Domowe sposoby na zatrucie pokarmowe. Co jeść przy biegunce?

Pytanie:

Po jednej z wakacyjnych imprez plenerowych przez 5 dni zmagałam się z silną biegunką, mdłościami i wymiotami. Przypuszczam, że zatrułam się niedopieczoną karkówką z grilla. Mąż przekonywał mnie, bym próbowała jeść choć małe porcje lekkich posiłków, ale ja zupełnie nie miałam apetytu i piłam tylko wodę. Zresztą nawet łyk herbaty wywoływał straszne nudności i wydawało mi się naturalne, że skoro organizm tak gwałtownie się oczyszcza, jedzenie tylko pogorszy moje objawy. Ta różnica zdań między nami skłoniła mnie do tego, by zapytać, jak właściwie należy postępować w przypadku zatrucia pokarmowego? I jak się przed nim chronić, jeśli to w ogóle możliwe?

Odpowiedź:

Wbrew pozorom zatrucia pokarmowe (czyli ostre i gwałtowne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, objawiające się nudnościami, wymiotami, bólami brzucha oraz - zwykle - biegunką i gorączką, które występują w stosunkowo krótkim czasie po spożyciu produktów skażonych drobnoustrojami lub wytwarzanymi przez nie toksynami) to wciąż częsty problem.

Z raportu Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) oraz Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) wynika, że na terenie Unii Europejskiej od 2014 r. o 3% zwiększyła się liczba przypadków zakażeń Salmonella, co uznano za „niepokojącą zmianę” po dekadzie tendencji spadkowej. Bakteria ta w 2016 r. była w UE główną przyczyną występowania chorób przenoszonych przez żywność - stanowiła 22,3% takich przypadków, w porównaniu z 11,5% w 2015 r. W sumie w ciągu roku wykryto ponad 94,5 tys. zakażeń, do szpitala z tej przyczyny trafiło prawie 1,8 tys. osób, a 10 zmarło1 .

Z kolei w 2017 r. odnotowano ponad 246 tys. potwierdzonych przypadków zakażenia bakterią Campylobacter, a zachorowalność w UE wynosi 64,8 na 100 tys. ludności2 . Liczne analizy epidemiologiczne wskazują konkretnie C. jejuni jako najczęstszą przyczynę ostrego, bakteryjnego nieżytu żołądkowo-jelitowego w krajach rozwiniętych. Liczba zarejestrowanych na całym świecie biegunek wywołanych C. jejuni zbliża się powoli do 500 mln rocznie.

Dobra wiadomość to fakt, że mimo dużej częstości ta infekcja jedynie w 0,04% przypadków kończy się śmiercią. Jednak z tego samego powodu groźne są zachorowania wywołane przez Listeria monocytogenes i Escherichia coli - choć ich liczba jest znacznie mniejsza niż przypadków kampylobakteriozy i salmonelozy, zakażenia te charakteryzuje wysoka śmiertelność3 .

Te przykładowe statystyki pokazują, że nawet nowoczesne techniki obróbki i konserwowania żywności wciąż nie chronią nas w pełni przed chorobotwórczymi drobnoustrojami i produkowanymi przez nie toksynami, które z układu pokarmowego łatwo przedostają się do innych obszarów w organizmie. Do tego lato to okres, kiedy liczba zatruć pokarmowych znacznie się zwiększa, gdyż wyższe temperatury są korzystniejsze dla rozwoju bakterii.

Żywność jest najpowszechniejszą przyczyną zatruć. Spośród wszystkich produktów spożywczych w latach 2012-2017 najczęściej kwestionowanymi były mięso i przetwory z drobiu oraz innych gatunków zwierząt. Odnotowywano występowanie w nich najpopularniejszych i najgroźniejszych patogenów: Salmonella, Listeria monocytogenes i Campylobacter4 .

Do zakażenia przewodu pokarmowego dochodzi najczęściej u osób, które zjadły niedogotowane lub niedopieczone mięso, ale nie tylko ono może być źródłem problemów jelitowych.

Campylobacter, zwykle powodująca dolegliwości po spożyciu skażonego mięsa drobiowego, może znajdować się także w niepasteryzowanym mleku i nieprzegotowanej wodzie. Pałeczki Salmonella wykrywane są zarówno w owocach i warzywach, rybach i skorupiakach, jak i ziołach czy przyprawach. W przypadku wirusów źródłem patogenów również są zioła i przyprawy, ale także mleko i przetwory mleczne oraz produkty pierwotnie skażone - przede wszystkim owoce morza. W ich tkankach znajdują się mikroorganizmy przenikające do nich podczas filtracji wód, w których bytują. Udokumentowano przykładowo masowe zachorowania ludzi w USA spowodowane spożyciem ostryg5 .

Bezpośrednią przyczyną zakażenia bywa także woda. Dowodem na to mogą być zachorowania ponad tysiąca ludzi w Danii, których powodem było spożycie surowych malin spryskanych wodą zawierającą norowirusy6 .

Nawet warzywa są zanieczyszczone różnymi środowiskowymi mikroorganizmami i chociaż proces zamrażania żywności powoduje zahamowanie czynności życiowych oraz zmniejszenie liczby drobnoustrojów, ich przeżywalność w niskiej temperaturze zależy od wielu czynników. Wykazano, że część bakterii Gram-dodatnich, np. gronkowce lub enterokoki, może przetrwać przechowywanie w niskiej temperaturze w ok. 50%. Również te z rodzaju Listeria są dość częste zarówno w świeżych, jak i mrożonych warzywach - w różnych badaniach wykryto je w 16, a nawet 21% próbek.

Z kolei inni badacze stwierdzili obecność bakterii E. coli w 73%, a enterokoków w 24% różnych mrożonek (takich jak papryka, groszek, ziemniaki, mieszanki warzywne, fasola, brokuły, kalafiory, pomidory, marchew)7 .

Okres wylęgania zatrucia pokarmowego różni się w zależności od jego przyczyny. Czasami objawy pojawiają się w ciągu godziny po zjedzeniu skażonego produktu, ale w większości przypadków występują po 12-48 godz. i najczęściej trwają krótko: 1-3 dni. Sugeruje to wirusowe podłoże problemu. W przypadku zakażeń bakteryjnych zatrucie może się przeciągnąć do tygodnia, zależnie od rodzaju patogenu, ciężkości infekcji i ogólnego stanu zdrowia chorego.

Oczywiście im dłużej trwa, tym ważniejsze jest odpowiednie postępowanie pacjenta, które pozwoli zapobiec odwodnieniu i niedożywieniu.

Rezygnowanie z jedzenia podczas biegunki i innych objawów zatrucia pokarmowego wydaje się naturalnym i odruchowym postępowaniem, ale nie jest właściwe. Zaleca się, by nie czekać z wprowadzaniem stałych posiłków dłużej niż ok. 4 godz. od pojawienia się objawów. Mimo że pacjent może nie mieć apetytu, jest to ważne, ponieważ pozwala dostarczyć organizmowi składniki odżywcze i reguluje pracę układu pokarmowego. Oczywiście wskazane są wówczas produkty lekkostrawne, gotowane, najlepiej o kleistej konsystencji.

Nawodnienie

Główną strategią leczenia zatrucia pokarmowego jest odpoczynek oraz uzupełnienie utraconych płynów i elektrolitów8 . Podstawę powinna stanowić woda mineralna (jeśli trudno ją pić, można wziąć do ust kostki lodu i pozwolić im się rozpuścić).

To bardzo ważne, nawet jeśli wzmaga nudności, wymioty czy biegunkę. Nie można bowiem dopuścić do groźnego odwodnienia. Najlepiej po każdej wizycie w toalecie uzupełniać płyny małymi porcjami, a pod ręką przez cały czas mieć szklankę.

Elektrolity

Jednak picie samej wody to za mało, ponieważ podczas biegunki czy wymiotów z organizmu wydalane są również cenne elektrolity utrzymujące równowagę płynów (chodzi głównie o sód i potas). Dlatego zaleca się również soki, napoje izotoniczne i zupy z dodatkiem soli kuchennej. W aptekach można kupić nawadniające płyny glukozo-elektrolitowe, zwane też rehydratacyjnymi lub ORS (oral rehydration solution), które zawierają odpowiednie ilości sodu, potasu i glukozy9 .

Izotoniczny napój można przygotować również samodzielnie. Wystarczy połączyć 1/4 łyżeczki soli, 1/4 szklanki soku z granatów, 1/4 szklanki soku z cytryny, 1,5 szklanki niesłodzonej wody kokosowej oraz 2 szklanki zimnej wody. Naturalnym źródłem elektrolitów jest również sok pomidorowy.

Woda ryżowa

Zwykle wodę, w której gotujemy ryż, wylewamy jako zbędną. Okazuje się jednak, że ma ona cenne właściwości - pozostaje w niej wiele składników z ziaren (w tym węglowodany, potas, magnez, żelazo, cynk i witaminy). Dzięki temu doskonale nawadnia i wyrównuje gospodarkę elektrolitową (o ile dodamy odrobinę soli).

W jednym z badań wśród dzieci z zapaleniem żołądka i jelit woda ryżowa zmniejszała liczbę stolców nawet skuteczniej niż roztwór elektrolitów doustnych10.

Trzeba jednak pamiętać, że chodzi tu o ryż biały, a nie brązowy.

Ziółka

W celu nawadniania organizmu można sięgać również po łagodne napary ziołowe. Herbaty z surowców o kojących właściwościach, takich jak rumianek, mięta pieprzowa i mniszek lekarski, mogą uspokoić rozstrojony żołądek. Szczególnie gorący napar z mięty łagodzi mdłości i podnosi nieco ciśnienie krwi.

Jeśli jednym z objawów jest intensywna biegunka, można ją zahamować, pijąc odwar z suszonych leśnych jagód. Skurcze jelit i bóle brzucha złagodzi natomiast napar z krwawnika.

Herbatka imbirowa

Pomocny może okazać się również napar z korzenia imbiru, który przeciwdziała mdłościom i wymiotom o różnej etiologii11. Oprócz tego ma właściwości wiatropędne, może pomóc w skurczach trawiennych, a także w leczeniu biegunki.

Do szklanki wrzuć 1 łyżeczkę startego imbiru (lub kilka plasterków) i zalej wrzącą wodą, odczekaj do ostudzenia. Przy zatruciu pokarmowym pij kilka razy dziennie, aż do polepszenia samopoczucia.

Dieta BRAT

Jak już wspomniałem, żywienie należy wprowadzać stopniowo, ale dość wcześnie. Oczywiście dla wielu pacjentów stanowi to wyzwanie, na które odpowiedzią może być tzw. dieta BRAT.

Jej nazwa to akronim angielskich słów oznaczających produkty dozwolone przy biegunce: B to banany (zaleca się mało dojrzałe), R - ryż biały, A - jabłka (apple; najlepiej w postaci musu), a T - tosty pszenne12.

Wszystkie te składniki są jednocześnie lekkostrawne i bogate w składniki odżywcze. Pomagają też wyrównać poziom elektrolitów (banany to źródło potasu, a tosty - sodu). Są jednocześnie dosyć delikatne w smaku, więc rośnie szansa, że pacjent po nie sięgnie.

Inne produkty zapierające, które można stopniowo wprowadzać przy biegunce, to gotowane warzywa korzeniowe, jajka na twardo, chude gotowane mięsa, napar i owoce czarnych jagód, gorzka czarna herbata i sok z marchwi.

Rosół

Gotowany długo na kościach bulion to prawdziwa bomba odżywcza, a ze względu na swoją konsystencję doskonale nawadnia i jest łatwy do wypicia nawet na początkowym etapie zatrucia. Oczywiście nie powinien być mocno przyprawiony (ale sól jest niezbędna).

Największą zaletę rosołu na kościach stanowi fakt, że jest on źródłem biodostępnego kolagenu - białko to ulega rozpadowi do łatwej do strawienia i przyswojenia przez organizm żelatyny. Ta z kolei wyściela błonę śluzową jelita i zabezpiecza ją przed wszelkimi szkodliwymi składnikami spożytych później pokarmów lub płynów. Dzięki temu stanowi wartościową opcję łagodzenia zaburzeń trawiennych.

Węgiel leczniczy

W aptece bez trudu można kupić ten klasyczny już środek, który pomaga usunąć liczne toksyny z organizmu. Podaje się go głównie przy zatruciach lekami, alkaloidami i grzybami.

Węgiel aktywowany jest preparatem o silnych właściwościach adsorpcyjnych. Wykazuje też aktywność przeciwbiegunkową i zapierającą. Działa również osłaniająco na błonę śluzową przewodu pokarmowego. Podczas leczenia biegunki węglem konieczne jest równoległe stosowanie doustnych środków nawadniających. Trzeba również pamiętać, że może on być przyjmowany jedynie przez krótki czas (ze względu na wchłanianie enzymów trawiennych wraz z witaminami). Z kolei przeciwwskazaniem są uporczywe wymioty13.

Probiotyki

Zaburzenie równowagi mikroflory może być zarówno przyczyną, jak i następstwem biegunek. Wówczas z pomocą przychodzą probiotyki, które z powrotem zasiedlają jelita pożądanymi bakteriami. Stosowanie ich jednocześnie z doustnymi płynami nawadniającymi jest skuteczniejsze w redukcji liczby nieprawidłowych stolców i czasu trwania ostrej biegunki infekcyjnej u dzieci w porównaniu do samych płynów14.

Warto sięgać po nie również po ustaniu objawów - najlepiej przez ok. 2 tygodnie - by w pełni przywrócić układowi pokarmowemu równowagę.

Jak dotąd właściwości probiotyczne wykazano dla licznych szczepów bakterii fermentacji mlekowej (np. Lactobacillus rhamnosus, L. acidophilus, L. reuteri, Bifidobacterium bifidum, B. lactis) oraz dla drożdży Saccharomyces boulardi15.

Ocet jabłkowy

Choć w smaku jest bardzo kwaśny, ma na organizm wpływ alkalizujący. Może złagodzić różne objawy zatrucia pokarmowego: uspokaja wyściółkę przewodu pokarmowego, co przynosi natychmiastową ulgę i pomaga w eliminacji patogenów.

Badania kału gryzoni przyniosły też ważną informację - otóż podawanie octu jabłkowego korzystnie zmieniało skład mikrobiomu: zwiększało liczebność bakterii produkujących kwas mlekowy lub octowy (z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium), a zmniejszało kolonie pałeczek okrężnicy (Escherichia coli)16.

W szklance letniej wody wymieszaj 2 łyżki octu (najlepiej z ekologicznych jabłek) i pij małymi łykami. Można przyjmować także 2-3 łyżeczki nierozcieńczonego octu jabłkowego.

Profilaktyka

Choć może to wydać się truizmem, aby zapobiegać zatruciom pokarmowym, trzeba szczególnie ostrożnie przygotowywać żywność - owoce i warzywa myć przed zjedzeniem, mięso przed obróbką rozmrażać do końca i dobrze dogotowywać. Lepiej unikać też surowych jajek, a jeśli potrzebujemy ich np. do ciast, warto przelać je gorącą, a nawet wrzącą wodą (pałeczki Salmonella mogą bytować na skorupkach).

Sztuka przechowywania

Ważna jest również świeżość produktów. Dlatego jeszcze w dniu zakupu należy zjadać jeżyny, fasolkę, sałatę, grzyby, groszek zielony, maliny, szpinak, truskawki, kukurydzę, dojrzałego ananasa oraz świeże ryby. Przez dobę można przechowywać w lodówce surowe mięso, a 2-3 dni - szparagi, brukselkę, kalafior, seler, cukinię, karczochy, dojrzałe brzoskwinie, gruszki, śliwki, melony i niepasteryzowane mleko. Do 4 dni mogą poczekać kapusta, marchew, pory, pietruszka, papryka, pasternak, szczypior czy pomidory. Natomiast tydzień (ale tylko w chłodnym i ciemnym miejscu) wytrzymają buraki, cebula, ziemniaki, sery, jaja, cytryny, jabłka, banany, grejpfruty, pomarańcze, niedojrzałe brzoskwinie, gruszki, śliwki i ananas17.

Czosnkowa marynata

Chyba nie muszę dodawać, że wszystkie dania - zwłaszcza te, których bazą pozostaje mięso - należy poddać dokładnej obróbce termicznej. Niedogotowane lub niedopieczone sztuki karkówki, a nawet drobiu, to prosta recepta na zatrucie.

Dobrym pomysłem może być marynowanie mięsa w czosnku, o którym wiadomo, że jest jednym z najlepszych naturalnych antybiotyków. Obecny w nim siarczek diallilu (powstający w wyniku przemian allicyny) szczególnie skutecznie penetruje śluzowatą warstwę chroniącą kolonie Campylobacter jejuni przed działaniem leków. To ten biofilm uniemożliwia antybiotykom dotarcie do bakterii. W warunkach laboratoryjnych siarczek diallilu niszczył jego strukturę, po czym skutecznie zabijał ukryte w nim komórki. Okazało się, że pod tym względem jest nawet 100 razy silniejszy od antybiotyków stosowanych tradycyjnie w kampylobakteriozie18.

Z kolei wcześniejsze badania wykazały, że czosnek jest skuteczny również przeciwko innym typom patogenów przenoszonych przez żywność: Salmonella i Escherichia coli19.

Chili na stół!

Na co dzień warto też dodawać do potraw ostre papryczki. Obecna w nich kapsaicyna ze względu na silne przeciwbakteryjne właściwości może zapobiegać zatruciom pokarmowym. Wykazano hamujący wpływ tego alkaloidu na rozwój różnych gatunków bakterii, jak np. Salmonella typhimurium czy Pseudomonas aeruginosa. Dowiedziono również, że kapsaicyna jest inhibitorem wzrostu Helicobacter pylori20.

Bibliografia

  1. EFSA Journal 2017;15(12):5077, 228 pp
  2. EFSA Journal 2018;16(12):5500, 262 pp
  3. EFSA Journal 2012; 10(3):2597, 442pp
  4. Przem Spoż 2017; 71(11):16-19
  5. Int. J. Food Microbiol.2004;90:23-41; Appl. Environ.Microbiol.2000; 66:213-222
  6. J. Infect. Dis. 2000; 181:381-386
  7. Żywność Nauka. Technologia. Jakość 2007;2(51):134-144
  8. Am J Gastroenterol 2016;111(5):602-61
  9. Mach T. Ostra biegunka infekcyjna. Interna Szczeklika 2018, Kraków, Medycyna Praktyczna; 2018, pp. 1063- 1068
  10. Lancet. 1981; 2(8237):102-3
  11. Pak J Biol Sci, 2011; 14: 817-20; Women Birth, 2013; 26: e26-30; Am Fam Physician, 2007; 75: 1689-91
  12. Journal of Oncology 2015; 65 (4):320-337
  13. Br J Clin Pharmacol. 2016 Mar; 81(3): 482-487
  14. Przegląd Gastroenterologiczny 2009; 4(3):166-172
  15. Kostowski W, Herman ZS. Farmakologia. Podstawy farmakoterapii. t. I, str. 672-674; t. II, str. 280-282. Warszawa, PZWL, 2010
  16. J. Agric. Food Chem.2016; 64(5):1111-1121
  17. Bromat Chem Toksykol 2006; 39(4):293-298
  18. J Antimicrob Chemother 2012; 67 (8): 1915-1026
  19. Braz J Microbiol 2006; 37: 153-158
  20. Int J Food Microbiolog 2003; 83:331-335; Helicobacter 2007; 12(5):510-7
Znajdź terapeutę i uzyskaj pomoc
Zgodnie ze swoimi potrzebami medycyny niekonwencjonalnej

Zobacz także

5 sposobów na młodą skórę

5 sposobów na młodą skórę

Młoda skóra to nie tylko piękny wygląd, ale też zdrowy organizm. Jak zadbać o nasz największy organ?

Roślinna ochrona przed promieniowaniem słonecznym

Roślinna ochrona przed promieniowaniem słonecznym

Rośliny umieją chronić się przed szkodliwym promieniowaniem UV. Dodatkowo zawierają wiele substancji, które mogą być przydatne do pielęgnacji skóry również po kąpielach słonecznych. Które rośliny mają największy potencjał ochronny przed promieniowaniem UV?

6 sposobów na zdrowe oczy

6 sposobów na zdrowe oczy

Słońce oddziałuje negatywnie nie tylko na skórę, ale i na narząd wzroku. Jakie są naturalne sposoby ochrony wzroku?

Naturalne afrodyzjaki: 6 roślin

Naturalne afrodyzjaki: 6 roślin

Które zioła i przyprawy pozwolą nam na nowo cieszyć się seksem?

8 sposobów na zdrowe stawy

8 sposobów na zdrowe stawy

Które naturalne składniki pożywienia przynoszą ulgę stawom i usprawnianą ich pracę?

Szczególnie polecamy
Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Ten ważny pierwiastek uczestniczy w wielu funkcjach organizmu. Jaki suplement...

Raport specjalny

Bezpieczny dom

Bezpieczny dom

Nowości

Facebook. Regulamin Konkursu

Facebook. Regulamin Konkursu

22 październik 2019

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store