Menopauza - objawy, dieta, suplementy

Tagi: menopauza
Pytanie:

Mam 48 lat, od jakiegoś czasu moje miesiączki są nieregularne, coraz częściej pojawiają się problemy ze snem, kiepskie samopoczucie, uderzenia gorąca i zaczerwienia na twarzy. Czy to możliwe, że już rozpoczyna się u mnie menopauza? A jeśli tak, to w jaki sposób mogę opóźnić, a przynajmniej złagodzić jej przebieg?

Odpowiedź:

Bardzo możliwe, że rzeczywiście są to pierwsze objawy menopauzy, która wbrew pozorom często dotyczy już kobiet w Twoim wieku. Zasadniczą przyczyną zmian pojawiających się w związku z przekwitaniem jest stopniowe wygasanie hormonalnej aktywności jajników. Zanikanie pęcherzyków jajnikowych i syntezy estrogenów na początku objawia się właśnie nieregularnymi miesiączkami, a wreszcie ich ustaniem, oznaczającym utratę zdolności rozrodczych. Proces ten jest jednak długotrwały i przebiega etapowo.

O ile bowiem sama menopauza oznacza konkretnie dzień po ostatniej miesiączce w życiu kobiety, o tyle klimakterium rozpoczyna się kilka lat wcześniej i trwa kilka lat później.

Światowa Organizacja Zdrowia dokonała umownego podziału tego procesu na 3 etapy:

  • Premenopauza oznacza okres, podczas którego następuje powolne wygasanie czynności jajników, aż do całkowitego ustania cykliczności w ich funkcjonowaniu (ok. 2 lata przed wystąpieniem ostatniej miesiączki).
  • Perimenopauza, czyli czas przejściowy, rozpoczyna się krótko przed ostatnią miesiączką i trwa do roku później. Zwykle właśnie wtedy kobiety zaczynają odczuwać większość objawów związanych z przekwitaniem, wydłużenie cykli menstruacyjnych oraz ich nieregularność.
  • Postmenopauza to faza po wystąpieniu ostatniej miesiączki, w której ostatecznie przestają funkcjonować jajniki. Trwa ona do ok. 65. r.ż.

Menopauza - objawy 

  • W całym tym procesie przekwitania początkowo upośledzeniu ulega wydzielanie progesteronu, które powoduje nieregularność cyklu, nasilenie objawów napięcia przedmiesiączkowego oraz bóle piersi, podbrzusza i głowy.
  • Dolegliwości wczesnej fazy menopauzy to również uderzenia gorąca i nadmierna potliwość1.
  • Dość powszechne są także objawy ze strony układu moczowo-płciowego, takie jak suchość pochwy. Kiedy coraz bardziej spada stężenie estrogenów, objawy te nasilają się.
  • Z czasem pojawiają się inne symptomy, w tym zaburzenia naczynioruchowe (rumień twarzy, kołatanie serca, wahania ciśnienia), a czasem zmiany w rysach twarzy i barwie głosu, wynikające z nadmiernego wydzielania męskich hormonów2.
  • Wiele kobiet cierpi wówczas również na dolegliwości psychofizyczne, takie jak częste zmiany nastroju, brak energii życiowej, a nawet depresję.
  • Wśród często wymienianych kłopotów znajdują się nietrzymanie moczu, nocne poty, spadek zdolności poznawczych i pogorszenie pamięci, zmęczenie, bóle i zawroty głowy.

 

Objawy menopauzy

Oznaczenie we krwi hormonów FSH i LH, pozwala stwierdzić (po uwzględnieniu objawów), czy kobieta rzeczywiście weszła w fazę przekwitania.

Stopniowo nie tylko obniża się poziom progesteronu i estrogenów we krwi, ale również rośnie stężenie hormonów przysadki mózgowej: folikulotropwego (FSH) i luteotropowego (LH)3. W pierwszej fazie cyku konieczny jest wzrost stężenia estrogenów, dlatego rośnie ilość FSH. Z kolei w drugiej fazie potrzebny jest progesteron, dlatego stężenie FSH maleje, a rośnie LH. Jeżeli jajniki nie produkują odpowiedniej ilości estrogenów, przysadka wytwarza więcej FSH, aby pobudzić jajniki do wzmożonej aktywności.

Dlatego też oznaczenie tych hormonów we krwi, obok objawów zewnętrznych, pozwala stwierdzić, czy kobieta rzeczywiście weszła w fazę przekwitania. Gdy nadejdzie już ostatnia miesiączka, w wyniku zmniejszającego się zakwaszenia okolic intymnych częściej pojawiają się infekcje i ból pochwy, co przekłada się na ograniczenie aktywności seksualnej4.

Menopauza - większe ryzyko chorób 

To właśnie w okresie postmenopauzalnym rośnie również ryzyko osteoporozy, chorób metabolicznych, sercowo-naczyniowych oraz nowotworu piersi5. Wynika to po części z pojawiających się zmian hormonalnych, ale również ze wzrostu zawartości tkanki tłuszczowej oraz obniżenia przemiany materii u kobiet w tym okresie.

Zmiany hormonalne, a także naturalne procesy starzenia i czynniki zewnętrzne (np. promieniowanie słoneczne czy używki) wpływają na stan skóry, zwłaszcza twarzy. W okresie okołomenopauzalnym dochodzi do zmian regresyjnych polegających m.in. na spowolnieniu podziałów komórkowych i syntezy lipidów oraz zmniejszeniu syntezy włókien kolagenowych i kwasu hialuronowego, w efekcie czego skóra staje się cienka, mało elastyczna, sucha, podatna na występowanie podrażnień, zmarszczek i zaburzeń barwnikowych6. Najczęściej pojawia się zaczerwienienie skóry. Dobra wiadomość jest taka, że choć lista możliwych komplikacji wydaje się długa, wspomniane objawy nie są nieodłącznym elementem klimakterium.

Nasilenie menopauzy a styl życia

Wiele kobiet przechodzi przez ten okres niepostrzeżenie - zwłaszcza jeśli wdrożyło zdrowe nawyki, czyli przede wszystkim odpowiednią dietę i aktywność fizyczną. Dzięki nim można łagodzić dolegliwości towarzyszące menopauzie i zapobiegać poważniejszym problemom, takim jak osteoporoza. Dlatego tryb życia jest tu kluczowy.

Rzuć palenie

Badania pokazują, że kobiety palące papierosy wchodzą w okres przekwitania wcześniej od niepalących7. Rezygnacja z nałogu przynosi również inne korzyści: zmniejsza ryzyko chorób sercowych i nowotworów oraz poprawia jakość cery, która pogarsza się naturalnie z wiekiem.

Uprawiaj sport

W okresie okołomenopauzalnym szczególną rolę odgrywa regularna aktywność fizyczna, która zapobiega rozwojowi osteoporozy i chorób sercowo- naczyniowych oraz pomaga utrzymać prawidłową masę ciała. Okazuje się jednak, że ruch może również łagodzić objawy przekwitania. Wytwarzanie potu podczas aktywności fizycznej (zwłaszcza biegu czy kolarstwa) to wczesna reakcja na podnoszącą się temperaturę ciała - parująca z powierzchni skóry woda „zabiera” część ciepła, co prowadzi do ochłodzenia.

Właśnie dlatego regularne uprawianie sportów wytrzymałościowych łagodzi skutki uderzeń gorąca, a często w ogóle zapobiega ich wystąpieniu, co potwierdzają prowadzone przez 16 tygodni badania z udziałem 21 kobiet przechodzących menopauzę8. Również w innym eksperymencie panie uprawiające sport wykazywały większe zdolności adaptacyjne podczas uderzeń gorąca: temperatura ich ciał nie wzrastała tak bardzo, jak przed podjęciem aktywności fizycznej, a same uderzenia były w związku z tym słabiej odczuwane9.

Wypróbuj akupunkturę

Innym sposobem łagodzenia objawów menopauzy, którego skuteczność zyskała naukowe potwierdzenie, jest akupunktura. Podczas rocznego eksperymentu, przeprowadzonego w grupie 209 kobiet w wieku 45-60 lat, metoda ta skutecznie zmniejszała uderzenia gorąca i nocne poty, a ponadto znacząco poprawiała jakość snu, łagodziła stany niepokoju i zapobiegała depresji10. Co więcej efekty utrzymywały się nawet po upływie 6 miesięcy od zaprzestania terapii.

Zmień dietę 

Przybieranie na wadze to jeden z głównych objawów menopauzy, związany m.in. ze spadkiem tempa przemiany materii. Zmiany hormonalne, do których dochodzi w okresie przekwitania, prowadzą do zatrzymywania się wody w organizmie oraz zwiększonego odkładania się tkanki tłuszczowej w okolicach brzucha, a nie - jak wcześniej - bioder i ud. Dodatkowo pojawiające się wahania nastroju sprzyjają podjadaniu. Dlatego w okresie okołomenopauzalnym oprócz regularnej aktywności fizycznej istotna jest dieta, a zwłaszcza ograniczenie spożywania tłuszczów zwierzęcych oraz jedzenie dużej ilości warzyw, które są niskokaloryczne i zawierają sporo błonnika wspomagającego przemianę materii. Owoce lepiej ograniczyć do ok. 250 g dziennie. Warto również sięgać po nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, które m.in. regulują stężenie cholesterolu we krwi. Ryby morskie jedz najlepiej 3 razy w tygodniu.

Sięgnij po fitoestrogeny

To naturalne związki organiczne podobne do estrogenów, które jednak wykazują nawet 10 tys. razy niższą aktywność i dzięki temu są nieporównywalnie bezpieczniejsze. Fitoestrogeny nie podnoszą ryzyka wystąpienia raka piersi czy endometrium, nie kumulują się w skórze, wykazują właściwości antyoksydacyjne (np. daidzeina i genisteina) oraz zapobiegają fotouszkodzeniom prowadzącym do raka skóry11. Fitoestrogeny znajdują się w owocach i warzywach, głównie strączkowych. Podstawową ich grupę stanowią flawonoidy, spośród których największą aktywnością charakteryzują się izoflawony, obecne m.in. w soi i koniczynie łąkowej (czerwonej)12. Estrogenne działanie wykazują składniki nasion i kiełków roślin strączkowych, czyli flawonole (kwercetyna, kemferol).

Soja

Spośród wszystkich składników diety polecanych w okresie przekwitania właśnie ona zasługuje na największą uwagę. Obecne w soi izoflawony nie tylko zapobiegają rozwojowi raka piersi, ale przede wszystkim wpływają na gospodarkę hormonalną, uzupełniając braki estrogenu w organizmie. Ponadto przyjmowanie białek sojowych przez kobiety z hipercholesterolemią w okresie menopauzy po 24 tygodniach spowodowało spadek „złego” cholesterolu LDL, a w wyższej dawce także wzrost mineralizacji odcinka lędźwiowego. Oznacza to, że poprawiają one profil lipidowy i mineralizację kości, zapobiegając chorobom układu sercowo-naczyniowego i osteoporozie13.

Siemię lniane i winogrona

Do fitoestrogenów zalicza się także lignany (ich bogatym źródłem jest siemię lniane) oraz obecny głównie w skórce winogron resweratrol. Ten ostatni u starszych myszy powodował znaczącą redukcję objawów starzenia, w tym zmniejszenie stanu zapalnego, zwiększenie elastyczności aorty, lepszą koordynację ruchową, wolniejszy rozwój zaćmy, zachowanie gęstości kości oraz wyraźne obniżenie poziomu cholesterolu14.

Fenkuł

Koper włoski to naturalna hormonalna terapia zastępcza (HTZ), która nie wywołuje działań niepożądanych. Badanie przeprowadzone przez naukowców z Teheranu wykazało, że redukuje on uderzenia gorąca, poprawia jakość snu, wpływa pozytywnie na śluzówkę pochwy oraz zmniejsza uczucie niepokoju - i to już po 4 tygodniach stosowania kapsułek zawierających 100 mg wyciągu z fenkułu15. Efekty utrzymywały się jeszcze przez 2 tygodnie po zakończeniu suplementacji.

Olej z rokitnika

Substancja pozyskiwana z jagód rosnącej dziko w Azji i Europie rośliny może pomóc w łagodzeniu suchości dróg rodnych, która towarzyszy większości kobiet w okresie menopauzy. W ramach jednego z badań niemal 100 pań po menopauzie z objawami suchości pochwy, swędzenia bądź pieczenia, codziennie przyjmowało 3 g oleju z rokitnika albo placebo. Po 3 miesiącach u kobiet z pierwszej grupy objawy w obrębie tkanek pochwy istotnie się poprawiły. Badanie podsumowano wnioskiem, iż olej z rokitnika wykazuje korzystne działanie w leczeniu atrofii, tj. zanikania, wysuszenia i zapalenia ścian pochwy16.

Kwao Krua (Pueraria mirifica)

Roślina ta, stosowana od wielu lat w Tajlandii jako środek leczniczy, pomaga złagodzić zmiany zachodzące podczas klimakterium w obrębie tkanek pochwy. W toku badania na 82 kobietach po menopauzie, cierpiących na atrofię, żel dopochwowy zawierający wyciąg z Pueraria mirifica po 3 miesiącach stosowania znacząco zmniejszył objawy17. Inne badanie wykazało zaś, że preparat ten skutecznie ograniczył symptomy po 6 miesiącach18.

Maca

Organiczny korzeń z peruwiańskiej rośliny maca w toku badań okazał się bezpieczną, naturalną alternatywą dla hormonalnej terapii zastępczej. Jak wykazały analizy, podnosi on poziom estrogenu i progesteronu, czyli 2 hormonów zanikających w okresie perimenopauzy. Próby kliniczne dowodzą, iż maca może znacząco ograniczyć objawy menopauzy. Pacjentki doświadczają mniej uderzeń gorąca i nocnych potów oraz lepiej sypiają, mają więcej energii i lepszy nastrój oraz odzyskują libido19.

Pluskwica groniasta (Cimicifufa racemosa)

Korzenie oraz kłącza tej rośliny wykorzystuje się przede wszystkim w łagodzeniu psychosomatycznych objawów menopauzy, jak uderzenia gorąca, drażliwość, wahania nastroju i zaburzenia snu. Liczne badania wykazały, że wyciąg z pluskwicy jest równie skuteczny co sprzężony estrogen w łagodzeniu niedogodności związanych z przekwitaniem, m.in. zmniejszając częstotliwość nocnego wstawania i obniżając aktywność osteoklastów odpowiedzialnych za towarzyszącą menopauzie degradację kości20.

Koniczyna łąkowa (Trifoium pratense)

W tej popularnej roślinie łąkowej znajduje się ok. 30 różnych izoflawonów, w tym przede wszystkim genisteina i daidzeina. Wyciąg z koniczyny łąkowej w 4 różnych modelach badań wykazywał najwyższą aktywność estrogenną. Okazało się, że w porównaniu m.in. do chmielu i niepokalanka pospolitego ma największy potencjał wiązania receptorów estrogenowych ER15, dzięki czemu może być wykorzystywany przez organizm w przypadku niedoborów hormonów endogennych21.

Ostropest plamisty (Silybum marianum)

Sylimaryna, czyli wyciąg pozyskiwany z łupin nasiennych tej rośliny, zawiera izomeryczne flawonolignany, spośród których największą aktywność wykazuje sylibina. Badania na szczurach wykazały, że wyciąg ten ma estrogenny wpływ na ich jajniki oraz może imitować niektóre procesy biochemiczne zachodzące w macicy pod wpływem estrogenu22. Zdaniem ekspertów oznacza to, że ostropest wpływa na zawartość estrogenu lub na receptory w komórkach macicy. To samo badanie potwierdziło, że sylimaryna wywołuje efekt przeciwosteoporozowy, poprawiając strukturę beleczki kostnej kości udowej na drodze podwyższenia poziomów wapnia i fosforu w surowicy krwi.

Lukrecja gładka (Glycyrrhiza glabra)

Roślina zawiera liczne substancje, które są pomocne w leczeniu zapalenia wątroby i obrzęków oraz wykazują silne właściwości przeciwutleniające, przeciwzapalne i regulujące proces melanogenezy. Jak wykazały badania, ekstrakty z lukrecji odgrywają kluczową rolę w przeciwdziałaniu fotooksydatywnemu stresowi skóry, który jest odpowiedzialny za jej starzenie23. Roślina może również wpływać korzystnie na zmiany związane z osteoporozą.

Miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba)

Glikozydy flawonowe, w które obfituje wyciąg z tej rośliny, nie tylko są potężnymi przeciwutleniaczami, ale także spowalniają degenerację tkanki nerwowej, dlatego Ginkgo biloba łagodzi towarzyszące menopauzie objawy psychosomatyczne, takie jak depresja, niepokój i zmienność nastrojów24. Ponadto obecne w jego liściach ginkgolidy i bilabolid wpływają pozytywnie na osłabienie pamięci, zawroty głowy i zaburzenia równowagi oraz wykazują działanie ochronne wobec osłonek mielinowych, zapobiegając niedożywieniu komórek nerwowych w mózgu. Oprócz tego po miesiącu stosowania mieszanki ziołowej zawierającej liście miłorzębu 65% kobiet w okresie okołomenopauzalnym, które dotąd skarżyły się na zmniejszony popęd seksualny, stwierdziło zwiększenie częstości stosunków płciowych i ogólną poprawę jakości życia seksualnego25.

Dziurawiec zwyczajny

Zioło to stanowi skuteczną terapię alternatywną w leczeniu depresji. Wszystko wskazuje też na to, że jest skuteczne w podnoszeniu popędu płciowego. Jak wykazało przeprowadzone w Niemczech badanie na ponad 100 kobietach mających problemy z libido w okresie menopauzy, 60% pacjentek stosujących dziurawiec wyraźnie odzyskało popęd seksualny26.

Suplementy

Jak wiadomo, w okresie menopauzy szczególne znaczenie ma odpowiednia podaż wapnia oraz witamin D3 i K2, które w połączeniu skutecznie chronią przed rozwojem osteoporozy. Jednak przydatnym suplementem może być również kwas foliowy - u kobiet po okresie przekwitania obniża on poziom homocysteiny, ograniczając ryzyko chorób serca. Ponadto może zmniejszać uciążliwość i częstotliwość uderzeń gorąca, a prawdopodobnie także zapobiegać nowotworom piersi27.

 Artykuł ukazał się w wydaniu papierowym O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą grudzień 2018.

Bibliografia

  1. Maturitas 2010; 66: 315-322; Maturitas 2005; 51: 397-404
  2. Lek w Polsce Drug in Poland 2006; 11: 87-104
  3. Lancet 1999; 353 (9152):571-580
  4. Maturitas 2003; 44 (1): S67-S77
  5. J Diabetes Metab Disord 2013;12: 1-4; Hyperten Res 2013; 36(5): 444-449; J Clin Endocrinol
  6. Prz Menopauz 2007; 4: 233-238
  7. Am J Public Health 1980; 70 (4):420-422
  8. J Physiol. 2016 Feb 1;594(3):657-67. doi: 10.1113/JP271456
  9. Menopause. 2016 Jul;23(7):708-18. doi: 10.1097/GME.0000000000000625
  10. Menopause 2016; 23 (6):626-637
  11. Phytomed 2002; 9: 757-762; Clin Exp Dermatol 2001; 26:578-582
  12. J Stereo Biochem Mol Biol 2003;84: 259-268Am J Clin Nutr 1994; 60:333-340; Am J Clin Nutr 1998;68: 1375S-1379S
  13. Cell Metab. 2008; 2(8): 157-168
  14. Menopause. 2017 Sep;24(9):1017-1021
  15. Maturitas 2014; 79: 316-321
  16. Menopause 2017; 24: 210-215
  17. Menopause 2007; 14: 919-924
  18. Int J Bioomed Sci 2005; 1:33-45; Int J Biomed Sci 2006; 2:360-374
  19. J Stereo Biochem Mol Biol 2007;107: 262-269; Maturitas 2003;44 (1): S39-S50
  20. J Plant Physiol 2008; 165: 1161-1167; I Agric Food Chem 2001;49 (5): 2472-2479
  21. Phytomed 2010; 17: 116-125
  22. Pol. J. Cosmetol. 2003; 4: 218-240; Pigment. Cell Res. 1994; 7:372-375; J. Phaemaceu. Biomed.Anal. 2005; 37: 287-295
  23. J Psychopharmacol 2005; 19:173-81
  24. Adv. Ther. 2000; 17: 255
  25. Adv Ther 1999; 16: 177-186
  26. J Ayub Med Coll Abbottabed 2007; 19(4): 78-81; Med Hypotheses 2010; 74(2): 286-288; Am J Clin Nutr 2010; 91(6):1708-1715
Tagi: menopauza

Zobacz także

Ból brzucha - przyczyny, naturalnie metody leczenia

Ból brzucha - przyczyny, naturalnie metody leczenia

Gdy ostatnio córka zostawiła u nas wnuczka na święta, zaczął go boleć brzuch. Lekarka, z którą się skonsultowałam, powiedziała, że to może być zakażenie wirusem rota i trzeba obserwować i uzupełniać płyny, żeby się nie odwodnił. Tak też zrobiliśmy. Jednak w nocy skurcze były coraz mocniejsze, dziecko miało dreszcze. Wezwaliśmy pogotowia. Jej obsługa poinstruowała nas surowo, że do bólu brzucha nie wzywa się karetki. Tymczasem lekarz w szpitalu stwierdził, że to może być zapalenie wyrostka robaczkowego i nakrzyczał na nas, że zbyt długo zwlekaliśmy. Koniec końców okazało się, że było to zapalenie żołądka i jelit wywołane przez jakąś bakterię. Zastanawiam się, jak w przyszłości mam rozróżnić, co jest bólem brzucha wymagającym kontroli lekarskiej, a co nie? I jak sobie radzić z tymi mniej groźnymi dolegliwościami? Nie ukrywam, że bardzo mnie przestraszyła sytuacja z wnuczkiem i chciałabym uniknąć podobnej w przyszłości.

Naturalne sposoby na dolegliwości ciążowe

Naturalne sposoby na dolegliwości ciążowe

Po roku bezowocnych starań w końcu udało mi się zajść w ciążę. Teraz najważniejsze jest dla mnie zdrowie dziecka. Wiem, że większość leków może mieć negatywny wpływ na jego rozwój, ale z drugiej strony obawiam się o własne samopoczucie - co robić, gdy pojawią się ataki migreny (z którą się zmagam), nudności czy zaparcia, by nie zaszkodzić dziecku? I jak uniknąć groźnych komplikacji, takich jak niedokrwistość?

Parkinsonizm (zespół parkinsonowski) - objawy, leczenie niekonwencjonalne, dieta

Parkinsonizm (zespół parkinsonowski) - objawy, leczenie niekonwencjonalne, dieta

Mój dziadek chorował na parkinsona. Teraz również ojciec zaczyna mieć problemy z poruszaniem się i drżeniem rąk. Obawiam się, że na razie dość dyskretne objawy staną się coraz silniejsze, ale lekarz twierdzi, że nie jest to choroba Parkinsona, a parkinsonizm. Nie bardzo rozumiem, na czym polega różnica? I co możemy robić, aby choroba taty nie postępowała, a ominęła mnie i moje dzieci?

Cholestaza (zastój żółci) - profilaktyka, leczenie ziołami

Cholestaza (zastój żółci) - profilaktyka, leczenie ziołami

Jakiś czas temu zaczęłam mieć problemy z trawieniem, zwłaszcza tłustych potraw. Z czasem pojawiły się kłopoty z wypróżnieniami, a później dziwne swędzenie skóry. Lekarz rodzinny podejrzewa, że to cholestaza, choć usg nie wykazało żadnych kamieni w pęcherzyku. Czy to możliwe, że mimo braku złogów mam zastój żółci? A jeśli tak, to co robić, by usprawnić jej przepływ?

Siniaki - przyczyny, domowe sposoby na krwiaki

Siniaki - przyczyny, domowe sposoby na krwiaki

Od dziecka miałam dość wrażliwą skórę i łatwo nabijałam sobie siniaki. Teraz podobną przypadłość obserwuję u swojej córki. Martwi mnie jednak, że zmiany na ciele pojawiają się u niej nawet przy mocniejszym dotknięciu. Czy może to oznaczać jakiś większy problem zdrowotny? I co robić, kiedy po kilkunastu dniach siniak nadal nie chce zniknąć?

Narzędzia
Ikona wagi
Sprawdź swoje BMI
Nasz kalkulator pozwoli oszacować czy masa ciała jest prawidłowa
Szczególnie polecamy
Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Ten ważny pierwiastek uczestniczy w wielu funkcjach organizmu. Jaki suplement...

Raport specjalny

Schudnij na lato!

Schudnij na lato!

Nowości

Zioło silne jak antybiotyk

Zioło silne jak antybiotyk

16 sierpień 2019

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store