Borówka brusznica pomoże wątrobie

Jej zielone listki, tradycyjna dekoracja wielkanocnych koszyczków, odkażają drogi moczowe, a czerwone owoce poprawiają trawienie, łagodzą wzdęcia i działają lekko żółciopędnie.

Jagody borówki brusznicy (znanej także jako borówka czerwona) to obok jarzębiny jedne z nielicznych jesiennych owoców o tak intensywnej barwie. Choć w smaku są lekko cierpkie, wywierają zbawienny wpływ na organizm.

Brusznicowe przetwory

Syrop na zimno Zasyp świeże, opłukane kilka razy owoce cukrem w stosunku wagowym 1:1. Pozostaw na 60 dni w temperaturze ok. 20°C bez dostępu światła. Po tym czasie miazgę oddziel na sicie, a syropem napełnij wysterylizowane słoiki lub butelki. Zamknij je i przechowuj w chłodzie. Syrop sprawdzi się jako dodatek do ciast i deserów lub herbaty.

Dżem Ok. 1 kg czystych owoców wrzuć do gotującej się wody i blanszuj przez 1-2 min od momentu jej ponownego zagotowania. Przecedź. W rondlu zagotuj ok. 200 ml wody i dodaj 20 dag cukru. Podgrzewaj, cały czas mieszając, aż cukier się rozpuści. Wtedy dodaj brusznicę. Gotuj ok. 5 min na średnim ogniu, co jakiś czas mieszając i ściągając pianę. Zmniejsz płomień, dodaj 3 listki świeżej mięty i gotuj pod przykryciem jeszcze 15 min. Gorącą masę przelej do wygotowanych słoików, wyjmując wcześniej liście mięty. Postaw słoiki do góry dnem.

Zupa borówkowa Zagotuj ok. 1,5 l wody. Wrzuć do niej 0,5 l czystych owoców borówki, miąższ z 1 laski wanilii (lub 2 łyżeczki cukru wanilinowego), kilka goździków i szczyptę soli. Gotuj ok. 10 min, po czym dodaj łyżeczkę mąki ziemniaczanej wymieszanej z ½ szklanki śmietanki 18%, cały czas mieszając. Gdy całość ponownie się zagotuje, dopraw do smaku łyżeczką cynamonu i ewentualnie cukrem. Podawaj z makaronem.

Cumberland To tradycyjny angielski sos dodawany do zimnych mięs, głównie dziczyzny, przygotowywany na bazie brusznic lub czerwonych porzeczek. Utrzyj albo zmiksuj szklankę galaretki z borówki z 3 łyżeczkami ostrej musztardy. Dopraw szczyptą imbiru, soli i cukru. Dodaj 250 ml czerwonego wytrawnego wina, sok wyciśnięty z 2 pomarańczy i startą skórkę z 1 owocu. Przelej do sosjerki i udekoruj startą skórką pomarańczową. Podawaj na zimno do wędlin lub pasztetów (np. z królika).

Wywar Dwie łyżeczki suszonych liści brusznicy zalej szklanką gorącej wody i gotuj ok. 5 min na wolnym ogniu. Odstaw na kilka minut i odcedź. W razie problemów z układem moczowym pij 0,5 szklanki wywaru nie częściej niż 2-3 razy dziennie.

Stosowane w tradycyjnej medycynie surowce, czyli liście i owoce brusznicy, mają nieco odmienny skład i właściwości. Te pierwsze działają moczopędnie i odkażająco na drogi moczowe. Z kolei jagody wykorzystuje się przede wszystkim w dietetyce i poprawie funkcji układu pokarmowego (np. przy biegunkach i niestrawności). Owoce są również świetnym źródłem witaminy C oraz związków fenolowych (jak flawonoidy i taniny) o właściwościach antyoksydacyjnych1. Można w nich znaleźć także spore ilości błonnika, ale ponieważ gromadzi się on przede wszystkim w skórce, zdecydowanie większą jego koncentrację notuje się w borówkach dzikich (o mniejszych owocach) niż uprawnych2.

Wsparcie trawienia

Duża zawartość błonnika przyczynia się do aktywności borówki czerwonej w układzie pokarmowym. Wywary i przetwory z jagód działają przeciwzapalnie, przeciwwrzodowo i przeciwbiegunkowo, dlatego stosuje się je przy nieżytach żołądka i jelit oraz w leczeniu infekcji3. Sprawdzają się również przy niestrawności.

Istnieją nawet badania, które sugerują, że owoce mogą być skuteczne w walce z otyłością. Okazuje się, że zawarte w nich polifenole oddziałują na aktywność lipazy trzustkowej - enzymu uczestniczącego w trawieniu tłuszczów. W badaniach in vitro wykazano, że ekstrakty z owoców brusznicy hamują jego działanie i w ten sposób ograniczają metabolizm lipidów. Dzięki temu spada ich magazynowanie w postaci tkanki tłuszczowej4.

Dla naczyń krwionośnych

Z kolei obecne w brusznicy antocyjany zmniejszają przepuszczalność i kruchość naczyń krwionośnych, hamują agregację płytek krwi, poprawiają widzenie po zmierzchu i chronią siatkówkę oka przed uszkodzeniami5. Prawdopodobnie mają również właściwości antynowotworowe, ale badania w tym zakresie dopiero trwają.

Układ moczowy

Zielone listki rośliny zawierają sole mineralne, garbniki i arbutynę. Ta ostatnia w wodnym, zasadowym środowisku uwalnia hydrochinon - substancję odkażającą drogi moczowe. Działa ona zabójczo na bakterie, pierwotniaki i wirusy. Dlatego borówka brusznica jest często składnikiem ziołowych preparatów stosowanych w leczeniu zakażeń nerek, moczowodów i pęcherza moczowego. Wytwarzający się w alkalicznym moczu pacjentów hydrochinon nie tylko eliminuje samo zakażenie, ale również zapobiega wytrącaniu się w układzie moczowym tzw. kamieni struwitowych, które są z kolei niedostępnym dla antybiotyków siedliskiem dla bakterii6.

Skóra problemowa

Arbutyna - obecna zarówno w liściach, jak i owocach brusznicy - wykazuje również silne działanie na skórę. W doświadczeniach na ludzkich komórkach erytrocytów i fibroblastów wykazano, że ma ona silne właściwości antyoksydacyjne, wymiatając wolne rodniki7. Ponadto arbutyna jest środkiem rozjaśniającym zmiany pigmentacyjne - hamuje syntezę melaniny (barwnika obecnego w skórze właściwej i naskórku, odpowiadającego za zabarwienie skóry), co w badaniach na hodowanych ludzkich komórkach zaobserwowano już po 5 dniach8. Dzięki temu preparaty roślinne z arbutyną mogą być przydatne u osób zmagających się ze zmianami pigmentacyjnymi w trądziku, reakcjach alergicznych, przy bliznach, przebarwieniach czy stanach zapalnych.

Substancja jest również składnikiem dermokosmetyków do cery problemowej. Trzeba jednak pamiętać, że u osób wrażliwych może powodować reakcje alergiczne. Ponadto należy ją stosować jedynie w kwaśnym środowisku (pH >7), ponieważ w zasadowym przekształca się w hydrochinon - o ile działa on korzystnie na drogi moczowe, o tyle w przypadku melanocytów (stosowany bezpośrednio na cerę) może powodować uczulenie, podrażnienie, a nawet zwiększone ryzyko raka skóry. Dlatego na terenie Unii Europejskiej zakazano jego stosowania w kosmetykach, a w Stanach Zjednoczonych dopuszczalna zawartość hydrochinonu wynosi 2%.

Oczywiście zawartość w borówce czerwonej arbutyny, która potencjalnie może przekształcić się w hydrochinon, nie jest na tyle wysoka, by przy racjonalnym sięganiu po jej przetwory spodziewać się negatywnych skutków. Dopiero duże dawki wyciągów z brusznicy stosowane przez dłuższy czas mogą powodować zatrucie.

Potencjał pestek

Naukowcy sprawdzili również, jakie substancje kryją się w pestkach borówki brusznicy. Okazało się, że są one bogatym źródłem steroli, głównie sitosterolu9. Ta grupa związków roślinnych obniża cholesterol, hamuje syntezę testosteronu oraz zapobiega stłuszczeniu wątroby i rozwojowi miażdżycy.

Metryczka

Występowanie: powszechnie w suchych iglastych lasach, szczególnie sosnowych i świerkowych, na porębach, wrzosowiskach oraz w górach, zwykle na glebie próchniczo-kwaśnej.

Surowiec leczniczy: owoce (Vitis idaeae fructus), liście (Vitis ideae folium).

Pora zbioru: owoce zbiera się w październiku i listopadzie, przed pierwszymi przymrozkami, natomiast liście - od czerwca do sierpnia.

Ważne: duże dawki wyciągów z brusznicy stosowane przez dłuższy czas mogą powodować zatrucie hydrochinonem, które objawia się wymiotami, stanem pobudzenia, kurczami, bólem brzucha i niedokrwistością hemolityczną.

Bibliografia

  1. J Agric Food Chem 2001; 49: 4076-4082
  2. Bromatol Chem Toksykol 2008; 41 (3): 303-307
  3. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość 2011; 4 (77): 24-35
  4. Food Chem 2009; 115: 193-199
  5. Plant Science 1998; 131: 95-103
  6. Przegl Urol 2010; 2 (60): 16-20
  7. Free Radical Research 2010; 44 (4): 473-478
  8. Pigment Cell Research 1998; 11 (4): 206-212
  9. Eur Food Res Technol 2003; 216: 34-38

Zobacz też:

Zobacz także

Bez antybiotyków

Bez antybiotyków

Zdecydowana większość przypadków zapalenia gardła ma charakter wirusowy, co oznacza, że nie wymaga antybiotykoterapii.

Mutacje DNA, czyli genetyczna ruletka

Mutacje DNA, czyli genetyczna ruletka

Szacuje się, że każdy człowiek jest nosicielem 7-10 mutacji - poważnych błędów w sekwencji DNA.

Borówka brusznica pomoże wątrobie

Borówka brusznica pomoże wątrobie

Jej zielone listki, tradycyjna dekoracja wielkanocnych koszyczków, odkażają drogi moczowe, a czerwone owoce poprawiają trawienie, łagodzą wzdęcia i działają lekko żółciopędnie.

Jarząb pospolity. Kiedy sięgnąć po owoce jarzębiny?

Jarząb pospolity. Kiedy sięgnąć po owoce jarzębiny?

Czerwone korale jarzębiny to nie tylko ozdoba jesiennego krajobrazu, ale i cenne źródło zdrowia.

Dopamina i choroba Parkinsona

Dopamina i choroba Parkinsona

Zasadniczą przyczyną choroby Parkinsona jest niedobór dopaminy. Zwiększenie syntezy tego neuroprzekaźnika może okazać się kluczem do zatrzymania objawów schorzenia, które staje się udziałem coraz większej liczby osób.