pacjentów10.

Prawidłowa postawa uchroni Cię przed bólem pleców

Zaburzenia układu mięśniowo- szkieletowego powoduje szczególnie długotrwałe siedzenie na krześle. Może to podwyższać ryzyko wystąpienia bólu i urazu. Według jednego z badań pracownicy, którzy pozostają w niewygodnej pozycji siedzącej dłużej niż przez połowę dnia, są znacząco bardziej narażeni na ból pleców w okolicy lędźwiowej11. Niewłaściwa technika podnoszenia ciężarów również może być przyczyną bólu pleców. W razie potrzeby przesuwania ciężkich przedmiotów powinno się je pchać, a nie ciągnąć. Ponadto, jeśli już trzeba coś podnieść, należy umożliwić wykonanie pracy nogom (przez trzymanie ciężaru blisko ciała, zachowanie prostych pleców i uginanie jedynie kolan).

Papieros

Fot. Archiwum

Od papierosów, do bólu pleców

Wydaje się, że papierosy mają związek z bólem pleców w okolicy lędźwiowej. Najnowsza metaanaliza, w której zebrano wyniki 40 odrębnych prób, wykazała, że osoby palące były o 80% bardziej narażone na wystąpienie chronicznej formy tego schorzenia. Ponadto dotyczyło ich ponad dwukrotnie wyższe ryzyko pojawienia się bólu prowadzącego nawet do inwalidztwa12! Co bardziej niepokojące, ekspozycja na dym tytoniowy w dzieciństwie może zwiększyć ryzyko wystąpienia problemów z plecami w późniejszym życiu. Naukowcy zakładają, że przyczyną tego może być jego szkodliwy wpływ na rozwój kręgosłupa13.

Nadwaga prowadzi do bólu pleców

Nadwaga to dodatkowe obciążenie kręgosłupa i wysiłek dla mięśni pleców. W jednym z badań z udziałem ponad 60 tys. mężczyzn i kobiet wysoki wskaźnik BMI był znacząco powiązany z częstszym występowaniem bólu pleców okolicy lędźwiowej, zwłaszcza w przypadku kobiet14.

Stres i ból pleców

W pewnym brytyjskim badaniu przez 12 miesięcy obserwowano 4,5 tys. dorosłych w wieku 18-75 lat. Okazało się, że prawdopodobieństwo wystąpienia nowego epizodu bólu w dolnym odcinku pleców było wyższe wśród osób, które osiągnęły najwyższe wyniki w kwestionariuszu dotyczącym stresu i emocjonalnego cierpienia15. Czynniki psychologiczne są również związane z przechodzeniem ostrego bólu pleców w okolicy lędźwiowej w postać przewlekłą16.

Masaż na ból pleców

Kilka doniesień sugeruje, że masaż terapeutyczny jest przydatny w leczeniu chronicznego bólu pleców w okolicy lędźwiowej, zwłaszcza w połączeniu z ćwiczeniami i edukacją pacjentów w zakresie samoopieki17. Jedno z badań wykazało, że korzyści wynikające z jego stosowania były wciąż widoczne jeszcze przez 9-10 miesięcy po zakończeniu terapii18.

Ból pleców: technika Aleksandra

Jak wykazano, dyscyplina ta jest w terapii przewlekłego lub nawracającego bólu pleców skuteczniejsza niż konwencjonalna opieka. Co więcej, zaledwie 6 lekcji, a następnie wykonywanie zaleconych ćwiczeń w domu, może być prawie równie skuteczne, jak 24 lekcje tej techniki19.

Nastawianie kręgosłupa zredukuje ból pleców

Masaż

Fot. Archiwum

Wykonywane przez kręgarzy, osteopatów i fizjoterapeutów manipulacje kręgowe porównano z treningiem składającym się z ćwiczeń fizycznych i edukacji oraz indywidualną fizjoterapią (ćwiczenia, pasywna mobilizacja i terapia tkanek miękkich). Okazało się, że nastawianie kręgosłupa zapewniało większe krótko- i długoterminowe usprawnienie funkcjonowania i złagodzenie dolegliwości20.

Elektroterapia w łagodzeniu bólu pleców

Najczęstszą metodą tego typu, którą stosuje się w przewlekłym bólu, jest przezskórna elektryczna stymulacja nerwów (TENS), wykorzystująca prądy zmienne o różnych parametrach. Innym rodzajem elektroterapii są opisane przez Bernarda prądy diadynamiczne. Mechanizm ich działania jest skomplikowany, ale uwzględnia modulację przewodzenia informacji bólowej na poziomie rdzeniowym i postymulacyjne reakcje na poziomie układu ośrodkowego. Stosuje się je zazwyczaj w rwie kulszowej, migrenie i obrzękach pourazowych. Skuteczność metod elektroterapii potwierdziły liczne badania. Stymulacja TENS zmniejsza dolegliwości bólowe u 68% pacjentów, a w leczeniu dyskopatii zarówno TENS, jak i prądy diadynamiczne w porównywalnym stopniu działają przeciwbólowo i poprawiają sprawność pacjentów21.

Biologiczne sprzężenie zwrotne i ból pleców

Wykazano, że ta psychofizyczna technika jest u pacjentów z przewlekłym bólem pleców skuteczniejsza niż terapia behawioralna lub leczenie konwencjonalne. Naukowcy poinformowali również, że biologiczne sprzężenie zwrotne było jedyną metodą, która znacząco złagodziła dolegliwości w ciągu dwuletniej obserwacji22.

Hipnoterapia pokona ból pleców

Niezliczone badania wykazują, że hipnoza to skuteczna terapia szeregu przewlekłych bolesnych schorzeń. W niewielkiej wstępnej próbie oceniającej jej efektywność w przypadku chronicznego bólu pleców w okolicy lędźwiowej krótkotrwały (składający się z 4 sesji) protokół autohipnotyczny w połączeniu z psychoedukacją gwałtownie zmniejszył natężenie i rozprzestrzenianie się dolegliwości23.

Wibroterapia skuteczna w bólu pleców

Lokalne drgania mięśni doprowadzają do znacznej poprawy kontroli nerwowo-mięśniowej tułowia u pacjentów z chronicznym bólem pleców w odcinku lędźwiowym, a stymulacja mięśni podczas ćwiczeń wpływa na adaptację motoryczną i może być wykorzystywana w leczeniu bólu pleców. Z kolei już 3-miesięczny cykl wibroterapii może zmniejszyć chroniczny ból pleców24. W polskich badaniach z udziałem 100 pacjentów powyżej 65. r.ż. leczonych z powodu przewlekłego bólu w odcinku lędźwiowo-krzyżowym udało się wykazać, że klasyczny masaż w połączeniu z masażem wibracyjnym punktów spustowych jest efektywną techniką , która w dość krótkim czasie pozwala osiągnąć złagodzenie objawów zespołu bólowego kręgosłupa oraz towarzyszącego mu obniżenia nastroju25.

Napięcie mięśni zwiększa się wraz z częstotliwością wibracji: maksimum potrzebne do izometrycznego i koncentrycznego skurczu określa się na 40-50 Hz. Aby zatem uzyskać wzrost siły poszczególnych mięśni i ogólnej kontroli motorycznej, należy zastosować odpowiednią częstotliwość urządzenia.

Kobieta w okularach przeciwsłonecznych

Fot. Archiwum

Słońce leczy ból pleców

Coraz więcej doniesień sugeruje, że brak witaminy D może przyczyniać się do występowania przewlekłego bólu mięśniowo-szkieletowego, również w okolicy lędźwiowej. W jednym z badań uczestniczyli pacjenci z chronicznym, nieswoistym (bez ewidentnej przyczyny) bólem pleców w okolicy lędźwiowej, przez 6 lat będący pod opieką lekarzy z poradni ortopedycznych i internistycznych w Arabii Saudyjskiej. U 83% z nich wykazano wyjątkowo niskie poziomy witaminy D. Jednakże po suplementacji zaobserwowano znamienną kliniczną poprawę u wszystkich pacjentów z wyjściowym niskim stężeniem tej słonecznej witaminy26.

Również w innym badaniu, z udziałem 360 pacjentów z przewlekłą formą bólu pleców w okolicy lędźwiowej, złagodziła ona objawy u praktycznie wszystkich uczestników z największymi jej deficytami27.

Witaminy z grupy B na ból pleców

Połączenie witamin B1, B6 i B12, przyjmowanych 2 razy dziennie w dawkach odpowiednio: 50 mg, 50 mg i 1 mg wraz z popularnym niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym (NLPZ) diklofenakiem (50 mg 2 razy dziennie) było skuteczniejsze w łagodzeniu bólu pleców niż zastosowanie samego farmaceutyku28.

Ból pleców? Kapsaicyna

Substancja odpowiadająca za ostry smak papryczek chilli może łagodzić wiele rodzajów przewlekłego bólu (w tym mięśni, ścięgien i wiązadeł). W jednym z badań plaster z kapsaicyną był znacząco skuteczniejszy niż placebo u pacjentów z chronicznym bólem pleców29.

Czarci pazur (Harpagophytum procumbens) - naturalne lekarstwo na ból pleców

To zioło jest skuteczne w leczeniu bólu pleców w okolicy lędźwiowej, jeśli jego dzienna dawka dostarcza przynajmniej 50 mg substancji czynnej o nazwie harpagozyd. Jedno z badań wykazało, że ma ona podobną skuteczność jak lek z grupy NLPZ - rofekoksyb30.

Kora wierzby białej (Salix alba) przyniesie ulgę w bólu pleców

Z chemicznego punktu widzenia jest ona podobna do aspiryny i wygląda na to, że przynosi krótkotrwałą ulgę w przypadku bólu pleców w okolicy lędźwiowej. W badaniach stosowano dzienne dawki wystandaryzowane tak, by zawierały 120 lub 240 mg salicyny - substancji aktywnej, która ma właściwości przeciwzapalne31.

Zobacz też:

Zobacz także

Wrzody żołądka: co jeść?

Wrzody żołądka: co jeść?

Ostatnio 1-2 godz. po zjedzeniu posiłku odczuwam palący ból pośrodku brzucha, nieco powyżej pępka. Robi mi się niedobrze, a mdłościom towarzyszą odbijanie i zgaga. Lekarz powiedział, że najprawdopodobniej mam wrzody i zamiast dać mi leki, skierował mnie na gastroskopię. Słyszałam, że to okropne badanie. Czy muszę je robić? A może są jakieś naturalne metody, które pomogą mi pozbyć się tych dolegliwości?

Andropauza. Poznaj naturalne sposoby na męskie problemy hormonalne

Andropauza. Poznaj naturalne sposoby na męskie problemy hormonalne

Ostatnio zauważyłam kilka niepokojących zmian w zachowaniu mojego męża. Stracił dotychczasową energię, coraz częściej przysypia w ciągu dnia, a nie może zasnąć w nocy, nie mówiąc już o spadku libido. Słyszałam, że mężczyźni przechodzą zmiany hormonalne podobne do kobiecej menopauzy, ale czy to możliwe, że u męża pojawiają się one już po 50. r.ż.? I jak możemy sobie z nimi radzić?

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)

U mojej mamy zdiagnozowano właśnie POChP. Lekarz powiedział nam, że jest to konsekwencja wieloletniego palenia papierosów i stwierdził, że jeśli mama nie rozstanie się z nałogiem, to choroba ją zabije. Jednocześnie dodał, że jest to schorzenie pogłębiające się, które medycyna umie jedynie spowolnić. Chciałabym wiedzieć, jak mogę pomóc mamie, jak opóźnić rozwój choroby? Czy są jakieś specjalne ćwiczenia poprawiające wydolność płuc, a może da się coś zdziałać dietą?

Ból pleców - jak mu zaradzić?

Ból pleców - jak mu zaradzić?

Od kilkunastu lat miewam przemijające problemy z kręgosłupem. Do tej pory nie były one zbyt uciążliwe i po kilku dniach zwykle same mijały. Jednak po ostatnich wiosennych porządkach na działce wciąż nie mogę dojść do siebie, a ból krzyża utrzymuje się od kilku tygodni. Lekarz stwierdził, że prawdopodobnie to wypadnięcie dysku i być może będę musiała poddać się operacji. Póki co skierował mnie na rezonans magnetyczny. Czy istnieją jakieś sprawdzone sposoby, które pomogą mi złagodzić dolegliwości do czasu postawienia ostatecznej diagnozy? I czy rzeczywiście muszę liczyć się z operacją?

Podrażnienia oczu: jak im zaradzić?

Podrażnienia oczu: jak im zaradzić?

Od pewnego czasu bardzo często pieką mnie oczy, mam wrażenie, jakby tkwił tam stale jakiś pyłek. Okulista powiedział, że mogę mieć alergię, zespół suchego oka albo zapalenie spojówek. Gdy zaś dowiedział się, że czasami oczy są przekrwione i odczuwam swędzenie powiek, stwierdził, że w takich sytuacjach może to oznaczać zapalenie brzegów powiek i powinienem wtedy przyjść na konsultację. Natomiast teraz trzeba zrobić dokładniejsze badania, aby wykluczyć alergię i zespół suchego oka. Tymczasem zalecił mi neomycynę oraz zakup kropli do oczu, których mam używać, gdy będę dłużej pracować przy komputerze. Czy są jakieś metody naturalnego leczenia tych schorzeń?

Raport specjalny

Schudnij na lato!

Schudnij na lato!

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store