Ciemne plamy na skórze

Pytanie:

Po niemal każdych wakacjach na mojej skórze pojawiają się przebarwienia. Niektóre bledną z czasem, inne pozostają na stałe. Jak zapobiec ich powstawaniu i jak usunąć te, które już mam? Z kolei moja starsza o 15 lat siostra skarży się, że jej twarz, szyja oraz ręce pokryte są plamami starczymi. Zastanawiamy się, czy istnieje bezpieczna i skuteczna metoda na pozbycie się ich?

Odpowiedź:

Przebarwienia pojawiają się z powodu nadprodukcji melaniny, która jest barwnikiem skóry. Przyczyn ich powstawania może być wiele, począwszy od nadmiernego opalania się, przez zaburzenia hormonalne, po długotrwałe zażywanie farmaceutyków, a nawet ziół. Jeżeli od lat przyjmujesz leki przeciwbólowe, kardiologiczne, przeciwwirusowe, antydepresyjne, przeciwpadaczkowe albo stosujesz środki antykoncepcyjne, Twoje zmiany mogą być skutkiem zawartych w nich substancji fotouczulających. W takiej sytuacji ekspozycja na słońce wywołuje fototoksyczną reakcję, której efektem jest właśnie przebarwienie.

Jedną z jego form jest ostuda, zwana też melanodermią, która pojawia się niemal wyłącznie u kobiet w wieku rozrodczym. Przejawia się brązowymi i szarymi przebarwieniami skórnymi, zlokalizowanymi głównie na policzkach, górnej wardze, czole i podbródku. Na jej rozwój mają wpływ światło słoneczne oraz hormony żeńskie. Z tego powodu dotyka ona najczęściej kobiety. Powstawaniu ostudy sprzyjają: ciąża, zaburzenia miesiączkowania oraz stany zapalne przydatków, a także menopauza i czas po niej, gdy jajniki przestają produkować estrogeny i progesteron. Z tych samych powodów przebarwienia mogą też pojawić się w czasie stosowania pigułek antykoncepcyjnych lub hormonalnej terapii zastępczej (HTZ)1.

Czasami ostuda może samoistnie zniknąć, np. po urodzeniu dziecka lub odstawieniu leczenia hormonalnego. Jednak warto wiedzieć, że ma charakter nawrotowy. Istnieje też ponad 50% prawdopodobieństwo, że jeśli u ciężarnej pojawiły się przebarwienia, to w przypadku, gdy będzie następnie stosowała pigułki antykoncepcyjne (zwłaszcza estrogenowo-progestagenne), ostuda pojawi się znowu. Zmiany te nie są groźne dla zdrowia, jednak przez to, że są widoczne, bywają krępujące. Na szczęście istnieją metody ich usunięcia.

Jak sądzę, Twoim udziałem są właśnie przebarwienia spowodowane lekami lub ostuda. Przemawia za tym fakt, że pojawiają się one po zwiększonej ekspozycji na słońce.

Dla porządku muszę tu wspomnieć, że zdarza się, iż plamy na twarzy są efektem zaburzeń pracy tarczycy, nadnerczy lub przewlekłej choroby wątroby. Wtedy, by się ich pozbyć, trzeba najpierw wyleczyć pierwotną chorobę.

Z kolei plamy starcze - inaczej wątrobowe, w żargonie medycznym zwane plamami soczewicowatymi - to nic innego, jak płaskie zmiany skórne o brązowym bądź czarnym zabarwieniu. Spowodowane są one nadmierną ilością komórek wytwarzających pigment w skórze. Uważa się, że ich powstawanie to wynik długotrwałego narażenia na działanie światła słonecznego i innych źródeł promieniowania ultrafioletowego (np. lamp brązujących w solarium), ale i sam proces starzenia organizmu może prowadzić do tego rodzaju hiperpigmentacji. Mimo że same w sobie nie są groźne, plamy starcze często przypominają z wyglądu zmiany nowotworowe, dlatego też wszelkie podejrzane wykwity na skórze należy pokazać lekarzowi. Plamy starcze nie wymagają leczenia, ale istnieje szereg sposobów na pozbycie się ich ze względów estetycznych2.

Jak zapobiegać plamom na skórze?

Bibliografia

  1. Acta Dermatovenereol Croat 2010; 18(2): 124-9
  2. Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease Elsevier. 2005. p. 1232
  3. Lancet 370:528-537
  4. J Eur Acad Dermatol Venereol18:679-682
  5. Indian J Dermatol. 2009 Oct-Dec; 54(4): 303-309
  6. Dermatol Clin 2007; 25(3): 337-42
  7. J Cosmet Dermatol, 2005; 4: 55-9
  8. https://goo.gl/XeoKuU
  9. Clinics in Dermatology, 2009, 27, 495-501
  10. Arch Dermatol, 2000; 136: 841-6
  11. J Drugs Dermatol, 2004; 3: 668-73
  12. Ann Plast Surg, 2007; 59: 479-83
  13. J Cutan Med Surg, 2008; 12: 107-13
  14. Dermatol Nurs, 2004; 16: 401-6, 413-6
  15. Zabiegi kosmetyczne. W: K. Padlewska: Medycyna estetyczna i kosmetologia. Wydawnictwo Lekarskie PZWL
  16. J Cosmet Dermatol, 2007; 6: 20–6
  17. J Investig Dermatol Symp Proc, 2008; 13:20-4
  18. Pigment Cell Res, 2000; 13 Suppl 8: 170-4
  19. Skin Pharmacol Appl Skin Physiol, 2002; 15: 307-15
  20. Chin J Integr Med, 2007; 13: 219-23
  21. www.jci.org/articles/view/70895

Jeżeli zażywasz leki, sprawdź w ulotce, czy nie wchodzą w reakcję ze słońcem. Niekiedy bowiem wrażliwość na światło słoneczne może utrzymywać się nawet kilka tygodni po zaprzestaniu przyjmowania danego farmaceutyku (tak jest w przypadku tetracyklin). Gdy przyjmujesz sulfonamidy, cytostatyki, środki przeciwgrzybicze (np. gryzeofulwinę), przeciwbólowe i przeciwzapalne (np. naproxen, ibuprofen, ketonal), przeciwcukrzycowe albo leki moczopędne (np. furosemid) - unikaj słońca3.

Zawarte w pigułkach hormonalnych estrogeny mogą przyczynić się do powstania nierównomiernej opalenizny. Dlatego kobiety stosujące antykoncepcję lub HTZ powinny wystrzegać się kąpieli słonecznych. Latem powstrzymaj się też od kuracji ziołowych z użyciem ekstraktu z dziurawca lub nagietka. Nie wychodź na słońce, jeżeli do masażu lub kąpieli użyłaś olejków cytrusowych lub kosmetyków zawierających ekstrakt z bergamotki. Fotodermatozy mogą spowodować także arnika, oset, mniszek lekarski i chryzantema.

Nie dość na tym, przebarwienia na skórze mogą wywołać niektóre kosmetyki - w tym perfumy - których składniki (np. retinol, kwasy owocowe lub benzofenon) mają działanie fotouczulające4.

Naturalne enzymy i kwasy

Wiele warzyw i owoców zawiera substancje, które powodują łagodne złuszczanie naskórka. Wypróbuj babciny sposób, smarując plamki sokiem z cytryny lub nakładając na nie plasterki ogórka bądź papkę z papai - rób to 2 razy dziennie. Zawarte w nich enzymy, kwasy organiczne i witamina C rozjaśniają cerę i rozkładają białka, co skutkuje złuszczaniem naskórka. Podobnie działają ananasy, jabłka i natka pietruszki. Utrzyj lub posiekaj natkę, dodaj do niej łyżkę kwaśnej śmietany i nałóż na plamki. Zostaw na 10 min. Powtarzaj codziennie przez 3 miesiące.

Możesz też zerwać i rozgnieść liść aloesu. Roślina ta zawiera substancje przyspieszające złuszczanie się naskórka i wzrost nowych, zdrowych komórek. Miazgę nakładaj na plamy 2 razy dziennie. W czasie każdej z tych kuracji unikaj wystawiania się na słońce.

Maska z mąki

Zmieszaj szklankę mąki ziemniaczanej z 2 szklankami wody utlenionej, potem nałóż na twarz i poczekaj aż zacznie się kruszyć. Zmyj maseczkę letnią wodą i nałóż na twarz tłusty krem.

Możesz też zmieszać 2 łyżki mleka w proszku, 4 łyżki miodu pszczelego i 2 łyżki soku z cytryny - aż do utworzenia jednorodnej pasty. Rozprowadź maskę na twarzy i pozostaw na ok. 20 min. Umyj twarz i pokryj ją warstwą jogurtu naturalnego. Pozwól mu działać przez kolejne 10 min, a następnie umyj twarz.

Wybielający zastrzyk

W ostudy wstrzykuje się mieszankę zawierającą arbutynę. Substancja ta działa poprzez hamowanie tyrozynazy, zmniejszając tym samym tworzenie się melaniny. Co istotne, działanie arbutyny jest zależne od dawki i mniej toksyczne niż hydrochinonu. Mimo że brak jest dobrze kontrolowanych badań klinicznych, wstępne testy in vitro i in vivo wykazały, że może to być bezpieczne i skuteczne leczenie zaburzeń melasmy. Podobno zabieg umożliwia pozbycie się nawet rozległych i głębokich przebarwień5.

Kremy rozjaśniające

Leczeniu najlepiej poddaje się ostuda naskórkowa, bowiem pigment jest zlokalizowany najbliżej wierzchniej warstwy skóry. Standardowe postępowanie polega na stosowaniu preparatów odbarwiających i złuszczających.

Natomiast w przypadku siostry zalecałbym specyfiki mające w składzie kwasy azaleinowy i/lub fitowy, witaminę C albo wyciągi z cytryny, porzeczki lub ogórka. Niektóre z kremów rozjaśniających zawierają również substancje, które hamują wytwarzanie melaniny w skórze (kwasy azaleinowy lub kojowy), dzięki czemu z czasem staje się ona jaśniejsza6. Nim jednak siostra sięgnie po taki preparat, powinna sprawdzić, czy ma on w składzie hydrochinon7 (najlepiej, żeby go nie było, a jeśli jest, by jego wartość była poniżej 2%). Coraz częściej mówi się bowiem, że prawdopodobnie substancja ta sprzyja rozwojowi nowotworów.

Aby uzyskać pożądany efekt, kremy rozjaśniające należy stosować przez długi czas, co powoduje niestety wiele efektów ubocznych, w tym łagodne stany zapalne i złuszczanie naskórka, a nieraz nawet trwałe odbarwienie skóry. Warto przy tym wspomnieć, że Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) jest przeciwna bezreceptowej sprzedaży kosmetyków wybielających skórę. Używanie takich preparatów wiąże się bowiem z ryzykiem wystąpienia nowotworów, a także ochronozy (kiedy w tkankach, m.in. w skórze, gałce ocznej, chrząstkach, odkłada się pigment, co powoduje ich brunatne zabarwienie). Dzieje się tak, gdy w składzie kremu jest wspomniany hydrochinon8.

Peelingi

Przebarwienia, które powstały w wierzchnich warstwach skóry w czasie opalania, najczęściej można rozjaśnić, a nawet usunąć peelingiem. Stosuj zarówno złuszczanie mechaniczne, jak i enzymatyczne. Weź garść zmielonej kawy lub soli, zmieszaj z łyżką oliwy i taką papką masuj lekko zwilżony naskórek. Następnie spłucz ciepłą wodą. Na wieczór nałóż na twarz peeling enzymatyczny. Zawarte w nim kwasy organiczne (np. owocowe, glikolowy, trójchlorooctowy, migdałowy) wnikają w skórę i zmieniają jej strukturę, wywołując obumieranie oraz złuszczanie. Takie działanie zmusza cerę do intensywnej odnowy. Jej nowe warstwy pozbawione są przebarwień lub - w przypadku głębszych plam - są one znacząco rozjaśnione. Pamiętaj, by peeling enzymatyczny rozprowadzić równomiernie po całej twarzy lub dłoniach. Nie używaj go też częściej niż 2 razy w tygodniu.

Naturalne kwasy

Kobieta nakłada krem na twarz

Peelingi chemiczne dzielimy na AHA, BHA i PHA. Alfa-hydroksykwasy, nazywane w skrócie AHA, występują w przyrodzie i można spotkać je m.in. w mleku, owocach i trzcinie cukrowej. Do złuszczania naskórka używa się kwasów migdałowego (pozyskiwanego np. z gorzkich migdałów i pestek wiśni), cytrynowego (występuje w cytrusach i ananasach), glikolowego (z trzciny cukrowej oraz winogron, jabłek i agrestu) lub jabłkowego (obecnego w winogronach i winie). Są one rozpuszczalne w wodzie, dzięki czemu lepiej wnikają w skórę. W bardzo niskich stężeniach działają wyłącznie na naskórek. W wyższych mogą oddziaływać na głębokie warstwy skóry - jednak taki preparat może nakładać jedynie wykwalifikowana osoba. Prócz rozjaśniania cery wpływają na syntezę kolagenu oraz nawilżenie skóry.

Spośród beta-hydroksykwasów (BHA) używa się jedynie salicylowego. Pozyskuje się go z malin, brzozy i drzewa różanego. Kwas ten jest stosowany do bardzo głębokiego złuszczania skóry.

Łagodne złuszczanie

Natomiast kwasy poli-hydroksylowe (PHA) to nowa generacja kosmetyków, do której zaliczamy glukonolakton, glukoheptanolakton oraz kwas laktobionowy. Mają te same właściwości złuszczające co kwasy AHA, ale działają o wiele łagodniej. Zawdzięczają to innej budowie cząsteczek. Ich dodatkową zaletą są właściwości przeciwzmarszczkowe oraz zdolność niszczenia wolnych rodników, dzięki czemu hamują proces starzenia się skóry oraz zdolność do zatrzymywania wody w naskórku. Ponadto wpływają również na tworzenie się elastyny i kolagenu oraz zwiększają gęstość i grubość skóry. Dzięki temu w czasie ich stosowania zachowana jest równowaga między złuszczaniem a odbudową skóry. Wskazane są też do stosowania w miesiącach letnich, gdyż - w przeciwieństwie do kwasów AHA - nie zwiększają wrażliwości skóry na promieniowanie UV9.

Peelingów powierzchniowych i średnio głębokich - wykorzystujących kwas trójchlorooctowy (TCA), glikolowy bądź salicylowy - może również używać Twoja siostra do rozjaśnienia plam starczych poprzez złuszczanie naskórka i ewentualnie również górnej warstwy skóry, tzw. siateczkowatej, co pozwala nowej, młodziej wyglądającej tkance zająć jej miejsce. W przypadku plam soczewicowatych przy połączeniu złuszczania z kremami rozjaśniającymi rezultaty mogą być spektakularne. Jednak należy liczyć się z ryzykiem występowania infekcji, blizn, powiększenia porów oraz teleangiektazji (poszerzenie drobnych naczyń krwionośnych, tzw. "pajączków").

Jeżeli jesteście niecierpliwe i chcecie szybko zobaczyć efekty, wybierzcie się do kosmetyczki. Peelingi chemiczne dostępne w drogeriach są słabsze, niż te stosowane przez wykwalifikowanych profesjonalistów. Warto to też zrobić, jeżeli Twoje przebarwienia są głębokie. W gabinetach wykorzystuje się bowiem Cosmelan - środek, który usuwa nawet bardzo głębokie i ciemne ostudy.

Laser

Do usuwania plam starczych używa się najczęściej laserów neodymowo-yagowych. Choć w tym przypadku wydają się być najskuteczniejsze, dają bowiem najlepsze rezultaty przy najmniejszej ilości działań niepożądanych10, to jednak, efekty uboczne tej formy leczenia bynajmniej nie są nikłe. Wśród nich wyliczyć można atrofię skóry (staje się coraz cieńsza, aż do zapadnięcia się jej powierzchni), blizny o czerwonym zabarwieniu, zgrubienia oraz, choć trudno w to uwierzyć, hiperpigmentację11.

Terapia światłem

Choć nieco mniej skuteczne od terapii laserowej12, leczenie urządzeniem emitującym wiązkę intensywnego pulsującego światła (ang. Intense Pulse Light - IPL) może być o wiele bezpieczniejszą metodą walki ze zmianami skórnymi. 23 pacjentów z plamami starczymi uzyskało podczas badań dobre lub doskonałe rezultaty po zaledwie 4 sesjach, i to bez żadnych poważniejszych efektów ubocznych13. Za pomocą wiązki światła urządzenie delikatnie uszkadza skórę, wywołując jej złuszczanie. Gdy ostuda jest na tyle głęboka, że nie poddaje się rozjaśnianiu, takim laserem można ją wyciąć, tak by pozostała po niej niemal niewidoczna blizenka.

Krioterapia

Jako że komórki wytwarzające pigment (melanocyty) są wrażliwe na zimno - rozpadają się w temperaturze -7°C - to leczenie z zastosowaniem ciekłego azotu do zamrażania i niszczenia zmian skórnych jest w stanie zredukować plamy. Trzeba zdawać sobie jednak sprawę, że przy tej metodzie można spodziewać się bólu, stanów zapalnych i trwałego rozjaśnienia skóry14.

Notatka odręczna

Mikrodermabrazja

W przypadku ostudy naskórkowej i mieszanej warto spróbować mikrodermabrazji, czyli mechanicznego ścierania górnych warstw naskórka za pomocą precyzyjnie kontrolowanego strumienia mikrokryształków. Rozróżnia się 3 rodzaje mikrodermabrazji: korundową, diamentową oraz tlenową. Pierwsza polega na ścieraniu warstwy naskórka przy pomocy głowic diamentowych i jest dedykowana dla skór delikatnych, wrażliwych, alergicznych. Mikrodermabrazja korundowa złuszcza naskórek oraz stymuluje regenerację kolagenu i elastyny poprzez oddziaływanie na cerę mikronizowanymi kryształkami tlenku glinu, a tlenowa czyni to za pomocą mieszanki soli fizjologicznej i tlenu15.

Glukozamina

Znana głównie jako lek na zwyrodnienie stawów glukozamina może być nową nadzieją na pozbywanie się plam starczych i innych form hiperpigmentacji. Stosowany w badaniach krem zawierający N-acetyloglukozaminę (NAG) w stężeniu 2% zredukował hiperpigmentację w obrębie twarzy po 8 tygodniach. Efekty były nawet lepsze, gdy NAG użyte zostało wraz z niacyną o stężeniu 4%16.

Wyciągi roślinne

Rozejrzyj się za kremami, w składzie których znajdują się: arbutyna, aloezyna, kwas gentyzynowy, flawonoidy (zwłaszcza hesperydyna), wyciągi z lukrecji, proantocyjanidyny (bogaty jest w nie ekstrakt z nasion winogron) i polifenole17.

Witamina E

Zawierające ją doustne preparaty mogą rozjaśniać plamy starcze na twarzy i dodatkowo zapobiegać powstawaniu nowych poprzez ochronę skóry przed szkodliwym działaniem promieniowania UV18. Najlepszym rozwiązaniem jest stosowanie witaminy E w połączeniu z innymi przeciwutleniaczami chroniącymi skórę, takimi jak witamina C, selen czy beta-karoten19.

Medycyna chińska

W kontrolowanym eksperymencie klinicznym przeprowadzonym na 61 pacjentach z ostudami stosowanie ziół chińskich i akupunktury w połączeniu z witaminami C i E oraz aplikowanym miejscowo rozjaśniającym proszkiem quban dało o wiele lepsze efekty, niż stosowanie samych witamin i proszku - przyniosło bowiem poprawę u wszystkich pacjentów20. Wykwalifikowany praktyk medycyny chińskiej z pewnością pomoże w dobraniu odpowiedniej terapii.

Pomocny wybielacz?

Naukowcy z Uniwersytetu Stanforda opisali odmładzające skórę działanie rozcieńczonego wybielacza. Nim jednak je przedstawię, proszę, byś nie stosowała tej metody w domu, bowiem dotychczas przeprowadzono jedynie serię eksperymentów na myszach oraz laboratoryjnych kulturach ludzkich komórek skóry. Badacze skoncentrowali się na cząsteczkach NF-kB, które mają istotne znaczenie dla procesów zapalnych, związanych na przykład z reakcją na poparzenie słoneczne. Po aktywowaniu za pomocą odpowiednich cząsteczek wnikają one do jądra komórkowego i modyfikują ekspresję niektórych genów. Komórki ludzkiej skóry poddano przez godzinę działaniu 0,005% roztworu wybielacza. Okazało się, że wystarczy to, by na dobę zablokować działanie cząsteczek NF-kB. Geny normalnie aktywowane przez te cząsteczki - pozostały nieaktywne. Naukowcy planują teraz badania kliniczne21.

Żelazne zasady

Nie opalaj się ponownie, chcąc zlikwidować jaśniejsze plamy, jakie powstały po złuszczeniu skóry. Odsłonięty naskórek jest delikatny i łatwo może ulec poparzeniu. Łatwiej też o przebarwienia, jeśli opalasz się niedługo po zejściu skóry. W wyrównaniu kolorytu mogą pomóc samoopalacze. Jeżeli właśnie leczysz ostudę, zabezpieczaj twarz przed działaniem promieni słonecznych kremami z filtrem. Rób to nawet jesienią i zimą. Jeżeli to możliwe, przed rozpoczęciem leczenia odstaw leki hormonalne (środki antykoncepcyjne, HTZ) oraz inne światłouczulające preparaty, jeśli takie stosujesz.

Znajdź terapeutę i uzyskaj pomoc
Zgodnie ze swoimi potrzebami medycyny niekonwencjonalnej

Zobacz także

Domowe sposoby na zatrucie pokarmowe. Co jeść przy biegunce?

Domowe sposoby na zatrucie pokarmowe. Co jeść przy biegunce?

Po jednej z wakacyjnych imprez plenerowych przez 5 dni zmagałam się z silną biegunką, mdłościami i wymiotami. Przypuszczam, że zatrułam się niedopieczoną karkówką z grilla. Mąż przekonywał mnie, bym próbowała jeść choć małe porcje lekkich posiłków, ale ja zupełnie nie miałam apetytu i piłam tylko wodę. Zresztą nawet łyk herbaty wywoływał straszne nudności i wydawało mi się naturalne, że skoro organizm tak gwałtownie się oczyszcza, jedzenie tylko pogorszy moje objawy. Ta różnica zdań między nami skłoniła mnie do tego, by zapytać, jak właściwie należy postępować w przypadku zatrucia pokarmowego? I jak się przed nim chronić, jeśli to w ogóle możliwe?

12 sposobów na przebarwienia szkliwa. Jak wybielić zęby?

12 sposobów na przebarwienia szkliwa. Jak wybielić zęby?

Od kilku lat bez większych sukcesów próbuję walczyć z brązowymi przebarwieniami zębów. Podczas ostatniej wizyty kontrolnej mój dentysta stwierdził, że skoro mniej inwazyjne metody (jak skaling i piaskowanie) nie przynoszą zadowalającego trwałego efektu, najwyższa pora na założenie licówek. Ja jednak poczytałam trochę na ten temat i mam wątpliwości, czy to konieczne. Może istnieją bardziej naturalne sposoby wybielania szkliwa, których jeszcze nie wypróbowałam?

Domowe sposoby na zmarszczki

Domowe sposoby na zmarszczki

Ostatnio zauważyłam, że w kącikach moich ust i pod oczami pojawiają się coraz głębsze zmarszczki i przesuszenia. Wiem, że ekspozycja na słońce może przyczyniać się do starzenia się skóry, dlatego jestem ostrożna i codziennie chronię twarz kremem nawilżającym z wysokim SPF. Muszę jednak przyznać, że od kilkunastu lat palę - czy to rzeczywiście może negatywnie wpływać na moją cerę? Co mogę zrobić, aby jak najdłużej pozostała ona jędrna i wyglądała młodo?

Ból brzucha - przyczyny, naturalnie metody leczenia

Ból brzucha - przyczyny, naturalnie metody leczenia

Gdy ostatnio córka zostawiła u nas wnuczka na święta, zaczął go boleć brzuch. Lekarka, z którą się skonsultowałam, powiedziała, że to może być zakażenie wirusem rota i trzeba obserwować i uzupełniać płyny, żeby się nie odwodnił. Tak też zrobiliśmy. Jednak w nocy skurcze były coraz mocniejsze, dziecko miało dreszcze. Wezwaliśmy pogotowia. Jej obsługa poinstruowała nas surowo, że do bólu brzucha nie wzywa się karetki. Tymczasem lekarz w szpitalu stwierdził, że to może być zapalenie wyrostka robaczkowego i nakrzyczał na nas, że zbyt długo zwlekaliśmy. Koniec końców okazało się, że było to zapalenie żołądka i jelit wywołane przez jakąś bakterię. Zastanawiam się, jak w przyszłości mam rozróżnić, co jest bólem brzucha wymagającym kontroli lekarskiej, a co nie? I jak sobie radzić z tymi mniej groźnymi dolegliwościami? Nie ukrywam, że bardzo mnie przestraszyła sytuacja z wnuczkiem i chciałabym uniknąć podobnej w przyszłości.

Naturalne sposoby na dolegliwości ciążowe

Naturalne sposoby na dolegliwości ciążowe

Po roku bezowocnych starań w końcu udało mi się zajść w ciążę. Teraz najważniejsze jest dla mnie zdrowie dziecka. Wiem, że większość leków może mieć negatywny wpływ na jego rozwój, ale z drugiej strony obawiam się o własne samopoczucie - co robić, gdy pojawią się ataki migreny (z którą się zmagam), nudności czy zaparcia, by nie zaszkodzić dziecku? I jak uniknąć groźnych komplikacji, takich jak niedokrwistość?

Szczególnie polecamy
Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Ten ważny pierwiastek uczestniczy w wielu funkcjach organizmu. Jaki suplement...

Raport specjalny

Bezpieczny dom

Bezpieczny dom

Nowości

Żyto ma najzdrowszy gluten

Żyto ma najzdrowszy gluten

18 listopad 2019

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store