Brzoza: naturalny diuretyk

W medycynie ludowej jej liściom przypisywano działanie moczopędne, przeciwreumatyczne, napotne i odtruwające, co w dużej mierze potwierdzają dziś badania.

Tak naprawdę to szeroka rodzina ponad 100 gatunków drzew i krzewów, spośród których w Polsce w celach leczniczych wykorzystywane są liście brzozy omszonej (Betula pubescens) i brzozy brodawkowatej (Betula pendula). Ich właściwości znane były już w średniowieczu. Wiosenna kuracja brzozowa miała oczyścić i wzmocnić organizm (m.in. poprzez działanie moczopędne), a kobiety stosowały płukanki i odżywki na jej bazie, by rozjaśnić cerę i poprawić kondycję włosów.

Zastosowanie brzozy

W aptekach i sklepach zielarskich znajdziesz gotowy sok z brzozy, wykorzystywany do kuracji wzmacniających, moczopędnych i odtruwających. Aby jednak uzyskać efekty, pij go regularnie, przynajmniej 2 razy dziennie po 100-150 ml, przez 2-3 tygodnie.

Wczesną wiosną (luty-kwiecień) możesz spróbować samodzielnie pozyskać taki sok. Wystarczy nakłuć korę szpikulcem - jeśli pojawi się kropla, to znak, że można wiertarką zrobić otwór o głębokości 3-4 cm i włożyć do niego rurkę, a jej drugi koniec do pojemnika. Istnieją również łatwiejsze sposoby pozyskania cennych substancji z brzozy.

Napar 1-2 łyżki rozdrobnionych liści (świeżych lub suszonych) wsyp do kubka, zalej 0,5 l wrzącej wody i odstaw pod przykryciem na ok. 30 min. Po przecedzeniu wypijaj 2-3 szklanki dziennie, małymi porcjami. Napar działa moczopędnie, pomaga też oczyścić i wzmocnić organizm. Wystudzonym płynem możesz też przemywać skórę, by delikatnie ją rozjaśnić.

Odżywka do włosów Wsyp do słoja 2 garści liści brzozy, 1 czubatą łyżkę kwiatów arniki górskiej, 1 czubatą łyżkę korzenia pokrzywy, 2 czubate łyżki liści pokrzywy i 4 goździki. Zalej całość alkoholem 70%, zamknij i pozostaw do naciągnięcia na 3 tygodnie. Następnie odcedź i przelej do butelki. Po umyciu włosów po prostu wmasuj w nie taką odżywkę.

Kąpiel Przygotuj napar ze 100 g liści brzozowych i 1 l wrzątku. Pozostaw go pod przykryciem do naparzenia przez 20 min, a po odcedzeniu dodaj do wanny. Taka kąpiel złagodzi bóle reumatyczne i ukoi skórę.

Cenna betulina z brzozy

Dziś jedynie liście brzozy uznawane są oficjalnie za surowiec leczniczy, choć w latach 90. prace in vitro wykazały aktywność przeciwnowotworową huby brzozowej, a kora zawiera triterpeny o właściwościach przeciwbakteryjnych1. Najważniejszym z nich jest betulina, pozyskiwana na masową skalę właśnie z zewnętrznej warstwy kory białych gatunków brzóz, gdzie występuje w ilości 20-35%2. Zresztą nazwa tego związku pochodzi właśnie od łacińskiego określenia Betula.

Ten triterpen wykazuje właściwości lecznicze wobec wielu schorzeń, także przeciwnowotworowe. Hamuje m.in. proliferację komórek czerniaka, białaczki i nerwiaka zarodkowego, choć w tym przypadku wykazuje słabszą aktywność niż kwas betulinowy (jej karboksylowa pochodna, również obecna w korze brzozy, ale już w mniejszym stężeniu - do 12%).

Pojawiły się jednak badania, w których wykazano, że również betulina indukuje apoptozę (zaprogramowaną śmierć) komórek raka jelita grubego, piersi oraz płuc3. Ponadto wchodzi w reakcje z białkami, które uczestniczą w syntezie cholesterolu, kwasów tłuszczowych i trójglicerydów, dzięki czemu obniża poziom cholesterolu i zapobiega otyłości, a nawet może sprawdzić się w chorobach sercowo-naczyniowych. Zwiększa również wydzielanie śluzu, co sugeruje możliwość jej zastosowania w przewlekłych chorobach dróg oddechowych4.

Brzoza: nie tylko terpeny

Betulina nie jest jednak jedynym cennym składnikiem brzozy. Liczne badania fitochemiczne wykazały, że znajdują się w niej również lignany, fenole i flawonoidy (w tym kwercetyna, kemferol, apigenina i luteina) o szerokim spektrum aktywności. Ponieważ jest potencjalnym źródłem naturalnych przeciwutleniaczy, zaleca się jej stosowanie w farmaceutykach i żywności funkcjonalnej5.

Brzoza: diureza pod kontrolą

Tradycyjne moczopędne zastosowanie brzozy (zwłaszcza przy zapaleniu pęcherza moczowego) znalazło potwierdzenie w doniesieniach naukowych. Wskazują one, że liście brzozy brodawkowatej mają potencjał diuretyczny, a także mogą być stosowane w leczeniu dny moczanowej6. Wszystko dzięki bogactwu związków flawonoidowych i potasu.

Napary, odwary oraz sok ze świeżych liści brzozy zaleca się do stosowania w celu zwiększenia diurezy w stanach zapalnych układu moczowego powodowanych przez infekcje bakteryjne, w kamicy moczowej oraz w profilaktyce rozwoju kamieni.

Brzoza przyniesie ulgę stawom

Wyciągi z liści brzozy brodawkowatej są tradycyjnie stosowane w leczeniu pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS) lub chorobą zwyrodnieniową. Badacze postanowili zatem sprawdzić ich zdolność antyproliferacyjną i doszli do wniosku, że wodny ekstrakt hamuje wzrost i podział komórkowy limfocytów zapalnych7. Analiza fitochemiczna wykazała, że to polifenolowe składniki powodują zatrzymanie cyklu rozwojowego i apoptozę komórek zapalnych, a ekstrakt z liści brzozy może być stosowany pomocniczo do leczenia zaburzeń immunologicznych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów.

Brzoza pomoże przechytrzyć cukrzycę

Okazuje się również, że liście brzozy posiadają znaczące właściwości przeciwutleniające i przeciwcukrzycowe, m.in. dzięki zdolności hamowania alfaglukozydazy oraz zwiększania stężenia glutationu (GSH) w komórkach poddanych indukowanemu przez glukozę stresowi oksydacyjnemu8. Skuteczniejszy wydaje się tu ekstrakt alkoholowy, który w badaniach był bogatszy w substancje fenolowe niż wodny wyciąg, a ponadto lepiej wymiatał wolne rodniki, redukował jony metali i aktywniej zwiększał komórkowy poziom glutationu.

Zdaniem badaczy przeciwcukrzycowe właściwości brzozy można przypisać po części rutynie - naturalnemu flawonoidowi, który był głównym składnikiem badanego ekstraktu etanolowego.

Cera jasna i zdrowa dzięki brzozie

Ekstrakty z liści brzozy są składnikiem wielu preparatów kosmetycznych do pielęgnacji skóry - zwłaszcza tych rozjaśniających. I nie bez przyczyny. Roślina wpływa na aktywność tyrozynazy uczestniczącej w procesach powstawania barwników skóry (tzw. melanin) w melanocytach. W jednym z badań etanolowy wyciąg z brzozy hamował procesy utleniania oraz wiązał i usuwał jony miedzi, stąd - zdaniem jego autorów - może być przydatnym składnikiem kosmetyków wybielających i antyoksydacyjnych9.

W innym eksperymencie naukowcy podawali myszom doustnie ekstrakty z kory brzozy. Okazało się, że hamowało to rozwój zmian skórnych podobnych do tych w przebiegu atopowego zapalenia skóry (AZS), m.in. powodując znaczące obniżenie nasilenia objawów, zmniejszenie swędzenia oraz ograniczenie rozwoju komórek zapalnych w skórze właściwej10.

Metryczka

Występowanie brzoza brodawkowata rośnie pospolicie nawet na słabych, piaszczystych glebach: w lasach, gdzie czasem tworzy zwarte zespoły (brzeziny), parkach i przy drogach. Rzadziej występuje brzoza omszona, która lubi tereny podmokłe, bagienne i torfowiska.

Surowiec leczniczy oficjalnym surowcem farmaceutycznym jest tylko liść brzozy (Betulae folium), ale w medycynie tradycyjnej stosuje się również sok, korę, pączki, węgiel drzewny, dziegieć i oskołę (sok wydzielający się wiosną z naciętego pnia brzozy).

Pora zbioru od maja do czerwca.

Ważne Nie powinno się stosować preparatów z brzozy podczas terapii przeciwwirusowych, ponieważ mogą powodować wydalanie niektórych leków.

 

Bibliografia

  1. Panacea 2011; 4 (37): 5-7
  2. Farm Przegl Nauk 2010; 3: 33-39
  3. Bioorg Med Chem 2005; 13: 3447- 3454; Toxicol Lett 2003; 143: 1-7; J Nat Prod 2009; 72: 72- 81; Planta Med 2009; 75: 127-131
  4. J Pharmacol Exp Ther 2007; 322: 836-842; Planta Med 2004; 70: 1119-1122
  5. J Ethnopharmacol 2015; 159: 62-83; J Chromat A 1998; 793 (2): 370-377; Bioorg Chem 2016; 66: 97-101
  6. J Ethnopharmacol 2010; 132 (2): 461-465; J Ethnopharmacol 2011; 136 (3): 444-451
  7. J Ethnopharmacol 2011; 136 (3): 444-451
  8. Evid Based Complement Alternat Med 2016; 2016: 8429398
  9. Fitoterapia 2012; 83 (5): 877-882
  10. J Ethnopharmacol 2011; 136 (3): 444-451

Zobacz także

Na obniżenie cholesterolu - jabłka zamiast statyn

Na obniżenie cholesterolu - jabłka zamiast statyn

Jeśli chodzi o profilaktykę chorób kardiologicznych, popularne owoce dają lepsze efekty niż kontrowersyjne leki, a przy tym ich jedzenie jest wolne od skutków ubocznych.

Lipa - właściwości lecznicze, zastosowanie, przepisy

Lipa - właściwości lecznicze, zastosowanie, przepisy

Na całym świecie kwiaty tego drzewa stosowane są w leczeniu przeziębień, stanów lękowych oraz kłopotów żołądkowych.

Problemy z tarczycą - jak pokonać stres i zmęczenie?

Problemy z tarczycą - jak pokonać stres i zmęczenie?

Marilyn Devonish cierpiała na skrajne zmęczenie, zaniki pamięci i inne związane z tarczycą problemy - dopóki nie odkryła mocy połączenia między ciałem a umysłem.

Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Ten ważny pierwiastek uczestniczy w wielu funkcjach organizmu. Jaki suplement należy wybrać, by mieć pewność, że dobrze się on przyswoi?

Borelioza - nowe metody diagnostyki

Borelioza - nowe metody diagnostyki

Naukowcy nie zaprzestają badań nad jedną z najbardziej tajemniczych chorób, opracowując nowe metody diagnostyki. Dzięki temu krętki będzie można wykrywać dużo wcześniej i skuteczniej niż do tej pory.

Narzędzia
Ikona wagi
Sprawdź swoje BMI
Nasz kalkulator pozwoli oszacować czy masa ciała jest prawidłowa
Szczególnie polecamy
Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Ten ważny pierwiastek uczestniczy w wielu funkcjach organizmu. Jaki suplement...

Raport specjalny

Schudnij na lato!

Schudnij na lato!

Nowości

MIKROplastik, MAKRO zagrożenie

MIKROplastik, MAKRO zagrożenie

23 sierpień 2019

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store