Cykoria podróżnik na cholesterol i wątrobę

Jedna z najpowszechniejszych roślin od wieków ceniona jest jako lekko przeczyszczający i hepatoochronny składnik mieszanek ziołowych.

Już w XIV w. słynny lekarz Maciej z Miechowa zalecał przykładać cykorię podróżnik do czoła przy silnych bólach głowy. Zaś na choroby serca rekomendowano wywary z liści tej rośliny. Jakieś 400 lat później niemal przy wszystkich dolegliwościach żołądkowo-jelitowych zalecano lewatywę z cykorii. Na Rusi odwary i napary wspomagały leczenie chorób określanych jako malaryczne, a na Litwie jeszcze w XIX w. wierzono, że zawieszone na ścianie kwiaty zapobiegają wszelkim epidemiom.

Zastosowanie cykorii

Odwar 2 łyżki rozdrobnionego korzenia zalej szklanką wody i ogrzewaj do wrzenia. Gotuj ok. 3-4 min, po ostygnięciu odcedź. Pij 1/2 szklanki 2-4 razy dziennie między posiłkami. Odwar ma działanie żółciopędne, moczopędne i odtruwające.

Napar 2 łyżeczki ziela cykorii zalej gorącą wodą, przykryj talerzykiem na 15 min, a następnie przefiltruj i odcedź. Pij 2-3 szklanki naparu dziennie, aby wzmocnić naczynia krwionośne, wspomóc wydzielanie żółci i odtruć organizm. Możesz również stosować go zewnętrznie do przemywania podrażnionej skóry oczu i skóry - łagodzi stany zapalne (np. wypryski), a jako okład działa łagodząco na podkrążone oczy.

Kawa Dokładnie wyczyść i pokrój w małe kostki korzenie cykorii, a następnie wysusz w temperaturze nie wyższej niż 40ºC (im niższa, tym więcej wartościowych składników uda się zachować). Wysuszone korzenie podpraż na patelni tak, by lekko zbrązowiały, a później zmiel w młynku do kawy. Zalej szklanką wrzątku łyżeczkę korzeni i gotuj przez ok. 5 min. Na koniec odstaw pod przykryciem na kolejne 5 min i przecedź. Przygotowaną w ten sposób tzw. kawę pruską możesz pić z dodatkiem mleka lub miodu. To bezkofeinowa alternatywa dla miłośników małej czarnej, która delikatnie pobudza, ale nie podnosi ciśnienia krwi, a nawet może je nieznacznie obniżać poprzez moczopędne działanie.

W kuchni Najprostszym sposobem wykorzystaniu młodych kwiatów cykorii jest dodanie kilku płatków do ulubionej herbaty (zielonej, czarnej, czerwonej) lub serków i twarożków, co na dłuższą metę poprawia przemianę materii. Z kolei młode ziele doda wiosennym sałatkom gorzkawego i pikantnego smaku.

Era badań

Co na te rewelacje mówi współczesna nauka? Badania potwierdzają sporą część tradycyjnych zastosowań cykorii podróżnik.

Z rośliny wyodrębniono ponad 100 aktywnych związków chemicznych. Jej kwiaty zawierają m.in. sacharydy, flawonoidy, olejki eteryczne i antocyjany nadające im niebieski kolor1. Z kolei korzeń to doskonałe źródło gorzkich laktonów, fitosteroli, choliny, glikozydów, a przede wszystkim inuliny. Ta ostatnia stanowi nawet 40% jego zawartości, dzięki czemu cykoria jest dziś jednym z najważniejszych źródeł jej pozyskiwania na masową skalę2. Ma to ogromne znaczenie, ponieważ inulina zaliczana jest do prebiotyków zwiększających zawartość pożytecznych bakterii w jelicie, głównie bifidobakterii3, a ze względu na niską wartość kaloryczną i działanie hipoglikemiczne znajduje zastosowanie w żywieniu osób chorujących na cukrzycę4.

Cholesterol pod kontrolą

Produkty zawierające ekstrakt z cykorii bądź czystą inulinę mogą wywierać korzystny wpływ na profil lipidowy zarówno u osób zdrowych, jak i z chorobami sercowo-naczyniowymi.

Stosowanie u szczurów diety zawierającej ekstrakt wodny z cykorii lub dodatek 5% inuliny do pokarmu po 4 tygodniach spowodowało istotne zwiększenie stężenia frakcji lipoprotein o dużej gęstości (HDL) i istotne obniżenie frakcji LDL5. W kolejnych badaniach autorzy stwierdzili znaczną redukcję wchłaniania cholesterolu w jelicie cienkim (o 30% w odcinku jelita czczego i o 41% w odcinku jelita krętego). Prawdopodobnie za efekt ten odpowiada fakt, że fruktany (takie jak inulina) mają zdolność wiązania kwasów tłuszczowych w jelicie, dzięki czemu obniżają stężenie cholesterolu we krwi.

Pogromca bakterii

Związki zidentyfikowane w ekstrakcie ze świeżej cykorii (kwasy szczawiowy, bursztynowy, chinowy i szikimowy) zmniejszają tworzenie biofilmu i adhezję bakterii odpowiedzialnych za rozwój zapalenia przyzębia (w tym Streptococcus mutans, Actinomyces naeslundii i Prevotella intermedia)6.

W innych doniesieniach na temat przeciwdrobnoustrojowej aktywności cykorii podróżnik stwierdzono, że wodne ekstrakty z jej nasion są aktywne wobec 4 innych patogennych mikroorganizmów (Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli i Candida albicans), a ekstrakty z korzenia mają wyraźne działanie przeciwko Bacillus subtilis, S. aureus, Salmonella typhi, Micrococcus luteus i E. coli. Również ekstrakt z liści wykazywał umiarkowaną aktywność przeciwko opornym na wiele leków S. typhi7.

Wpływ hepatoprotekcyjny

Ochrona i wzmocnienie komórek wątroby to jedno z najważniejszych tradycyjnych zastosowań cykorii podróżnik, które znalazło potwierdzenie w doniesieniach naukowych.

W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu klinicznym przeprowadzonym u pacjentów z marskością wątroby tradycyjny indyjski lek na bazie C. intybus zmniejszał wodobrzusze oraz stężenie enzymów wątrobowych (aminotransferazy alaninowej i asparaginianowej) w surowicy8.

Sprawdzono również aktywność wodnego ekstraktu z korzenia cykorii podróżnik pod kątem aktywności hepatoprotekcyjnej przy uszkodzeniu wątroby u myszy. Stwierdzono, że podany doustnie zmniejsza on zarówno śmiertelność wśród chorych zwierząt, jak i poziom enzymów wątrobowych. Ponadto badanie histopatologiczne wątroby nie wykazało nagromadzenia tłuszczu ani martwicy9.

Przeciwko wrzodom

Cykoria podróżnik stosowana jest zwykle w mieszankach ziołowych do leczenia zaburzeń trawienia, ponieważ działa lekko przeczyszczająco i moczopędnie, a jej korzeń dodatkowo łagodnie stymuluje wytwarzanie soku żołądkowego i żółci. To gorzkie laktony pobudzają do pracy żołądek i pęcherzyk żółciowy, ułatwiając i przyspieszając trawienie.

Dziś wiemy, że roślina zwalcza też ból żołądka i chroni przed powstawaniem wrzodów. Podawane doustnie odwary z cykorii hamowały powstawanie wrzodów nawet o 95%, co stwierdzono na podstawie badań histopatologicznych10.

Również w tym przypadku spore znaczenie ma duża zawartość inuliny, ponieważ jej pozytywny wpływ na skład mikroflory jelitowej przekłada się na regulację procesów trawienia, np. likwidację wzdęć czy braku apetytu.

Działanie antynowotworowe

W kilku badaniach wykazano przeciwnowotworowe właściwości cykorii podróżnik. Wodno-alkoholowy macerat liści C. intybus działał antyproliferacyjne w przypadku komórek czerniaka, a wyizolowany z niego magnolialid hamował rozwój linii komórek nowotworowych ludzkiej białaczki11. Z kolei w eksperymencie z wykorzystaniem komórek raka okrężnicy okazało się, że korzeń cykorii wyraźnie hamował wytwarzanie cytokin prozapalnych, w tym prostaglandyny E2 (PGE2), w stopniu zależnym od dawki12.

Metryczka

Występowanie powszechnie w całej Polsce, zwykle rośnie na glebach piaszczystych i kamienistych. Można ją spotkać na poboczach dróg, nasypach, ugorach, łąkach i obrzeżach pól uprawnych.

Surowiec leczniczy ziele (Cichorii herba), kwiat (C. flos) lub korzeń (C. radix).

Pora zbioru całe ziele zbiera się w kwietniu (na początku kwitnienia), kwiaty w sierpniu (już po rozwinięciu), natomiast korzeń - we wrześniu i październiku lub na wiosnę.

Ważne w przypadku ziela ścina się wierzchołki pędów (ok. 20 cm) - bez grubszych, zdrewniałych łodyg. Osoby zmagające się z kamicą żółciową powinny stosować cykorię tylko po konsultacji z lekarzem. W rzadkich przypadkach może powodować reakcje skórne, zwłaszcza u osób z alergią na rośliny z rodziny astrowatych.

 

Bibliografia

  1. Chemija 2008; 19: 25-28
  2. J Plant Physiol 2012; 169 (15): 1520-9 3 Gut. 2004; 53: 1610- 1616
  3. Post Fitoter. 2001; 2 (1): 30-31; Am Soc Nutr Sci. 1999; 129: 1402-1406; J Ethnopharmacol. 2010; 128: 384-389
  4. J Nutr. 1998; 128: 1731-1736
  5. J Pharm Biomed Anal. 2000; 23 (1): 127-133
  6. Arabian J Chemistry 2016; 9 (Suppl. 2): S1569-S1573; Advances in Biological Research 2007; 1 (1-2): 17-21; Phytother Res. 2004; 18 (8): 670-673
  7. Phytomedicine 2005; 12 (9): 619-24
  8. J Ethnopharmacol 2003; 87 (2-3): 237-240; J Ethnopharmacol 1998; 63 (3): 227-231
  9. J Ethnopharmacol. 2002; 83 (3): 241-244
  10. Food Chem Toxicol. 2008; 46 (10): 3325-3332; Biol Pharm Bull. 2000; 23 (8): 1005-1007
  11. Biochem Biophys Res Commun. 2005; 327 (3): 742-749

Zobacz też:

Zobacz także

Ból w klatce piersiowej - czy to zawał?

Ból w klatce piersiowej - czy to zawał?

Nie zawsze ból w klatce piersiowej oznacza martwicę mięśnia sercowego. Jakie jeszcze problemy zdrowotne mogą dawać podobne objawy?

Dysplazja ektodermalna: brak włosów i paznokci

Dysplazja ektodermalna: brak włosów i paznokci

Rodzą się bez włosów i paznokci. Nie mogą się pocić, przez co nieustannie zagraża im udar. Często nie mają zębów. Czy istnieje sposób, by poprawić jakość życia chorych na dysplazję ektodermalną?

Retinopatia niejedno ma imię

Retinopatia niejedno ma imię

Retinopatia, kojarzona zwykle z cukrzycą, to nazwa kilku chorób. Łączy je jedno: wszystkie uszkadzają naczynia krwionośne oczu.

Aronia na choroby oczu

Aronia na choroby oczu

Jej cierpkie owoce to najlepsze rodzime źródło antyoksydantów, niezastąpione w profilaktyce chorób układu krążenia.

Zespół Retta: stopić neurolodowiec

Zespół Retta: stopić neurolodowiec

Postępująca choroba układu nerwowego właśnie trafiła na silnego przeciwnika. Czy nowe terapie ocalą życie setek dziewczynek zwanych "milczącymi aniołami"?

Raport specjalny

Prawa pacjenta

Prawa pacjenta

 

 

Nowości

Odkryto geny powiązane z ADHD

Odkryto geny powiązane z ADHD

11 grudzień 2018

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store