Zranienia. Naturalne sposoby leczenia ran

Pytanie:

W tym roku zdecydowaliśmy się wybrać rodzinnie na wyprawę górską. Mamy w planie wędrówkę od schroniska do schroniska. Dotychczas nasze wypady w góry były maksymalnie 2-dniowe i nigdy nie chodziliśmy po szlakach z całym dobytkiem na plecach. Zastanawiam się, jak zabezpieczyć się przed skaleczeniami i zranieniami, które zapewne nas nie ominą. Czy możecie polecić jakieś dobre naturalne sposoby na różne urazy?

Odpowiedź:

Można powiedzieć, że wakacje bez letnich urazów, mniejszych i większych, nie istnieją. Każdemu z nas zdarza się zadrapać albo nabić sobie siniaka. Nie zawsze też da się w podróży uniknąć ukąszeń insektów. Jednak w czasie wędrówek górskich najbardziej jesteśmy narażeni na otarcia, odparzenia, odwodnienie, przegrzanie oraz rzecz jasna uszkodzenia stóp i przeciążonych stawów. Z tego względu przed takim wyjazdem należy przede wszystkim zaopatrzyć się w bandaże, opatrunki, plastry oraz środki odkażające.

Szczęśliwie natura dysponuje całkiem pokaźną apteczką, w której znajdują się zarówno środki na zmniejszenie opuchlizny nadwerężonego stawu czy usunięcie napięcia mięśni, jak również na przyspieszenie gojenia oraz przeciwgrzybicze - co może się przydać, jeśli będziecie nocować w schroniskach.

Rany w wyniku skaleczenia

To najczęstsze letnie przypadłości. Mówimy o nich, gdy dochodzi do przerwania ciągłości tkanki skórnej lub błon śluzowych. Rozległość i głębokość ran zależy od rodzaju urazu, jego siły i miejsca, w którym się pojawił. Rany powstają m.in. na skutek działania czynników mechanicznych oraz termicznych. Do najłagodniejszych należy otarcie naskórka, gdzie uszkodzeniu ulega tylko powierzchowna warstwa skóry. Powstaje ono najczęściej wskutek działania na skórę twardego, tępego narzędzia, upadku lub uderzenia o twarde chropowate podłoże.

W górach najczęściej dochodzi do ran tłuczonych, powstałych wskutek upadku lub uderzenia (np. o kamień). Brzegi rany są wtedy zgniecione i nierówne, krwawienie zewnętrzne jest skąpe, ponieważ naczynia krwionośne także ulegają zgnieceniu, to zaś zwiększa ryzyko zakażenia i opuchlizny.

Rany cięte powstają w następstwie działania ostrego narzędzia (nóż, szkło). Ich brzegi są gładkie i równe, zwykle towarzyszy im obfite krwawienie, a wypływająca krew usuwa zanieczyszczenia, co zmniejsza ryzyko zakażenia. Z kolei rany kłute może spowodować, np. wystający gwóźdź. Krwawienie zewnętrzne jest zwykle niewielkie, ale nie należy go bagatelizować - długie przedmioty, które wbiły się w ciało, mogą spowodować, rozległe uszkodzenia wewnętrzne z wystąpieniem krwotoku wewnętrznego.

Bandaże

Fot. Pixabay / HeungSoon

Szczególnie niebezpieczne są rany kłute klatki piersiowej oraz brzucha ze względu na możliwość uszkodzenia płuc, serca, jelit oraz dużych naczyń krwionośnych.

Rany kąsane, jak łatwo się domyślić, zadają zwierzęta. Jeżeli doszło do ugryzienia przez dzikie zwierzę, trzeba jak najprędzej zgłosić się do szpitala. Istnieje bowiem ryzyko, że było one zakażone wirusem wścieklizny.

Co robić? Najpierw zatamuj krwotok. Następnie zabezpiecz ranę jałowym opatrunkiem, a potem całość owiń bandażem dzianym. Nie przykładaj na ranę waty, ligniny albo chusteczek higienicznych. Lepiej też nie dotykaj jej palcami. Jeśli masz do czynienia z raną kłutą i tkwi w niej ciało obce, jego usunięcie pozostaw lekarzowi.

W przypadku dużego zranienia ręki lub nogi trzeba je unieruchomić, a osobę poszkodowaną ułożyć na boku, w pozycji przeciwwstrząsowej, i kontrolować jej oddech oraz tętno (poniżej miejsca założenia opatrunku). W takiej sytuacji bardzo ważne jest zapewnienie komfortu termicznego. Gdy opatrunek przesiąknie krwią, nałóż nań kolejną warstwę materiału chłonącego i ponownie przymocuj ją bandażem. Nie zdejmuj zakrwawionego opatrunku1.

Fitoterapia W terapii ran szerokie zastosowanie znajdują preparaty pochodzenia naturalnego, np. zawierające znaczne ilości krzemu ziele skrzypu czy rdestu ptasiego2. Gojenie ran oraz innych uszkodzeń skóry ułatwiają także działające odkażająco, przeciwbakteryjnie, przeciwzapalnie i ściągająco aloes, wąkrota azjatycka albo szałwia lekarska3, a w przypadku ran zainfekowanych dobre efekty daje stosowanie maści zawierających balsam peruwiański - wydzielinę z Myroxylon balsamum.

Aloes zwyczajny (Aloe vera) Bogactwem tej rośliny są liście, które dostarczają mleczka aloesowego (tzw. alona) o silnych właściwościach przeczyszczających i antybakteryjnych oraz żelu aloesowego, o dużo bogatszym składzie i szerszym zastosowaniu4. Składa się w ok. 99% z wody, a pozostałe 0,5-1% to prawie 100 składników, z których ważną rolę w gojeniu się ran odgrywają m.in. polisacharydy witaminy i enzymy. W procesie gojenia polisacharydy są czynnikami naprawczymi, wyzwalają reakcje immunologiczne, które rozpoczynają procesy obronne i odnawiające uszkodzoną skórę. Ważną rolę w gojeniu ran odgrywają enzymy o działaniu przeciwzapalnym. Wśród nich należy wymienić karboksypeptydazę, która inaktywuje bradykininę - czynnik odpowiadający za ból w trakcie procesu zapalnego.

Gojenie się ran przyspiesza również obecny w żelu aloesowym kwas salicylowy. Ma on właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. Ułatwia również pozbycie się z rany tkanek martwiczych, dzięki działaniu keratolitycznemu5. Aloes, poza działaniem odżywczym i przeciwzapalnym, wykazuje też szerokie działanie przeciwdrobnoustrojowe. Badania in vitro potwierdzają jego skuteczność bakteriobójczą i bakteriostatyczną przeciwko wielu drobnoustrojom chorobotwórczym. Działa również przeciwgrzybiczo na gatunki antybiotykooporne: Candida albicans, Trichophyton mentagrophytes i Trichophyton rubrum6. Wyciągi ze świeżych liści aloesu możesz też stosować zewnętrznie w przypadku oparzeń.

Wąkrota azjatycka (Centella asiatica) Zawarte w niej saponiny triterpenowe, zwane azjatykozydami, mają właściwości przeciwzapalne, przeciwobrzękowe oraz immunostymulujące. Dlatego wąkrota azjatycka, stosowana na skórę, wykazuje silne działanie odnawiające, witamiprzeciwzapalne, przeciwbakteryjne i stymulujące ziarninowanie, co zostało wykorzystane w terapii trudno gojących się ran i oparzeń. Dodatkowo zapobiega powstawaniu blizn i rozstępów. Przeprowadzone badania w modelach in vitro i in vivo potwierdzają, że wyciągi z tego ziela przyspieszają migrację komórek z otaczających ją tkanek oraz aktywują czynniki wzrostu. Dzięki tym procesom wzrasta ilość kolagenu, kwasu hialuronowego i składników peptydowych hydroksyproliny7.

Rany goją się lepiej po zastosowaniu wąkroty azjatyckiej również ze względu na jej silne właściwości przeciwgrzybicze i przeciwbakteryjne (hamuje namnażanie się zarówno bakterii Gram-dodatnich, jak i -ujemnych)8. Stosując wąkrotę, należy jednak unikać ekspozycji na słońce, może ona bowiem powodować reakcje fotoalergiczne9.

Nagietek lekarski (Calendula officinalis) Ekstrakty z jego koszyczków przyspieszają ziarninowanie i regenerację naskórka2, zwiększają ilość kolagenu w skórze, działają naczyniotwórczo, przeciwzapalnie, przeciwgrzybiczo i bakteriobójczo10.

Plaster
Fot. Pixabay / ElasticComputeFarm

Chmiel zwyczajny (Humulus lupulus) Substancje zawarte w nim są bardzo aktywne biologicznie: wykazują działanie przeciwbakteryjne, przeciwzapalne, przeciwutleniające oraz przeciwkolagenazowe. Ekstrakt z szyszek chmielu warto też stosować z jeszcze jednego powodu - w jego składzie znajduje się ksantohumol, który jest silniejszym antyoksydantem niż witaminy E i C. Badania pokazały, że związek ten okazał się jednym z silniejszych naturalnych zmiataczy tlenu singletowego11.

Skrzyp polny (Equisetum arvense) We francuskiej klasyfikacji ziół o najwyższej mocy leczniczej spośród 20 roślin obdarzonych nadzwyczajnymi właściwościami, skrzyp polny zajmuje pierwsze miejsce2. Jego wywary stosuje się do przemywania nawet ciężko gojących się ran. Skrzyp ma działanie ściągające, poprawia elastyczność i odporność naskórka, a ponadto reguluje przepuszczalność ścian naczyń krwionośnych.

Olejek z drzewa herbacianego Terpinen-4-ol to biologicznie aktywna substancja, której Malaleuca alternifolia zawdzięcza swoje silne działanie przeciwbakteryjne12. Właściwości terapeutyczne olejku wykorzystywane są od wieków do leczenia ran. Jest on również skuteczny w zwalczaniu grzybicy oraz wirusów opryszczki i grypy13.

Bazylia eugenolowa (Ocimum gratissimum) Badania dowodzą, że olejek pozyskiwany z liści tej rośliny wykazuje silne działanie miejprzeciwbakteryjne i przeciwzapalne. Okazuje się, że bywa nawet skuteczniejszy od antybiotyku - klindamycyny. Wprowadzenie olejku z bazylii do żelu aloesowego zwiększa stężenie olejku eterycznego w miejscu działania14.

Jałowiec Szyszkojagoda 3 rodzajów tego iglaka (pospolitego, kolczastego i pospolitego halnego) jest źródłem olejku o działaniu antyseptycznym, przeciwreumatycznym i diuretycznym. W leczeniu wielu chorób skóry szerokie zastosowanie znalazł jałowiec kolczasty (Juniperus oxycedrus)15.

Rany w wyniku użądlenia

Jaskrawe kolory, intensywne zapachy i słodkie potrawy przyciągają osy i pszczoły. Zwykle użądlone miejsce jest opuchnięte i boleśnie pulsuje. Jeśli w rance jest żądło, usuń je paznokciem, nożem lub igłą. Następnie delikatnie oczyść ranę wodą z mydłem i nałóż zimny okład. Miejsce ukąszenia przemyj chłodną wodą i zrób okład z kostek lodu. Doskonale działają też sok z cytryny lub ocet, pamiętaj, że jad pszczoły ma odczyn zasadowy, więc neutralizują go kwaśne okłady. Z kolei jad osy jest kwaśny i dlatego ból najlepiej ukoi okład zasadowy, np. z sody. Niektórzy ludzie są uczuleni na jad błonkoskrzydłych. Gdy zaobserwujesz, że użądlona osoba zaczyna puchnąć, ma trudności z oddychaniem lub połykaniem, natychmiast wezwij pogotowie 16.

W przypadku gdy doszło do odczynu po ukłuciu komara, swędzenie złagodzi posmarowanie ciała olejkiem z drzewa herbacianego. Jeśli nie masz go pod ręką, równie skuteczna będzie pasta do zębów - chłodzi, łagodzi świąd, jak również zmniejsza obrzęk17.

Rany w wyniku otarć i stłuczeń

W czasie wakacji zapominamy, że na co dzień prowadzimy siedzący tryb życia i często porywamy się na górskie wyprawy albo rowerowe wycieczki. Tymczasem brak przygotowania i kondycji może szybko dać o sobie znać. Wtedy nietrudno o siniaki. W chwili urazu drobne naczynia znajdujące się pod skórą pękają. Krew, która się w nich znajdowała, wylewa się do okolicznych tkanek, a to wywołuje obrzęk i zasinienie skóry, które z wolna zmienia barwę. Jest to efekt powolnego wchłaniania do krwiobiegu uszkodzonych komórek krwi. Przeważnie siniaki goją się w ciągu 7-10 dni17.

Okłady z kapusty i twarogu W przypadku tego typu kontuzji najczęściej pomocne są zimne kompresy. Pozwalają one obkurczyć naczynia krwionośne, przez co zmniejszają przepływ krwi w okolicy urazu. Dzięki temu zmniejsza się obrzęk oraz obniża wrażliwość zakończeń nerwowych (mniej boli). Zimne okłady hamują też rozwój stanów zapalnych oraz skutecznie pomagają zbić gorączkę. Schłódź liście kapusty w lodówce, następnie lekko rozbij je tłuczkiem tak, by puściły sok. Przyłóż na chore miejsce. Okład zmieniaj co pół godziny.

Na stłuczone stawy pomoże okład z twarogu. Zmniejszy uczucie bólu, schłodzi obolały staw i zmniejszy obrzęk. Rozsmaruj twaróg na grubość 0,5 cm na bawełnianej szmatce. Przyłóż do opuchlizny. Owiń dodatkowo szalem lub bandażem. Trzymaj, aż wyschnie. Jeśli jednak siniak jest rozległy, bolesny i z dużym obrzękiem, koniecznie idź do lekarza.

Bibliografia

  1. Wojciech Noszczyk: Chirurgia. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007.
  2. Górnicka J. Apteka Natury. Agencja Wydawnicza Jerzy Mostowski, Raszyn 2010
  3. Ożarowski A., Jaroniewski W. Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. Warszawa 1989
  4. Post Fitoter 2002; 3-4:50-2
  5. Clin Dermatol 2009; 27:502-6
  6. Nurs Stand 1998; 41:49-54
  7. Post Dermatol Alergol 2013; 30:46-9
  8. Post Fitoter 2010; 2:101-5
  9. Panacea 2010; 33:14-5.
  10. Lek w Polsce 2014;3(275):22-25
  11. Post Fitoter 2010; 4:205-10
  12. Intern J Cosmetic Sci 2011; 33:289-97
  13. Cz. I. Post Fitoter 2010; 2:85-96.
  14. Phytother Res 2003; 17:987-1000
  15. J Appl Microbiol 2006; 100:1333-8.
  16. Wasilewska A. (pod red.), Pierwsza pomoc, Warszawa 1996
  17. https://nccih.nih.gov/health/tea/treeoil.htm
  18. Jakubaszko J., ABC postępowania w urazach, Wrocław 2003
  19. Natural Medicines Comprehensive Database; http://goo.gl/rT30ey
  20. Med Oral Patol Oral Cir Bucal. 2011;16(6):e716-21.
  21. Strzelecka H., Kowalski J. Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. Warszawa 2000

Kłopoty z kostką

Skręcenie to uszkodzenie mięśni i ścięgien w okolicy stawu. Natomiast zwichnięcie to takie uszkodzenie stawu, w którym tworzące go kości przestają się ze sobą stykać. Rozpoznasz je łatwo: nie można poruszyć uszkodzoną kostką. Obie kontuzje zdarzają się dość często w czasie wakacyjnych wypadów. Obie powodują ból, opuchliznę i utrudniają chodzenie.

Nim dotrzesz do lekarza, staraj się unieruchomić kontuzjowaną nogę. Najlepiej zrobić to, unieruchamiając względem siebie 2 sąsiednie kości w takiej pozycji, jaką przybiera chory. W przypadku stawu skokowego oznacza to unieruchomienie stopy w stosunku do podudzia.

Emulsja z arniki Homeopatyczna emulsja z arniką świetnie sprawdza się w leczeniu naciągniętych mięśni oraz zwichniętych stawów. Arnica montana zawiera olejki eteryczne oraz flawonoidy o udowodnionym działaniu przeciwzapalnym19. Zimny okład skrop emulsją arniki i przyłóż do bolącego miejsca. Możesz również wetrzeć preparat bezpośrednio w skórę. Powtarzaj 2-3 razy dziennie, aż ból ustąpi. Jeśli zwichnięcie jest poważne, trzymaj kończynę wysoko w górze, dzięki czemu opuchlizna szybciej zejdzie.

Żywokost na rany i urazy

Wykazano doświadczalnie, że pod wpływem wyciągów z żywokostu następuje zwiększenie liczby leukocytów obojętnochłonnych oraz pobudzenie mechanizmów obronnych, wyrażające się m.in. przyspieszonym wypełnianiem ubytków kostnych po złamaniach. Natomiast stosowanie Symphytum officinale na uszkodzoną skórę ułatwia tworzenie się ziarniny w ranie oraz naskórka3. Suchy, pokruszony korzeń zalej wrzątkiem, podgotuj w niewielkiej ilości wody na małym ogniu, tak by zmiękł (ok. 15 min). Następnie go zmiel. Uzyskaną papkę nakładaj na opuchliznę lub ranę, przykryj folią i owiń bandażem. Okład zmieniaj co kilka godzin.

Rany w wyniku oparzeń słonecznych

Zbyt długie przebywanie na słońcu może skończyć się bolesnym zaczerwienieniem skóry. Oparzenie słoneczne piecze, boli, a czasem nawet powoduje pęcherze. Poszkodowany powinien szybko znaleźć się w chłodnym pomieszczeniu18. Dziecko musi zbadać lekarz. Nim jednak się do niego skierujecie, podrażnione miejsca dobrze jest schłodzić, używając np. ręcznika zmoczonego w zimnej wodzie lub owiniętej w czystą tkaninę mrożonki. Jako środek łagodzący dolegliwości doskonale sprawdza się też chłodny kefir. Rozsmaruj go na gazie i przyłóż do poparzeń. Zmień po ok. 20 min.

Rumianiek (Matricana chamomilla) Świeżo zaparzony wyciąg z rumianku pospolitego działa kojąco na drobne oparzenia skóry. Ekstrakty z koszyczków rośliny zwiększają ilość kolagenu20, ponadto dzięki obecności składników seskwiterpenowych działają przeciwzapalnie i odkażająco21, łagodzą także podrażnienia skóry. Przygotuj na tyle duży kawałek jałowej gazy lub innego opatrunku, by przykrył całe oparzenie. Nasącz go nalewką z rumianku i przykryj zmienione miejsce. Gdy gaza wyschnie, przygotuj nowy opatrunek.

Apiterapia W leczeniu trudno gojących się ran, również pooparzeniowych, wykorzystuje się także lecznicze właściwości miodu oraz mleczka pszczelego, działającego przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo, a dodatkowo powodującego przekrwienie tkanki podścieliskowej, co stwarza korzystne warunki do odżywienia komórek2.

Wsparcie w pigułce Wspomagająco w leczeniu trudno gojących się ran stosuje się także witaminę A, stanowiącą grupę organicznych związków chemicznych z rodzaju retinoidów, spośród których najważniejszy jest retinol. Witamina ta reguluje procesy różnicowania keratynocytów, pobudza syntezę kolagenu i zmniejsza stan zapalny.

Zobacz także

Alternatywne i naturalne terapie przewlekłego stresu

Alternatywne i naturalne terapie przewlekłego stresu

Na początku roku przeprowadziliśmy się do dużego miasta, w związku z czym musiałam zmienić pracę. Moja nowa szefowa jest bardzo wymagająca. W tym samym czasie poważnie zachorowała moja mama i spadła na mnie opieka nad nią. Ostatnio mąż zwrócił mi uwagę, że jestem stale rozdrażniona i ciągle narzekam na zmęczenie, bóle pleców i głowy. Faktycznie - gdy się nad tym zastanowiłam - budzę się zmęczona, mam kłopoty z koncentracją, zaczęłam też tyć. Lekarz rodzinny zlecił mi badania, ale gdy zobaczył, że wszystkie wyniki mam w normie, stwierdził, że to najpewniej efekt stresu i zalecił mi kupno psa. Czy to możliwe, żeby wszystkie te problemy wynikały z napięcia?

Dieta i suplementy pomogą przy atopowym zapaleniu skóry (AZS)

Dieta i suplementy pomogą przy atopowym zapaleniu skóry (AZS)

dziecko zmagałam się z egzemą. Przez wiele lat nie dokuczały mi objawy, więc byłam pewna, że choroba minęła z wiekiem. Teraz jednak coraz częściej odczuwam świąd i suchość skóry i obawiam się, że może wracać. Staramy się z mężem o dziecko i zastanawiam się, czy będzie ono bardziej narażone na AZS, jeśli ja na nie cierpię? Perspektywa ciąży zniechęca mnie również do stosowania sterydów czy innych silnych leków. Czy istnieją bezpieczniejsze sposoby na tę dermatozę?

Menopauza - objawy, dieta, suplementy

Menopauza - objawy, dieta, suplementy

Mam 48 lat, od jakiegoś czasu moje miesiączki są nieregularne, coraz częściej pojawiają się problemy ze snem, kiepskie samopoczucie, uderzenia gorąca i zaczerwienia na twarzy. Czy to możliwe, że już rozpoczyna się u mnie menopauza? A jeśli tak, to w jaki sposób mogę opóźnić, a przynajmniej złagodzić jej przebieg?

Refluks żołądkowo-przełykowy

Refluks żołądkowo-przełykowy

Od 10 lat cierpię na chorobę refluksową przełyku, która objawia się u mnie uczuciem pieczenia i bólu oraz wzdęciami i częstymi wiatrami. Już dawno temu lekarz przepisał mi polprazol, jednak mimo zwiększenia dawki co kilka dni łapie mnie atak, który wyłącza mnie z życia na kilka godzin. W związku z tym zostałam skierowana na gastroskopię, która wykazała las polipów w moim żołądku. Po kilku tygodniach wyniki histopatologii pokazały, że szczęśliwie były to łagodne zmiany. Jednak gastrolog, który wydawał mi wynik, powiedział, że łykając te wszystkie zobojętniacze soku żołądkowego, prędzej czy później dorobię się raka. Ta wiadomość mnie przeraziła. Jednak nie wiem, jak miałabym funkcjonować bez leków. Czy istnieją jakieś inne skuteczne metody leczenia refluksu?

Miód i propolis pomogą przy zapaleniu krtani

Miód i propolis pomogą przy zapaleniu krtani

Jestem nauczycielką i na co dzień pracuję głosem. Niestety często zdarzają mi się problemy z gardłem: pojawiają się chrypka, suchość i kaszel. Najgorzej jest w sezonie jesienno-zimowym, ponieważ łatwo łapię infekcję i co najmniej raz w roku trafiam do lekarza z zapaleniem krtani, które nieraz ciągnie się tygodniami. Czy istnieją jakieś naturalne sposoby, by radzić sobie z tym schorzeniem i zapobiec jego nawrotom?

Szczególnie polecamy
CCSVI - nadzieja dla chorych na stwardnienie rozsiane

CCSVI - nadzieja dla chorych na stwardnienie rozsiane

Czym jest CCSVI i co ma wspólnego ze stwardnieniem rozsianym?

Raport specjalny

Czas na detoks

Czas na detoks

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store