Wstrząs anafilaktyczny

Po zjedzeniu orzechów puchnie Ci język? Źle się czujesz po użądleniu osy? Wstrząs anafilaktyczny może zagrażać życiu, dlatego warto wiedzieć, co robić, gdy dotknie on nas lub osobę w naszym otoczeniu.

Joannę bolała głowa, zażyła więc tabletkę i wraz z mężem oraz dziećmi ruszyła na szlak. Nie odeszli daleko od schroniska, gdy poczuła swędzenie, zaczęła mieć zawroty głowy i puchnąć.

"Drugi stopień anafilaksji" ocenił lekarz pogotowia. Okazało się, że jest uczulona na niesteroidowe środki przeciwzapalne. Słuchała tego z niedowierzaniem, przecież zdarzyło jej się wcześniej brać coś na ból głowy.

Jak to możliwe? A jednak, czasem zwyczajna czynność - taka jak połknięcie tabletki przeciwbólowej, zjedzenie orzeszków ziemnych czy jazda konna - może wywołać anafilaksję, czyli ogólnoustrojową, nagłą, ciężką, zagrażającą życiu reakcję nadwrażliwości na powtórny kontakt z czynnikiem, który uprzednio był tolerowany przez organizm¹. Jej najcięższa postać to wstrząs anafilaktyczny, który zagraża życiu².

Jak wygląda reakcja anafilaktyczna?

Anafilaksja - objawy

Gdy do krwi dostanie się alergen (patrz ramka pt. "Winni i podejrzani") z komórek tucznych uwalniają się przeciwciała typu IgE, które go wyłapują. Następuje też wyrzut histaminy i rozwój stanu zapalnego. Może on dotyczyć niemal każdego narządu, chociaż najczęstsze są reakcje ze strony skóry, płuc i przewodu pokarmowego (tam bowiem jest najwyższe stężenie histaminy). Nasila się skurcz mięśni gładkich oskrzeli, rozszerzenie naczyń krwionośnych i spowolnienie akcji serca³.

Do wstrząsu anafilaktycznego może dojść także wtedy, gdy w reakcji nie biorą udziału przeciwciała IgE. Mechanizm ten nie został do końca poznany. Wiadomo jednak, że następuje bezpośrednia aktywacja komórek tucznych, którą mogą powodować niektóre leki (np. opioidowe i anestezjologiczne), radiologiczne środki kontrastowe, a w bardzo rzadkich przypadkach również sperma partnera seksualnego4.

Jak podaje docent dr hab. n. med. Beata Zielnik Jurkiewicz, ordynator Oddziału Otolaryngologicznego w Szpitalu Dziecięcym w Warszawie, wyróżniamy cztery stopnie nasilenia reakcji anafilaktycznej:

  • stopień pierwszy: świąd, pokrzywka, niepokój, nudności;
  • stopień drugi: obrzęk naczynioruchowy, chrypka, wymioty, bóle brzucha, biegunka, zawroty głowy;
  • stopień trzeci: duszność, świst oddechowy, zaburzenia mowy i połykania, lęk, zamroczenie;
  • stopień czwarty: spadek ciśnienia tętniczego, utrata świadomości, bezwiedne oddanie stolca i moczu, sinica skóry.

O zaliczeniu do kolejnego stopnia ciężkości decyduje obecność co najmniej jednego objawu stopnia poprzedniego i dwóch stopnia następnego. Trudno przewidzieć przebieg reakcji anafilaktycznej, dlatego należy liczyć się z wystąpieniem wstrząsu anafilaktycznego. Anafilaksja pojawia się nagle, a jej nasilenie następuje po około 5-30 min, rzadko po 8-16 godz5.

Silna reakcja alergiczna u dziecka: widoczna wysypka, dziecko drapie się niemal bez przerwy, wyraźnie odczuwa niepokój

Wstrząs anafilaktyczny - co robić?

Objawy wstrząsu anafilaktycznego występują nawet kilka sekund po wprowadzeniu alergenu do organizmu. Początkowo są to: bladość, osłabienie, zawroty głowy, obrzęk twarzy i szyi, świąd całego ciała. Towarzyszą im: wymioty, trudności z oddychaniem, spadek ciśnienia krwi oraz zaburzona praca serca. W skrajnych przypadkach może dojść do utraty przytomności i drgawek.

Jako że anafilaksja może zagrażać życiu, bardzo ważne jest jak najszybsze podanie choremu adrenaliny. Pobudza ona receptory α-adrenergiczne - przywracając prawidłowe napięcie naczyń, podnosi ciśnienie tętnicze krwi i poprawia stan krążenia, zmniejszając jednocześnie przekrwienie i obrzęk. Aktywizuje również receptory β-adrenergiczne - poprawiając kurczliwość mięśnia sercowego i rozszerzenie oskrzeli.

Uwaga! Adrenalina może nie zadziałać u osób przyjmujących β-blokery. W takim przypadku można dożylnie podać glukagon. Mechanizm działania glukagonu nie obejmuje receptorów β6.

Jeśli wstrząs anafilaktyczny spowodowało użądlenie, postaraj się, by do krwi dostało się jak najmniej alergenu - jak najszybciej usuń żądło. Osa kłuje wiele razy, dlatego trzeba ją oderwać od skóry. Jeżeli obawiasz się, że może dojść do wstrząsu, nad miejscem użądlenia załóż opaskę uciskową i wezwij karetkę. W oczekiwaniu na pomoc przyjmij dużą dawkę wapna, a miejsce ukłucia obłóż lodem. Pamiętaj, by użądlona ręka lub noga znajdowała się powyżej poziomu serca. Jeśli owad użądlił język, wargi lub szyję - szukaj natychmiastowej pomocy lekarskiej. Ludzie uczuleni na jad owadów powinni mieć przy sobie zestaw ratujący życie: autostrzykawkę z odpowiednią dawką adrenaliny (dostępne na receptę).

5 KROKÓW RATUJĄCYCH ŻYCIE

W sytuacji, gdy nastąpił wstrząs anafilaktyczny, Liczą się szybkość reakcji i chłodny umysł.


1. Choremu trzeba natychmiast podać adrenalinę domięśniowo w udo. Zazwyczaj dzieciom w dawce 0,01 mg/kg masy, a dorosłym 0,3-0,5 mg w rozcieńczeniu 1:1000, powtarzając w razie braku poprawy po 5-15 minutach7. Podanie drugiej dawki konieczne jest w 16-35% przypadków6.


2. Po podaniu adrenaliny natychmiast należy wezwać pogotowie ratunkowe. Nie wolno samemu jechać do szpitala samochodem, ponieważ można nagle stracić przytomność. Osoba, która podejrzewa u siebie wstrząs anafilaktyczny, a jest sama w domu, powinna upewnić się, że drzwi są otwarte, by ratownicy mogli do niej dotrzeć.


Wstrzas anafilaktyczny - co robić?

3. Trzeba przyjąć lek przeciwhistaminowy (np. antazolinę czy klemastynę). Przeciwdziałają one narastaniu objawów (zmniejszają świąd skóry i wysypkę). W leczeniu duszności spowodowanej skurczem oskrzeli skuteczne są krótko działające leki rozszerzające oskrzela.


4. Dobrze jest ułożyć chorego w odpowiedniej pozycji: przy niewydolności oddechowej - siedzącej; przy spadku ciśnienia tętniczego - leżącej z uniesionymi nogami; w przypadku utraty przytomności - bocznej.


5. W razie zatrzymania oddechu lub krążenia, konieczne jest podjęcie akcji reanimacyjnej.

Wstrząs anafilaktyczny - jak się chronić?

Najlepiej unikając przyczyn, które wywołały reakcję anafilaktyczną w przeszłości. Jeśli nie jest to możliwe, można spróbować odczulania7. Jak podają badania, immunoterapia jadem błonkoskrzydłych jest skuteczna w 80-90% przypadków odczulania alergii na pszczoły, osy (zwłaszcza z rodzajów Vespula i Dolichovespula), szerszenie i niektóre mrówki z rodzaju Solenopsis (tzw. "mrówki ogniste") u dorosłych i 98% u dzieci. Osoby uczulone na lateks muszą unikać pokarmów zawierających substancje podobne do tych, które wywołały reakcję immunologiczną, np. bananów i awokado albo ziemniaków7.

Winni i podejrzani

Jedzenie może wywołać wstrząs anafilaktyczny.

Przyczyną anafilaksji może być reakcja organizmu na niemal każdą obcą substancję¹. Jednak aż w 32-50% przypadków pozostaje ona nieznana (anafilaksja idiopatyczna)². Wstrząs często wyzwalany jest przez:

  • jad owadów pochodzący z ukąszeń lub użądleń³. Jeżeli poważniejszej niż tylko miejscowa reakcja, to ryzyko wystąpienia anafilaksji w przyszłości rośnie4.
  • żywność (białko jajek, orzeszki ziemne, pszenica, owoce morza, mleko, sezam, orzechy)5.
  • leki – anafilaksję może wywołać każdy farmaceutyk. Najczęściej zdarza się to w przypadku penicyliny, cefalosporyn, aspiryny i niesteroidowych leków przeciwzapalnych6. Wstrząs wywołany przez penicylinę zdarza się raz na 2-10 tys. przypadków. Do zgonu dochodzi u jednej na 50 tys. leczonych osób7. Anafilaksja wywoływana przez aspirynę i niesteroidowe leki przeciwzapalne zdarza się u jednej osoby na 50 tys.
  • szczepionki i surowice (dotychczas jako przyczynę anafi laksji opisano siedem szczepionek: MMR, przeciw ospie wietrznej, grypie, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, tężcowi, meningokokom i wirusowi brodawczaka ludzkiego8).

Rzadsze przyczyny to:

  • alergeny wziewne (sierść konia, kota)
  • lateks dodatki do żywności, jak np. glutaminian sodu i barwniki spożywcze
  • wysiłek fizyczny (reakcja ma związek najczęściej także ze spożywaniem niektórych pokarmów)7
  • zimno9.

    Bibliografia

    1. SR Boden, Wesley Burks, A. Anaphylaxis: a history with emphasis on food allergy. "Immunological reviews". 242 (1), s. 247–57, 2011 Jul.
    2. Karen Hsu Blatman, Leslie C. Grammer: Idiopatchic Anaphylaxis. W: Mariana C. Castells: Anaphylaxis and hypersensitivity reactions. New York: Humana Press, 2010, s. 223
    3. Simons FE. Anaphylaxis: Recent advances in assessment and treatment. "J. Allergy Clin. Immunol.". 124 (4), s. 625–36; quiz 637–8, October 2009
    4. MB Bilò. Anaphylaxis caused by Hymenoptera stings: from epidemiology to treatment. "Allergy". 66 Suppl 95, s. 35–7, 2011 Jul.
    5. FE Simons, World Allergy, Organization. World Allergy Organization survey on global availability of essentials for the assessment and management of anaphylaxis by allergyimmunology specialists in health care settings. "Annals of allergy, asthma & immunology : official publication of the American College of Allergy, Asthma, & Immunology". 104 (5), s. 405–12, 2010 May
    6. Gerald W. Volcheck: Clinical allergy : diagnosis and management. Totowa, N.J.: Humana Press, 2009, s. 442
    7. John Marx: Rosen's emergency medicine: concepts and clinical practice 7th edition. Philadelphia: Mosby/Elsevier, 2010, s. 1511-1528
    8. Adverse Effects of Vaccines: Evidence and Causality U.S. Institute of Medicine, 2011
    9. Marianne Gausche-Hill, Susan Fuchs, Loren Yamamoto: The pediatric emergency medicine resource. Wyd. Rev. 4. Sudbury, Mass.: Jones & Bartlett, 2007, s. 69

 

Bibliografia

  1. Grzegorz Porębski, Jarosław Woroń, Krzysztof Krzemieniecki: Praca przeglądowa: Reakcje nadwrażliwości i desensytyzacja na leki w onkologii, Onkologia w Praktyce Klinicznej, rok wyd.: 2009, tom 5, nr 6, str. 244-249
  2. Sampson HA, Muñoz-Furlong A, Campbell RL, et al.. Second symposium on the defi nition and management of anaphylaxis: summary report–Second National Institute of Allergy and Infectious Disease/Food Allergy and Anaphylaxis Network symposium. "J. Allergy Clin. Immunol.". 117 (2), s. 391–7, February 2006
  3. BQ Khan, Kemp, SF. Pathophysiology of anaphylaxis. "Current opinion in allergy and clinical immunology". 11 (4), s. 319–25, 2011 Aug.
  4. Marianne Gausche-Hill, Susan Fuchs, Loren Yamamoto: The pediatric emergency medicine resource. Wyd. Rev. 4. Sudbury, Mass.: Jones & Bartlett, 2007, s. 69
  5. Oswalt ML, Kemp SF. Anaphylaxis: offi ce management and prevention. "Immunol Allergy Clin North Am". 27 (2), s. 177–91, vi, May 2007
  6. JK Lee, Vadas, P. Anaphylaxis: mechanisms and management. "Clinical and experimental allergy : journal of the British Society for Allergy and Clinical Immunology". 41 (7), s. 923–38, 2011 Jul.
  7. FE Simons, World Allergy, Organization. World Allergy Organization survey on global availability of essentials for the assessment and management of anaphylaxis by allergy-immunology specialists in health care settings. "Annals of allergy, asthma & immunology : offi cial publication of the American College of Allergy, Asthma, & Immunology". 104 (5), s. 405–12, 2010 May

Zobacz także

Jak wzmocnić mięśnie całego ciała?

Jak wzmocnić mięśnie całego ciała?

Prawidłowo rozwinięte i funkcjonujące muskuły potrafią uchronić przed urazem, a jeśli już do niego doszło, są w stanie kompensować braki.

Bernie Siegal - Miłość uzdrawia

Bernie Siegal - Miłość uzdrawia

Gdy pacjent nie jest w stanie myśleć pozytywnie, trudno prowadzić terapię, zwłaszcza w przypadku chorób onkologicznych. W XXI wieku znaczenia stanu psychiki w walce z chorobą nie kwestionują ani lekarze, ani psychoterapeuci.

Szałwia lekarska - właściwości lecznicze, zastosowanie

Szałwia lekarska - właściwości lecznicze, zastosowanie

Szałwia lekarska (Salvia officinalis) - nie przez przypadek jej nazwa pochodzi od łacińskiego słowa salvus, czyli zdrowy. To jeden z ważniejszych surowców zielarskich, działający przeciwzapalnie, antyseptycznie, rozkurczowo i przeciwcukrzycowo.

Choroba Wilsona - przyczyny, objawy, leczenie

Choroba Wilsona - przyczyny, objawy, leczenie

Lekarz dostrzegł wokół tęczówek Iwony złotobrązowe pierścienie. To odkrycie uratowało jej życie, bowiem postępujące zwyrodnienie soczewkowo-wątrobowe już zbierało swoje żniwo…

Na obniżenie cholesterolu - jabłka zamiast statyn

Na obniżenie cholesterolu - jabłka zamiast statyn

Jeśli chodzi o profilaktykę chorób kardiologicznych, popularne owoce dają lepsze efekty niż kontrowersyjne leki, a przy tym ich jedzenie jest wolne od skutków ubocznych.

Narzędzia
Ikona wagi
Sprawdź swoje BMI
Nasz kalkulator pozwoli oszacować czy masa ciała jest prawidłowa
Szczególnie polecamy
Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Ten ważny pierwiastek uczestniczy w wielu funkcjach organizmu. Jaki suplement...

Raport specjalny

Schudnij na lato!

Schudnij na lato!

Nowości

Bieg długodystansowy odmładza ciało

Bieg długodystansowy odmładza ciało

17 wrzesień 2019

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store