Choroby tarczycy: spadek po Czarnobylu?

Czy choroby tarczycy mogą być skutkiem ubocznym skażenia, do jakiego doszło 32 lata temu?

Związek Radziecki. Ciepła wiosenna noc z 25 na 26 kwietnia 1986 r. Nocna zmiana elektrowni jądrowej przygotowuje się do testów. Trzeba sprawdzić, jak dużo czasu potrzeba, by w razie potrzeby uruchomić system awaryjnego zasilania elektrycznego sterowania reaktorem.

Niestety na skutek błędów niedoświadczonej ekipy, uporu zastępcy naczelnego inżyniera elektrowni oraz usterek reaktora eksperyment zmienia się w katastrofę. O godzinie 1:24 wzrost ciśnienia pary wodnej znajdującej się w reaktorze doprowadza do eksplozji, która wysadza ważącą 1 200 ton antyradiacyjną osłonę biologiczną pokrywającą reaktor. Liczniki Geigera w elektrowni pokazują odczyty poza zakresem. Kompletnie zniszczony rdzeń reaktora wchodzi w kontakt z chłodziwem, wskutek czego zaczyna wydzielać się wodór. Następuje drugi wybuch, który niszczy budynek czwartego reaktora. Do jego wnętrza wnika powietrze, powodując zapłon izolujących go olbrzymich grafitowych bloków. Płoną one przez 9 dni. Wtedy właśnie do atmosfery dostaje się najwięcej radioaktywnego pyłu...

To największa katastrofa w historii, która wraz z tą w elektrowni jądrowej Fukushima I została zakwalifikowana do 7., najwyższego stopnia w skali INES1. Tuż po niej skażony został obszar do 500 km wokół Czarnobyla. Strefa wokół miasta do dziś pozostaje zamknięta.

W pierwszych godzinach po katastrofie wiatry są dla nas łaskawe i niosą swój groźny ładunek nad Skandynawię. Dopiero później ich układ się zmienia i przenosi skażenie nad Polskę i dalej nad terytorium niemal całej Europy

ZSRR początkowo zataja katastrofę, licząc, że jej skutki da się zatuszować. Władze o zagrożeniu nie informują nawet mieszkańców pobliskiej Prypeci (50 tys. mieszkańców). Dzieci normalnie idą do szkół, bawią się na świeżym powietrzu. Jednak urządzenia pomiarowe najpierw w Szwecji, a potem w Polsce i innych krajach rejestrują obecność promieniotwórczych cząstek w powietrzu.

Płyn Lugola

To wodny roztwór czystego jodu w jodku potasu, opracowany przez Jeana Lugola w 1829 r. Pierwiastkowy jod jest bardzo trudno rozpuszczalny w wodzie, ale obecność jodku potasu, który jest w tym układzie solubilizatorem, pozwala uzyskać roztwór o pożądanym stężeniu (w praktyce 1%, 2% lub 5%). Płyn ma działanie odkażające, jest stosowany w leczeniu pewnych schorzeń tarczycy, w zależności od dawki pobudza lub hamuje czynność tego gruczołu. W postaci rozcieńczonej (kilka kropel na 100 ml wody) ma zastosowanie jako antyseptyk do płukania gardła1.

Tarczyca: gruczoł w kształcie motyla

Bibliografia

  1. Farmacja stosowana: podręcznik dla studentów farmacji. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 401.

Jod kontra radioaktywna chmura

Wczesnym rankiem 28 kwietnia, 2 dni po katastrofie, stacja monitoringu radiacyjnego w Mikołajkach zarejestrowała aktywność izotopów promieniotwórczych w powietrzu ponad 0,5 mln razy większą niż normalnie. Natychmiast zaalarmowała stolicę. W czasach, gdy nie było telefonów komórkowych i internetu, informacje rozchodziły się wolniej niż dzisiaj, spekulowano więc, że to wynik wybuchu bomby atomowej. Dopiero 8 godz. po ogłoszeniu alarmu Polacy dowiedzieli się o katastrofie w Czarnobylu.

Na wniosek specjalistów z Centralnego Laboratorium Ochrony Radiologicznej w Warszawie zdecydowano o podawaniu jodku potasu, który zgromadzono na wypadek wojny jądrowej. Płyn Lugola miał zapobiec wchłanianiu radioaktywnego izotopu jodu 131I z opadów promieniotwórczych powstałych w wyniku wybuchu i pożaru elektrowni. Nadwyżki jodu przyjęte w płynie Lugola miały powstrzymywać wbudowywanie radioaktywnych izotopów jodu w hormony tarczycowe - tyroksynę i trójjodotyroninę (a przez to zapobiec jego kumulacji w tarczycy i zmniejszyć ryzyko rozwoju nowotworu tego narządu).

29 kwietnia stabilny jod podano bezpłatnie 18,5 mln mieszkańcom rejonów uznanych za zagrożone - głównie dzieciom i młodzieży2. Dla porównania w Związku Radzieckim, gdzie były największe skażenia, płyn Lugola został udostępniony po 30 dniach.

W Polsce wstrzymano wypas bydła na łąkach i zalecono podawanie dzieciom mleka w proszku lub skondensowanego, a także niespożywanie świeżych owoców, warzyw, jarzyn i grzybów oraz wody deszczowej i stopionego śniegu. Jednocześnie lekarze wojskowi wyposażeni w liczniki Geigera prowadzili pomiary poziomu radioaktywności. Najwyższe były we włosach, okolicach tarczycy i genitaliów.

Miliony ofiar

Według niektórych badań w wyniku katastrofy ok. 600 tys. osób na świecie narażonych zostało na podwyższoną dawkę promieniowania rzędu 1 mSv. Odpowiada ona 2 zdjęciom rentgenowskim.

Raport dotyczący skutków katastrofy przedstawiony przez Forum Czarnobyla 2003-2005, w skład którego wchodziły Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (IAEA), Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP) oraz rządy Ukrainy, Białorusi i Rosji, mówi o 4 tys. zdiagnozowanych nowotworów tarczycy, które w większości można przypisać wchłonięciu jodu-131, głównie u dzieci. Z tej przyczyny do 2002 r. zmarło 15 osób3.

Znacznie wyższe liczby podane są w raporcie Lekarzy Przeciw Wojnie Nuklearnej. Przypadki raka tarczycy, powstałego z powodu katastrofy, szacuje się tam na ok. 10 tys. i dopuszcza możliwość rozwinięcia nowotworu u kolejnych 50 tys. osób. Ponadto raport wskazuje, że na skutek wybuchu w elektrowni doszło do 10 tys. deformacji płodów oraz śmierci 5 tys. niemowląt. Na szczęście do tej pory nie zaobserwowano jakichkolwiek negatywnych skutków wśród dzieci urodzonych po awarii. Z kolei Związek Czarnobyla, organizacja zrzeszająca likwidatorów elektrowni, podaje, że 10% z 600 tys. osób, które brało w tym udział, już nie żyje, a kolejnych 165 tys. jest niepełnosprawnych. Obecnie status osoby poszkodowanej w wyniku katastrofy w Czarnobylu ma milion dzieci i 2 mln dorosłych4.

Tarczyca: badania poziomu hormonów   

Zamiast raka Hashimoto

Jak już wspomniano, najlepiej udokumentowanymi badaniami naukowymi nad wpływem skutków awarii na stan zdrowia są te potwierdzające zwiększenie zachorowalności na raka tarczycy. Są na niego narażone przede wszystkim ówczesne dzieci: 3-4-latki, a zatem obecnie osoby po 30. r.ż.

Jednak coraz częściej jako o pokłosiu wybuchu w Czarnobylu mówi się też o chorobie Hashimoto, czyli przewlekłym autoimmunologicznym zapaleniu tarczycy. W jej przebiegu układ odpornościowy zaczyna produkować przeciwciała, które niszczą własną tkankę tarczycową. Początkowo objawy nie są nasilone, ale wraz z upływem czasu chory traci napęd: staje się senny, zmęczony, ma kłopoty z koncentracją. Kolejne symptomy to zimna, sucha skóra i zwykle nieco podwyższony poziom TSH, czyli hormonu, który produkowany jest przez przedni płat przysadki mózgowej. Kobiety skarżą się na obfite miesiączki5.

Czy jednak drastyczny wysyp przypadków choroby Hashimoto - w pierwszym półroczu 2014 r. odnotowano wzrost aż o 250% w porównaniu z analogicznymi okresami w latach wcześniejszych - miałby się wiązać z wybuchem reaktora na Ukrainie? Niektórzy uczeni są zdania, że tak i na poparcie swojej teorii przywołują następujące fakty:

1. Najwięcej przypadków tego schorzenia odnotowuje się w Polsce na terenach wschodnich, czyli graniczących z Ukrainą i Białorusią, nad którymi przeszła radioaktywna chmura.

2. Wzrost liczby zachorowań dotyczy zwłaszcza kobiet w wieku ok. 40 lat, które w czasie awarii w elektrowni w Czarnobylu były dziećmi.

Bibliografia

  1. Chernobyl disaster: geographical location and extent of radioactive contamination. Swiss Agency for Development and Cooperation (SDC), 2000–2007
  2. Farmacja stosowana: podręcznik dla studentów farmacji. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 401
  3. Chernobyl's Legacy: Health, Environmental and Socioeconomic Impacts. IAEA, WHO, UNSCEAR, 2003–2005
  4. https://goo.gl/cQpKdM
  5. Endocrine Development 26, 2014, s. 158–170
  6. https://goo.gl/xbqm66
  7. Am J Clin Nutr 2000; 71 (1): 88-93
  8. Annu Rev Nutr 2006; 26: 367-389

3. Okres połowicznego rozpadu (po tym czasie staje się "bezpieczny") radioaktywnego izotopu jodu 131I to ok. 8 dni. Jeśli tarczyca, która wychwytuje jod z powietrza, wchłonie właśnie ten promieniotwórczy, może ulec uszkodzeniu. Tym bardziej, że w związku z tym, iż wiele obszarów Europy Środkowo-Wschodniej charakteryzuje się niedoborami jodu, tarczyce ich mieszkańców mają zwiększony wskaźnik tzw. jodochwytności - czyli aktywnego wychwytywania jodu z otoczenia i magazynowania go. Może to oznaczać, że po wybuchu w Czarnobylu wchłonęli oni spore dawki radioaktywnego pierwiastka, które przez 8 dni niszczyły gruczoł, co może być powodem, dla którego po latach ich tarczyca choruje.

Kolejnym podejrzanym jest podawany ówcześnie prewencyjnie płyn Lugola, który w zależności od dawki może mieć działanie hamujące lub pobudzające aktywność tarczycy. Obserwując epidemię zachorowań na przewlekłe autoimmunologiczne zapalenia tarczycy, coraz częściej naukowcy zadają sobie pytanie, czy chcąc uratować najmłodszych przed rakiem tego narządu, nie zafundowano im Hashimoto, podając go zbyt dużo. Bowiem sporo osób, by zabezpieczyć się przed skażeniem, zażywało większe od zalecanych dawki tego specyfiku, co mogło wpłynąć na rozwój procesów autoimmunologicznych.

Ponadto uczeni zwracają uwagę na drugi aspekt sprawy. Choć podawanie odpowiedniej ilości płynu Lugola przez kilka dni powoduje prawie całkowity zanik wychwytywania jodu przez tarczycę (następnego dnia ilość wchłanianego jodu spada już o 45%), to jednak należy pamiętać, że większości został podany w 4. dobie po wybuchu reaktora. Zatem tarczyce ówczesnych dzieci mogły już zmagazynować w sobie radioaktywny pierwiastek.

Poza tym wiadomo, że reaktor w Czarnobylu uwalniał radioaktywne izotopy przez 9 dni. Znajdowały się one nie tylko w powietrzu, ale też w produktach spożywczych, a przede wszystkim w nabiale. To zaś dodatkowo uderzało w dzieci, które w tamtych czasach spożywały spore ilości mleka, a wraz z nim promieniotwórczego izotopu6.

Jak sobie pomóc?

Tarczyca to metaboliczny termostat organizmu, który reguluje temperaturę ciała, zużycie energii oraz - w przypadku dzieci - tempo wzrostu. Wszystkie te czynności wykonuje za pomocą 2 hormonów - tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3) - których działanie reguluje hormon o nazwie TSH (thyroid-stimulating hormone) wydzielany przez przysadkę mózgową. Kiedy ich poziom jest nieprawidłowy, pojawiają się zaburzenia metabolizmu.

Tarczyca jest bardzo wrażliwa. Rozregulować ją może np. nadmierna podaż fluoru. Pierwiastek ten zawarty w wodzie może zakłócać proces wchłaniania jodu. Imituje także działanie TSH na tarczycę oraz pełni rolę aktywatora niektórych białek - inhibitorów T3 w komórkach organizmu. Źle wpływa też na nią wpływa niedobór selenu i żelaza. Z kolei rtęć uwalniająca się stopniowo z amalgamatowych wypełnień stomatologicznych ma tendencję do gromadzenia się w organizmie, głównie w przysadce mózgowej i tarczycy właśnie. Potwierdziły to badania przeprowadzone pośmiertnie na dentystach. Dobrej kondycji gruczołu nie sprzyja również ogólne zanieczyszczenie środowiska takimi substancjami, jak nadchlorany, siarkocyjanki i azotany - powoduje to ograniczenie wchłaniania jodu i przyczynia się do rozwoju chorób tarczycy zarówno u zwierząt, jak i u ludzi.

Badaniem potwierdzającym chorobę Hashimoto jest oznaczenie we krwi przeciwciał przeciwtarczycowych (anty TPO lub anty TG) oraz wykonanie USG. Tarczyca z Hashimoto w obrazie USG najczęściej wygląda jak negatyw szwajcarskiego sera - ma dużo ciemnych plam, fachowo określa się je mianem obszarów hypoechogennych. Leczenie konwencjonalne polega na podawaniu chorym tabletek zawierających odpowiednią dawkę syntetycznego hormonu tarczycy, lewotyroksyny.

Na szczęście jednak można samemu wspomóc pracę gruczołu.

Wybieraj takie farmaceutyki, które mają w swoim składzie minerały (wapń, selen, magnez, żelazo, bor i cynk) oraz witaminy (A, C, D, E oraz grupy B).

Badanie tarczycy  

Dbaj o odpowiednią podaż żelaza. Tarczycowa peroksydaza jodująca zawiera w swojej cząsteczce żelazo, a dzięki prawidłowemu działaniu tego enzymu dochodzi do aktywowania przemian tyreoglobuliny w tyroksynę oraz trijodotyroninę.

W badaniach przeprowadzonych w Afryce wykazano, iż przewlekły niedobór żelaza objawiający się anemią oraz niedobór jodu powodujący występowanie wola dotyczy 23-25% dzieci w wieku szkolnym7. Również badania na zwierzętach wykazały, że powodowana niedoborem żelaza niedokrwistość wpływa niekorzystnie na metabolizm tarczycy, przyczyniając się do zmniejszenia w osoczu całkowitego stężenia T4 i T3, zmniejszenia obwodowej konwersji T4 do T3 i zwiększenia krążącego TSH8.

Według norm żywieniowych rekomendowanych przez Instytut Żywności i Żywienia codzienna dieta mężczyzn i kobiet po menopauzie powinna dostarczać 10 mg żelaza, natomiast u kobiet do okresu menopauzalnego 18 mg. Najlepszymi jego źródłami są mięso oraz podroby mięsne, ryby, żółtko jaja kurzego, otręby i zarodki pszenne, pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa (bób, burak, groszek zielony, koper ogrodowy, pietruszka i szpinak) oraz owoce (porzeczki, poziomki, maliny, awokado, owoce suszone).

Jeżeli masz niski poziom hormonu T4, ogranicz spożywanie produktów bogatych w błonnik, takich jak otręby, gdyż mogą one wiązać się z nim, dodatkowo obniżając jego stężenie.

Wypróbuj zimne kąpiele z dodatkiem nawrotu (Lithospermum officinale) - to zioło reguluje funkcjonowanie tarczycy. 2 razy dziennie stosuj zimne kąpiele i 3 razy dziennie przez 12 min zimne okłady w okolicy tarczycy. Umów się na wizytę do wykwalifikowanego masażysty lub kręgarza, który jest w stanie leczyć zwyrodnienia dolnego odcinka kręgosłupa szyjnego, tak aby zredukować napięcie mięśni oraz odruchy, które mogą uciskać naczynia krwionośne zaopatrujące tarczycę w substancje odżywcze.

Eliminuj zanieczyszczenia i nadmiar fluorków, stosując filtry powietrza i wody.

Uprawiaj sport i pilnuj diety.

Hashimoto nie należy lekceważyć, tym bardziej, że lubi występować w towarzystwie z cukrzycą i niedoczynnością kory nadnerczy.

 

Zobacz też:

Zobacz także

Medycyna konwencjonalna i niekonwencjonalna: 5 wspólnych terapii

Medycyna konwencjonalna i niekonwencjonalna: 5 wspólnych terapii

Metody leczenia trudno gojących się ran, które do tej pory uznawano za niekonwencjonalne, dziś coraz częściej stają się normami postępowania.

Cykoria podróżnik na cholesterol i wątrobę

Cykoria podróżnik na cholesterol i wątrobę

Jedna z najpowszechniejszych roślin od wieków ceniona jest jako lekko przeczyszczający i hepatoochronny składnik mieszanek ziołowych.

Choroby tarczycy: spadek po Czarnobylu?

Choroby tarczycy: spadek po Czarnobylu?

Czy choroby tarczycy mogą być skutkiem ubocznym skażenia, do jakiego doszło 32 lata temu?

Serce i depresja

Serce i depresja

Depresja okazuje się niezależnym czynnikiem ryzyka chorób układu krążenia. Co więcej, kiedy pojawia się u pacjentów kardiologicznych, znacząco pogarsza rokowania, a nawet podnosi ryzyko zgonu.

Dieta kontra łuszczyca. 7 przyjaciół i 7 wrogów

Dieta kontra łuszczyca. 7 przyjaciół i 7 wrogów

Przez ponad 10 lat łuszczyca czyniła piekło z życia Wendy Hope - aż kobieta znalazła naturalny sposób na pokonanie przewlekłej choroby.

Raport specjalny

Prawa pacjenta

Prawa pacjenta

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store