Cholestaza (zastój żółci) - profilaktyka, leczenie ziołami

Pytanie:

Jakiś czas temu zaczęłam mieć problemy z trawieniem, zwłaszcza tłustych potraw. Z czasem pojawiły się kłopoty z wypróżnieniami, a później dziwne swędzenie skóry. Lekarz rodzinny podejrzewa, że to cholestaza, choć usg nie wykazało żadnych kamieni w pęcherzyku. Czy to możliwe, że mimo braku złogów mam zastój żółci? A jeśli tak, to co robić, by usprawnić jej przepływ?

Odpowiedź:

Powstająca w wątrobie żółć składa się z wody, fosfolipidów, cholesterolu, kwasów tłuszczowych i żółciowych, elektrolitów i bilirubiny (produktu przemian hemu). Zawiera także leki i toksyny, które przedostały się do organizmu z zewnątrz i są wraz z nią wydalane1. Kwasy żółciowe są grupą rozpuszczalnych zarówno w tłuszczach, jak i w wodzie związków chemicznych syntetyzowanych z cholesterolu - właśnie regulacja jego poziomu jest ich podstawową funkcją2.

Żółć - podstawowe informacje 

W żółci człowieka występuje kilka ich rodzajów. Pierwszorzędowe (pierwotne) kwasy żółciowe są syntetyzowane w wątrobie i wydzielane wraz z żółcią do jelita cienkiego. Należą do nich kwas cholowy (CA) i chenodeoksycholowy (CDCA). Drugorzędowe (wtórne) powstają z pierwotnych w jelicie grubym pod wpływem enzymów bakteryjnych: z kwasu cholowego deoksycholowy (DCA), a z CDCA - litocholowy (LCA). I wreszcie trzeciorzędowe kwasy żółciowe to metabolity pozostałych, spośród których najważniejszy wydaje się kwas ursodeoksycholowy (UDCA), od lat stosowany w leczeniu chorób wątroby i dróg żółciowych3.

Kamica (jedno z najczęstszych schorzeń przewodu pokarmowego, będące efektem wytrącania się z żółci złogów cholesterolu, bilirubiny, białka, węglanu wapnia i bilirubinianu wapnia) to tylko jedna z potencjalnych przyczyn zastoju żółci w organizmie. Wszystkie czynniki, które uszkadzają komórki wątroby, jednocześnie zaburzają jej produkcję i prawidłowy skład, powodując upośledzenie wytwarzania. Alkoholowe i niealkoholowe stłuszczenie wątroby też należą do chorób, które przebiegają z cholestazą.

Nie można zapominać również o wszelkiego rodzaju infekcjach i sepsie (zakażeniu ogólnoustrojowym), które powodują zaburzenia procesu produkcji i transportu żółci poprzez upośledzenie funkcji białkowych układów transportowych. Jednak są to rzadsze przyczyny cholestazy. Podobnie wszystkie schorzenia dróg żółciowych, a więc kamica, nowotwór, choroby trzustki (przewlekłe zapalenie, rak głowy trzustki uciskający na przewody żółciowe) mogą być przyczyną utrudnienia jej odpływu i zalegania w wątrobie.

A zatem rzeczywiście brak złogów w pęcherzyku nie musi oznaczać, że produkcja i przepływ tego brunatonożółtego płynu przebiegają prawidłowo. W końcu jego droga w organizmie jest dość długa i na wielu etapach może zostać zablokowana. Produkowana przez całą dobę żółć przedostaje się do pęcherzyka żółciowego, przylegającego do dolnej części wątroby, gdzie jest odwadniana (zagęszczana) i magazynowana. Czeka tam na moment, w którym będzie mogła spełnić swoje zadanie. Kiedy spożywamy posiłek, uwalniana jest z pęcherzyka do dwunastnicy (wychodzącego z żołądka początkowego fragmentu jelita cienkiego), co umożliwia trawienie i wchłanianie tłuszczów, cholesterolu, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, K i E) oraz związków mineralnych, takich jak wapń i magnez4.

Jeśli żółci pęcherzykowej będzie zbyt mało, odpowiednimi kanalikami trafi ona do jelita cienkiego bezpośrednio z wątroby. Wspomaga wtedy proces trawienia, choć ma nieco inny skład: kiedy żółć powstaje w wątrobie, zawiera kwasy pierwszorzędowe, które dopiero pod wpływem przemian w jelicie zamieniają się w kwasy deoksycholowy i litocholowy (wtórne). Żółć wątrobowa nie jest również zagęszczona (ten proces odbywa się w pęcherzyku). Drogi żółciowe, czyli zespół przewodów odprowadzających płyn z wątroby do dwunastnicy, to skomplikowany system kanalików i przewodów, którego drożność łatwo ulega zaburzeniu. Jeśli na drodze żółci staną przeszkody nie do pokonania, może dojść do jej zastoju, czyli właśnie cholestazy5.

Problemy te czasem pojawiają się już w wątrobie, kiedy np. w wyniku chorób zakaźnych, zaburzeń metabolicznych, stosowanych leków lub nowotworu dojdzie do zwężenia dróg żółciowych i zatrzymania żółci tam, gdzie powstała. Cholestaza miewa również charakter zewnątrzwątrobowy. Wtedy droga żółci zablokowana jest na dalszych etapach, np. przez stan zapalny lub kamienie6. W obu przypadkach mechaniczne zatrzymanie odpływu żółci może mieć groźne skutki.

Ciśnienie rosnące wraz z jej nadmiarem powoduje rozrost wątroby i śledziony. Prowadzi również do próby zmagazynowania płynu w innym miejscu - niektóre jego składniki gromadzą się wówczas w skórze, co powoduje jej zażółcenie i świąd. Jeśli sytuacja trwa dłużej, może nawet dojść do zniszczenia hepatocytów w wątrobie.

Oczywiście kiedy żółć nie przedostaje się do układu pokarmowego, zaburzone są również procesy trawienia tłuszczów i witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Objawia się to bólem w podbrzuszu, nudnościami, wymiotami czy problemami z wydalaniem. Oprócz niedoborów witamin zaburzenia gospodarki białkowej i tłuszczowej często prowadzą nawet do niedożywienia7.

Prawda jest jednak taka, że złogi nie gromadzą się w pęcherzyku czy drogach żółciowych w ciągu doby, a ich rozwój jest zazwyczaj efektem długotrwałych zaniedbań - zwłaszcza diety i aktywności ruchowej. Oznacza to, że dzięki zmianie kilku nawyków i dodatkowemu wsparciu ziół żółciopędnych można pobudzić transport tego płynu.

Czego należy unikać?

Podstawą profilaktyki jest ograniczenie w diecie tłuszczów, produktów ciężkostrawnych, wzdymających i smażonych. Wątrobie i drogom żółciowym nie służy również alkohol. Zrezygnuj także z margaryny, cukru rafinowanego, czekolady, bitej śmietany, ciasta francuskiego i tortów, pieczywa z mąki pszennej i krupczatki, kawy, gazowanych napojów, konserw i środków konserwujących8.

Cholestazę mogą powodować także niektóre leki, zwłaszcza antybiotyki beta-laktamowe, makrolidy i tetracykliny, które powodują również martwicę hepatocytów, zapalenie lub stłuszczenie wątroby9.

Naturalne sposoby wspomagające produkcje żółci

Jaka dieta?

Ogólna zasada jest prosta: to, co dobrze działa na wątrobę, służy również pęcherzykowi, ponieważ zdrowa wątroba produkuje prawidłową żółć. Posiłki powinny być zatem regularne i najlepiej gotowane na parze. Sięgaj zwłaszcza po warzywa (kalafior, szpinak, kukurydzę, buraki, pomidory bez skórki) oraz kwasy omega obecne w rybach, nasionach słonecznika i oleju lnianym. Codziennie rano pij wodę z sokiem z cytryny. Taki napój działa oczyszczająco na drogi żółciowe.

Węglowodany złożone powinny stanowić nawet połowę dziennej dawki kalorii, a tłuszcze ok. 1/310. Spożywaj także więcej świeżych produktów, robionych samodzielnie soków warzywnych lub koktajli. Spróbuj dodać pokarmy bogate w potas, takie jak awokado, liściaste warzywa, słodkie ziemniaki i banany.

Masa ciała pod kontrolą

Prawidłowa dieta sprzyja zachowaniu odpowiedniej masy ciała. Jak się okazuje, ma to duże znaczenie, ponieważ częstość występowania kamieni żółciowych jest zwiększona u osób otyłych. Co ciekawe, rośnie ona również podczas stosowania diety niskokalorycznej (sięga 10-12% po 8-16 tygodniach), ale wraca do normy po stabilizacji masy ciała na niższym poziomie, co w niektórych przypadkach umożliwia nawet spontaniczne rozpuszczenie złogów.

Badacze twierdzą, że czynniki ryzyka kamieni żółciowych podczas odchudzania to względna utrata masy ciała większa niż 24%, tempo utraty wagi powyżej 1,5 kg na tydzień, dieta bardzo niskokaloryczna bez tłuszczu, długi okres nocnego postu oraz wysoki poziom trójglicerydów w surowicy11.

Ostropest plamisty (Silybum marianum)

Sylimaryna to najlepszy przykład substancji zbawiennej dla układu pokarmowego, wątroby i dróg żółciowych. Ta substancja aktywna ostropestu poprawia skład żółci. Łyżka nasion dziennie wystarczy, by oczyścić wątrobę z toksyn i zmniejszyć poziom cholesterolu, którego nadmiar wytraca się w postaci złogów12.

Z kolei stosowana łącznie z fosfolipidami oraz witaminą E sylimaryna zmniejszała masę ciała i aktywność markerów procesu zapalnego w surowicy oraz poprawiała insulinowrażliwość i obrazy histologiczne13. Ponieważ nie powoduje skutków ubocznych i nie wchodzi w interakcje z lekami, można stosować ją również przy przewlekłych schorzeniach.

Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus)

Wyciągi z pędów kwiatowych tej rośliny mają właściwości żółciotwórcze i żółciopędne, obniżają poziom cholesterolu i działają protekcyjnie na hepatocyty14. Poleca się je przy stanach zapalnych wątroby, kamicy pęcherzyka żółciowego i żółtaczce. Za właściwości karczocha odpowiada przede wszystkim obecna w nim cynaryna - wyciągi z rośliny są standaryzowane na obecność właśnie tej substancji i polecane przy zaburzeniach trawienia i przepływu żółci.

Krwawnik pospolity (Achillea millefolium)

Liście krwawnika wykazują wielokierunkowy wpływ na układ pokarmowy - działają rozkurczowo, poprawiają motorykę żołądka i zwiększają produkcję żółci w wątrobie. W tym ostatnim przypadku ich skuteczność może nawet przebijać cynarynę. W jednym z badań porównano te substancje.

Okazało się, że wyciąg z krwawnika powodował znaczny wzrost produkcji żółci, a w zależności od dawki (10, 20 lub 40 mg/l) poprawiał jej przepływ kolejno o 23, 44 i 47%. W porównaniu z cynaryną był zatem nawet 4 razy silniejszy - jej analogiczne dawki przyspieszały przepływ o 5, 16 i 22%15.

Rzodkiew zwyczajna (Raphanus sativus)

Miazga ze świeżych korzeni lub sok wytłoczony z rzodkwi przynoszą ulgę w stanach zapalnych wątroby i pęcherzyka żółciowego, a przy okazji poprawiają ogólne trawienie16. Prawdopodobnie działanie to jest związane z dużą zawartością witamin B i C.

Portulaka pospolita (Portulaca oleracea)

Ten jadalny chwast, bogaty w bioflawonoidy i kwasy omega-3, cieszy się długą historią stosowania w leczeniu problemów trawiennych. W jednym z badań sprawdzono wpływ ziela na postęp choroby wątroby u szczurów, którym całkowicie podwiązano drogi żółciowe. Naukowcy odkryli, że ekstrakt z portulaki odwrócił niekorzystne skutki tego zabiegu, w tym zmniejszył stres oksydacyjny i uszkodzenia wątroby. Autorzy badania zauważają jednak, że efekty były bardziej zapobiegawcze niż lecznicze17.

Mniszek lekarski (Taraxacum officinale)

Badania pokazują, że witaminy i składniki odżywcze obecne w popularnych dmuchawcach pomagają oczyścić wątrobę i utrzymać jej prawidłowe działanie, wspomagają układ trawienny, utrzymują prawidłowy przepływ żółci oraz wspomagają wchłanianie minerałów. Wyciągi i soki z korzenia oraz ziela Taraxacum officinale pobudzają czynność wątroby, zwiększają ilość wytwarzanej żółci, ułatwiają jej przepływ do dwunastnicy i przeciwdziałają zastojom.

Z kolei związki goryczowe pobudzają produkcję śliny i nieznacznie zwiększają wydzielanie soków żołądkowych, co z kolei poprawia perystaltykę jelit i proces trawienia18. Choć preparaty z mniszka wzmagają produkcję żółci, nie zaleca się ich stosowania u osób, które są w trakcie leczenia kamicy nerkowej. Samodzielnie można po nie sięgać jedynie profilaktycznie lub po przebytych schorzeniach dróg żółciowych i wątroby.

Kocanki (Helichry sum)

Kwiatostany tych roślin są bogate głównie w związki flawonoidowe. Wyciągi z tego surowca działają żółciopędnie, żółciotwórczo i rozkurczowo, stosowane są w chorobach wątroby i stanach zapalnych dróg żółciowych. Ich działanie polega m.in. na zmniejszaniu napięcia mięśni gładkich jelit, pęcherzyka żółciowego i przewodów żółciowych oraz łagodzeniu stanów zapalnych błony śluzowej żołądka19.

Bylica piołun (Artemisia absinthium)

Składniki tej rośliny, zwłaszcza olejek, substancje gorzkie oraz flawonoidy i garbniki, działają żółciotwórczo, żółciopędnie, przeciwskurczowo, antyseptycznie i przeciwpasożytniczo. W badaniach na zwierzętach wykazano, że działa ona protekcyjnie na żołądek, chroniąc jego śluzówki przed uszkodzeniami wywoływanymi zarówno przez niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), jak i alkohol oraz bakterie Helicobacter pylori20.

Jednak w przypadku ostrych stanów zapalnych przewodu pokarmowego nie należy stosować piołunu wewnętrznie. Zalej łyżkę ziela szklanką wrzątku i trzymaj pod przykryciem 30 min. Odstaw do naciągnięcia na 10 min i odcedź. Spożywaj łyżeczkę naparu na godzinę przed posiłkami, nie dłużej niż przez kilka dni.

Przyprawy

Korzystny wpływ na produkcję i transport żółci mają również niektóre zioła wykorzystywane w kuchni. Do potraw dodawaj zatem obficie bazylię, kminek, lubczyk i miętę pieprzową21. Te przyprawy dodatkowo wspomagają ogólne trawienie, działają przeciwzapalnie, rozkurczowo i moczopędnie.

Kurkuma

To kolejny cenny dodatek do potraw. Wystarczy 1 g kurkumy dziennie, by jej najbardziej aktywny związek, kurkumina, dzięki właściwościom przeciwzapalnym pomógł zmniejszyć obrzęk pęcherzyka żółciowego i poprawić przepływ żółci22.

Oliwa z oliwek

Duża zawartość tego zdrowego tłuszczu w diecie działa żółciotwórczo, powodując jednocześnie intensywne kurczenie się pęcherzyka żółciowego, podczas którego usuwane są toksyny. Terapia oczyszczająca z użyciem oliwy polega na łączeniu jej z sokiem z grejpfruta. Przez 9 dni należy pić wieczorem sok z 1 owocu wymieszany z 2 łyżkami oliwy z oliwek, a następnie rozgrzać wątrobę termoforem i położyć się spać.

UDCA

Wspomniany już trzeciorzędowy kwas po raz pierwszy wyizolowano z żółci niedźwiedzi, u których powstaje on bezpośrednio z cholesterolu i stanowi największą część puli kwasów żółciowych. Wielokrotnie udowodniono, że UDCA stymuluje wydzielanie bilirubiny oraz zapobiega wewnątrzwątrobowym zastojom żółci, a nawet ma zdolność rozpuszczania złogów cholesterolowych23. Choć nadal pozyskuje się żółć niedźwiedzią od zwierząt hodowanych specjalnie w tym celu, naukowcom udało się zsyntetyzować UDCA w laboratorium i jako taki pełni dziś funkcję jedynego specyfiku, który medycyna wykorzystuje w leczeniu niektórych rodzajów cholestazy.

Artykuł ukazał się w wydaniu papierowym O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą Czerwiec 2019.

Bibliografia

  1. Biliary Obstruction. (n.d.). Department of Medicine - Georgetown University Medical Center. Retrieved April 4, 2012, https://goo.gl/D2p02Q
  2. Clin Res Hepatol Gastroenterol. 2012; 36 Suppl 1: S3-12
  3. Gastroenterologia Kliniczna. 2011; 3(2): 79-87
  4. World J. Gastroenerol. 2009; 15 (7): 804-816
  5. J. Hepatol. 1985, 1: 687-693
  6. Clin. Liver Dis. 2000; 4: 357-385
  7. Am J Clin Nutr 1997; 65: 534-42
  8. J Clin Gastroenterol 2014; 48 (6): 467-473; Herba Pol 1989; 35: 201
  9. Progress In Hepatolo-Pharmacology 1995; 1: 28
  10. Nat Rev Gastroenterol Hepatol 2010; 7: 251-264; Hepatology 2013; doi: 10.1002/hep.26299
  11. Eur J Gastroenterol Hepatol. 2000 Dec;12(12):1347-52
  12. J Hepatol 1989; 9: 105
  13. Dig Liv Dis, 2006; 38: 789-801
  14. J of Ethnopharmacology 2003; 86: 203-211
  15. Phytomedicine 2006; 13:702-706
  16. Br J Biomed Sci 2007; 64(3):105-108
  17. Ann Hepatol. 2011 Jul-Sep;10(3):340-6
  18. Saudi J Gastroenterol. 2016 Mar-Apr; 22(2):91-105; Planta Med 1974; 26(7):212-217
  19. Front. Plant Sci. 2018; 9:1123
  20. Int J Biol Macromol 2018; 107(Pt B):2395-2403; J Gastroenterol Hepatol 2008; 23(6): 976-984; Pathophysiology 2018; 25(1):63-69
  21. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 2008; 781:83-111
  22. Asia Pac J Clin Nutr. 2002;11(4):314-8
  23. Evid Based Complement Alternat Med. 2016; 2016:4305074
Znajdź terapeutę i uzyskaj pomoc
Zgodnie ze swoimi potrzebami medycyny niekonwencjonalnej

Zobacz także

Domowe sposoby na zatrucie pokarmowe. Co jeść przy biegunce?

Domowe sposoby na zatrucie pokarmowe. Co jeść przy biegunce?

Po jednej z wakacyjnych imprez plenerowych przez 5 dni zmagałam się z silną biegunką, mdłościami i wymiotami. Przypuszczam, że zatrułam się niedopieczoną karkówką z grilla. Mąż przekonywał mnie, bym próbowała jeść choć małe porcje lekkich posiłków, ale ja zupełnie nie miałam apetytu i piłam tylko wodę. Zresztą nawet łyk herbaty wywoływał straszne nudności i wydawało mi się naturalne, że skoro organizm tak gwałtownie się oczyszcza, jedzenie tylko pogorszy moje objawy. Ta różnica zdań między nami skłoniła mnie do tego, by zapytać, jak właściwie należy postępować w przypadku zatrucia pokarmowego? I jak się przed nim chronić, jeśli to w ogóle możliwe?

12 sposobów na przebarwienia szkliwa. Jak wybielić zęby?

12 sposobów na przebarwienia szkliwa. Jak wybielić zęby?

Od kilku lat bez większych sukcesów próbuję walczyć z brązowymi przebarwieniami zębów. Podczas ostatniej wizyty kontrolnej mój dentysta stwierdził, że skoro mniej inwazyjne metody (jak skaling i piaskowanie) nie przynoszą zadowalającego trwałego efektu, najwyższa pora na założenie licówek. Ja jednak poczytałam trochę na ten temat i mam wątpliwości, czy to konieczne. Może istnieją bardziej naturalne sposoby wybielania szkliwa, których jeszcze nie wypróbowałam?

Domowe sposoby na zmarszczki

Domowe sposoby na zmarszczki

Ostatnio zauważyłam, że w kącikach moich ust i pod oczami pojawiają się coraz głębsze zmarszczki i przesuszenia. Wiem, że ekspozycja na słońce może przyczyniać się do starzenia się skóry, dlatego jestem ostrożna i codziennie chronię twarz kremem nawilżającym z wysokim SPF. Muszę jednak przyznać, że od kilkunastu lat palę - czy to rzeczywiście może negatywnie wpływać na moją cerę? Co mogę zrobić, aby jak najdłużej pozostała ona jędrna i wyglądała młodo?

Ból brzucha - przyczyny, naturalnie metody leczenia

Ból brzucha - przyczyny, naturalnie metody leczenia

Gdy ostatnio córka zostawiła u nas wnuczka na święta, zaczął go boleć brzuch. Lekarka, z którą się skonsultowałam, powiedziała, że to może być zakażenie wirusem rota i trzeba obserwować i uzupełniać płyny, żeby się nie odwodnił. Tak też zrobiliśmy. Jednak w nocy skurcze były coraz mocniejsze, dziecko miało dreszcze. Wezwaliśmy pogotowia. Jej obsługa poinstruowała nas surowo, że do bólu brzucha nie wzywa się karetki. Tymczasem lekarz w szpitalu stwierdził, że to może być zapalenie wyrostka robaczkowego i nakrzyczał na nas, że zbyt długo zwlekaliśmy. Koniec końców okazało się, że było to zapalenie żołądka i jelit wywołane przez jakąś bakterię. Zastanawiam się, jak w przyszłości mam rozróżnić, co jest bólem brzucha wymagającym kontroli lekarskiej, a co nie? I jak sobie radzić z tymi mniej groźnymi dolegliwościami? Nie ukrywam, że bardzo mnie przestraszyła sytuacja z wnuczkiem i chciałabym uniknąć podobnej w przyszłości.

Naturalne sposoby na dolegliwości ciążowe

Naturalne sposoby na dolegliwości ciążowe

Po roku bezowocnych starań w końcu udało mi się zajść w ciążę. Teraz najważniejsze jest dla mnie zdrowie dziecka. Wiem, że większość leków może mieć negatywny wpływ na jego rozwój, ale z drugiej strony obawiam się o własne samopoczucie - co robić, gdy pojawią się ataki migreny (z którą się zmagam), nudności czy zaparcia, by nie zaszkodzić dziecku? I jak uniknąć groźnych komplikacji, takich jak niedokrwistość?

Szczególnie polecamy
Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Ten ważny pierwiastek uczestniczy w wielu funkcjach organizmu. Jaki suplement...

Raport specjalny

Bezpieczny dom

Bezpieczny dom

Nowości

Jajka nie podwyższają poziomu cholesterolu

Jajka nie podwyższają poziomu cholesterolu

16 październik 2019

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store