Osteoporoza: witamina K czy bisfosfoniany?

Ten naturalny składnik może okazać się bezpieczną i skuteczną alternatywą dla standardowych leków na wzmocnienie kości. Sprawę bada Joanna Evans.

Bisfosfoniany to jedne z najczęściej przepisywanych środków na osteoporozę - chorobę zwiększającą ryzyko złamań kości, która dotyka ok. 200 mln ludzi na całym świecie1. Leki te skutecznie zmniejszają ryzyko ich uszkodzenia, niosą jednak ze sobą szereg poważnych efektów ubocznych, takich jak choroby serca, wrzody żołądka czy osteonekroza szczęki i żuchwy (martwica kości). Dobre wieści są takie, że naukowcy szukają alternatywnych metod leczenia. Jedna z nich - witamina znajdująca się w zielonych warzywach i produktach fermentowanych - jest naprawdę obiecująca.

Sekret zdrowych kości

Która odmiana witaminy K2?

Menachinon występuje w wielu różnych formach. Większość wczesnych badań skupiała się na syntetycznej odmianie MK-4 (menachinon-4), znanej pod nazwą menatetrenon, zazwyczaj podawanej w bardzo wysokiej dawce 45 mg dziennie. Ostatnimi laty przeprowadzono jednak badania nad MK-7 (menachinon-7) - formą występującą naturalnie w japońskiej potrawie natto, przygotowywanej ze sfermentowanych ziaren soi oraz szeroko dostępnej w postaci suplementów.

MK-7 ma znaczącą przewagę nad MK-4, wykazuje bowiem znacznie wyższą biodostępność oraz skuteczność w niskich dawkach1. Z tego też powodu eksperci zalecają przyjmowanie suplementów tej postaci w dawkach oscylujących wokół 100-300 mcg dziennie. Wysoką przyswajalność wykazuje MK-7 pozyskiwany np. z ciecierzycy w procesie fermentacji z użyciem bakterii Bacillus licheniformis.

Sporą ilość witaminy K2 można też zapewnić sobie, jedząc dużo potrawy natto, chociaż wielu ludzi odstręczają jej intensywny zapach i kleista konsystencja, a prócz tego jest ona dostępna przeważnie tylko w wyspecjalizowanych sklepach z azjatycką żywnością.

Z drugiej strony witamina K1 również jest bardzo istotna dla zdrowia kości, a bardzo duże jej ilości znajdują się w zielonych warzywach liściastych, takich jak jarmuż, szpinak czy różne odmiany kapusty. Łatwo więc zadbać o odpowiednią jej dawkę - wystarczy jeść dużo zielonych warzyw.

Bibliografia

  1. Nutr J, 2012; 11: 93; Osteoporos Int, 2013; 24: 2499–507; http://bit.ly/2ISekWf

Gdy duński naukowiec Henrik Dam w latach 30. XX w. odkrył substancję pełniącą kluczową rolę w krzepnięciu krwi, nazwał ją witaminą K od słowa "koagulacja". Najnowsze badania wykazują, że ta rozpuszczalna w tłuszczach witamina ma też ogromne znaczenie dla zdrowia kości.

Istnieją 2 podstawowe typy tej substancji: witamina K1 (inaczej fitochinon, obecny w zielonych warzywach liściastych, takich jak jarmuż, szpinak czy kapusta) oraz witamina K2, czyli menachinon znajdujący się w mięsie, serze i produktach fermentowanych, np. wytwarzanym z soi natto.

Jak sugerują liczne badania, niedobory witaminy K1 zwiększają ryzyko uszkodzeń kości2, z kolei u osób jedzących dużo bogatego w witaminę K2 natto prawdopodobieństwo utraty gęstości kości jest mniejsze3.

Czy suplementy mogą zatem służyć jako środek profilaktyczny lub lek na osteoporozę?

Próby witaminy K2

Z całą pewnością uważają tak Japończycy, będący pionierami w leczeniu osteoporozy za pomocą menachinonu, który wydaje się wywierać większy wpływ na zdrowie kości niż fitochinon4. Jak okazało się podczas trwającego 2 lata badania na 241 pacjentkach z osteoporozą, wysoka dawka (45 mg dziennie) witaminy K2 (w syntetycznej postaci, tzw. menatetrenon) pozwoliła znacząco zmniejszyć liczbę uszkodzeń kości w porównaniu do grupy kontrolnej przyjmującej placebo, a także zapobiegała utracie masy kostnej w dolnym (lędźwiowym) odcinku kręgosłupa5.

Inne przeprowadzone w Japonii badanie wykazało, że jeśli chodzi o ograniczanie uszkodzeń kręgosłupa u kobiet po menopauzie z osteoporozą, menatetrenon w tej samej dawce był równie skuteczny co należący do bisfosfonianów kwas etidronowy. Ponadto znacząco zwiększał mineralną gęstość kości, choć czynił to w mniejszym stopniu niż leki6.

Kobiety po menopauzie są najbardziej zagrożone osteoporozą, dlatego też większość badań nad witaminą K skupia się na tej właśnie grupie pacjentek. Opublikowany niedawno przegląd 8 randomizowanych badań kontrolnych na kobietach w okresie przekwitania wykazał, że terapia witaminą K2 zwiększa mineralną gęstość kości w obrębie kręgosłupa lędźwiowego, choć tylko w niewielkim stopniu, a oprócz tego ogranicza ryzyko złamań kręgów7.

Badania potwierdzają zaś, że u zdrowych kobiet po menopauzie przyjmowanie witaminy K2, nawet w niewielkich dawkach, może zapobiegać osteoporozie poprzez usprawnianie metabolizmu kostnego i hamowanie utraty masy kostnej. Jak wykazało 3-letnie badanie, 180 μg dziennie witaminy K2 w naturalnej formie MK-7 (menachinon-7) obniżało typową dla zaawansowanego wieku utratę mineralnej gęstości kości w obrębie kręgosłupa i kości udowych oraz ogólnie wzmacniało kości8.

Witamina K2 ma też zdolność zapobiegania utracie masy kostnej, która jest typowa dla pacjentów cierpiących na chorobę Parkinsona9, marskość wątroby10, udar mózgu11 oraz anoreksję12.

Bezpieczeństwo i efekty uboczne

Suplementy witaminy K2, nawet podawane w wysokich dawkach, jakie wykorzystywano w toku badań, wydają się bezpieczne. Mimo to, z uwagi na wpływ na proces krzepnięcia krwi, nie powinny być przyjmowane wraz z lekami przeciwzakrzepowymi, np. warfaryną.

Ogólnie rzecz biorąc, witamina K jest jednak bezpieczna, co czyni z niej obiecującą alternatywę dla bisfosfonianów, które niosą ze sobą cały szereg działań niepożądanych, od poważnych zaburzeń rytmu serca, przez wrzody żołądka, aż po uszkodzenia przełyku13. Jak na ironię, bisfosfoniany mogą też powodować problemy z kośćmi, takie jak osteonekroza szczęki i żuchwy14, w której tkanka kostna nie może się zagoić nawet po najmniejszym urazie, takim jak wyrwanie zęba. Może to prowadzić do zakażeń kości, co nierzadko wymaga długotrwałej antybiotykoterapii, a nawet interwencji chirurga w celu usunięcia martwej tkanki kostnej.

Bisfosfoniany po dłuższym stosowaniu mogą też zwiększać ryzyko złamań kości. Jak wykazało pewne badanie, u kobiet regularnie przyjmujących te leki przez ponad 5 lat występuje mniejsze prawdopodobieństwo pęknięć typowych dla osteoporozy, ale jednocześnie zaobserwowano u nich niemal 3 razy większe ryzyko nietypowych uszkodzeń, takich jak złamanie trzonu kości udowej, w porównaniu do kobiet przyjmujących lek krócej niż przez 100 dni15.

Werdykt

Istnieją silne dowody na to, że witamina K, szczególnie w postaci K2, może wzmacniać kości, zapobiegać utracie masy kostnej i zmniejszać ryzyko złamań u osób cierpiących na osteoporozę lub będących w grupie ryzyka rozwoju tej choroby. Jest ona więc przydatnym składnikiem odżywczym zarówno w profilaktyce, jak i w leczeniu osteoporozy - zwłaszcza biorąc pod uwagę ryzyko związane z terapią bisfosfonianami.

W większości badań wykorzystywano wysokie dawki syntetycznych form witaminy K2, ale mimo to uznano ją za bezpieczną i dobrze tolerowaną przez organizm. Niższe dozy naturalnej witaminy K2 również są obiecujące w kontekście zdrowia tkanki kostnej (patrz ramka).

Mimo to walka z osteoporozą przynosi najlepsze rezultaty, gdy prowadzi się ją na wielu frontach. Warto więc zadbać o dietę bogatą w różnorodne składniki odżywcze korzystne dla tkanki kostnej oraz odpowiednio dostosować swój tryb życia. Jeśli chodzi o zwiększanie mineralnej gęstości kości u osób z osteoporozą, połączenie witamin K2 oraz D3 okazuje się skuteczniejsze niż przyjmowanie tylko jednej z tych substancji16.

 

Bibliografia

  1. Altern Ther Health Med, 2002; 8: 89–91
  2. Acta Med Iranica, 2009; 47: 51–6
  3. J Med Assoc Thai, 2007; 90: 1703–9
  4. Pak J Biol Sci, 2011; 14: 817–20
  5. Nutr J, 2014; 13: 20
  6. Women Birth, 2013; 26: e26–30
  7. Am Fam Physician, 2007; 75: 1689–91
  8. Clin Res Pr Drug Regul Aff, 1988; 6: 129–36
  9. Anaesthesia, 1990; 45: 669–71
  10. Anaesthesia, 1993; 48: 715–7
  11. Am J Obstet Gynecol, 2006; 194: 95–9
  12. Nutr Rev, 2013; 71: 245–54
  13. Am Fam Physician, 2004; 69: 1169–74
  14. http://bit.ly/2vn6a6v
  15. Am Fam Physician, 2003; 68: 121–8
  16. Eur J Clin Pharmacol, 2013; 69: 269–77
  17. Am J Obstet Gynecol, 2003; 189: 1374–7; J Obstet Gynaecol, 2015; 35: 125–30
  18. Med Herbalism, 1991; 3: 7; http://bit.ly/2qxvEcd

Zobacz też:

Zobacz także

Dysplazja ektodermalna: brak włosów i paznokci

Dysplazja ektodermalna: brak włosów i paznokci

Rodzą się bez włosów i paznokci. Nie mogą się pocić, przez co nieustannie zagraża im udar. Często nie mają zębów. Czy istnieje sposób, by poprawić jakość życia chorych na dysplazję ektodermalną?

Retinopatia niejedno ma imię

Retinopatia niejedno ma imię

Retinopatia, kojarzona zwykle z cukrzycą, to nazwa kilku chorób. Łączy je jedno: wszystkie uszkadzają naczynia krwionośne oczu.

Aronia na choroby oczu

Aronia na choroby oczu

Jej cierpkie owoce to najlepsze rodzime źródło antyoksydantów, niezastąpione w profilaktyce chorób układu krążenia.

Zespół Retta: stopić neurolodowiec

Zespół Retta: stopić neurolodowiec

Postępująca choroba układu nerwowego właśnie trafiła na silnego przeciwnika. Czy nowe terapie ocalą życie setek dziewczynek zwanych "milczącymi aniołami"?

Białaczka u dziecka: czy choroby można uniknąć?

Białaczka u dziecka: czy choroby można uniknąć?

Choroby krwi to podstępny, a zatem trudny przeciwnik. Jednak najnowsze badania pokazują, że wielu przypadkom ostrej białaczki limfoblastycznej - najczęstszego nowotworu u dzieci - można zapobiec.

Raport specjalny

Prawa pacjenta

Prawa pacjenta

 

 

Nowości

Lamy wyleczą nas z grypy?

Lamy wyleczą nas z grypy?

13 listopad 2018

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store