Kserostomia: dokuczliwy niedostatek śliny

Artykuł pochodzi z magazynu

Holistic Health wrzesień - październik 2018

Kup ten numer

Czy ktokolwiek z nas zastanawia się nad tym, jak ważna jest ślina? Raczej nie. Ślina to ślina, każdy ją ma i tyle. Tymczasem okazuje się, że utrapieniem wielu osób cierpiących na poważne choroby, a zwłaszcza poddanych radioterapii, jest właśnie nadmierna suchość w ustach. Jak ją leczyć bez skutków ubocznych?

Chwilowego braku śliny doświadczyć może każdy. Wystarczy nagły stres, zmęczenie fizyczne czy szybkie wciąganie powietrza ustami. Odczuwamy wtedy dyskomfort - suche śluzówki, chropawy, jakby stwardniały język, ból przy każdym oddechu. O próbie przełknięcia choćby kęsa bez udziału śliny nie ma nawet mowy. Jednak u zdrowego człowieka to tylko stan chwilowy, który mija szybko i bez śladu. W chorobie jest gorzej. Stany suchości jamy ustnej to jednostka chorobowa zwana kserostomią. Występuje ona w dwóch odmianach. Kserostomia prawdziwa jest skutkiem upośledzenia działania gruczołów dojść nawet do zaników błony śluzowej jamy ustnej. Kserostomia rzekoma występuje wtedy, gdy mimo sprawnie działających ślinianek pacjent odczuwa bolesną suchość błon śluzowych jamy ustnej wskutek zaburzeń w obrębie wegetatywnego układu nerwowego.

Co jest przyczyną kserostomii?

Suchość błon śluzowych jamy ustnej może wystąpić w następstwie wielu chorób ustrojowych, takich jak nadczynność tarczycy, cukrzyca, niedokrwistość mikrocytarna (rodzaj niedokrwistości, w której czerwone krwinki są bardzo małe, a przez to nie są zdolne do przenoszenia odpowiednio dużej ilości utlenowanej hemoglobiny), choroby tkanki łącznej, AIDS, grzybica jamy ustnej czy choroby alergiczne, a także stany lękowe czy depresyjne. Bywa też konsekwencją przyjmowania niektórych leków, w tym cytostatyków i leków psychotropowych oraz reakcją na chemio- i radioterapię. Daje o sobie znać nie tylko pieczeniem błony śluzowej jamy ustnej, dyskomfortem w oddychaniu i przełykaniu oraz trudnościami w mowie, ale też rozmaitymi powikłaniami, takimi jak owrzodzenia i zanikanie błon śluzowych, intensywne odkładanie się płytki nazębnej i szybko postępująca próchnica zębów oraz bakteryjne i grzybicze infekcje wtórne jamy ustnej. Utrudnione przełykanie, połączone z utratą smaku, zniechęca do jedzenia, więc pacjenci dotknięci kserostomią są często odwodnieni i niedożywieni.

Jak zaradzić kserostomii?

Terapia w przypadku suchości jamy ustnej najczęściej koncentruje się na leczeniu schorzenia podstawowego oraz wzmożonej higienie jamy ustnej. Podawane są także preparaty wspomagające wydzielanie śliny lub będące jej substytutami. Lekarze pracujący na oddziałach onkologicznych nieustannie mają do czynienia z kserostomią u pacjentów z nowotworami w obrębie głowy i szyi, u których radio- i chemioterapia w znacznym stopniu upośledzają funkcjonowanie gruczołów ślinowych, zwiększając ryzyko wystąpienia infekcji jamy ustnej przy i tak osłabionej odporności organizmu. Zazwyczaj stosuje się leczenie objawowe, które wprawdzie nie wpływa na wydzielanie śliny, ale łagodzi objawy choroby. Do metod terapeutycznych zalicza się ponadto:

  • stosowanie zamienników śliny, których zadaniem jest nawilżenie błony śluzowej i jej zmiękczenie, jak na przykład płyn do płukania jamy ustnej, mucyna w połączeniu z elektrolitami lub ksylitolem, tabletki do ssania, specjalny spray (Glandosane Spray - metyloceluloza);
  • spożywanie krowiego mleka, które nie tylko odżywia i nawilża, ale również sprzyja remineralizacji szkliwa zębów;
  • częste picie małych ilości wody;
    Kobieta pije wodę
  • leczenie wszelkich zakażeń grzybiczych w obrębie jamy ustnej;
  • płukanie jamy ustnej siemieniem lnianym;
  • wdrożenie profilaktyki próchnicy obejmującej dietę bez cukru, higienę jamy ustnej, płukanie ust środkami z chlorheksydyną1.

W przypadku nowotworu zdiagnozowanego w obrębie głowy niesłychanie ważne jest właściwe przygotowanie chorego do terapii. Ponieważ u 40% pacjentów po chemioterapii i 80% po radioterapii występują problemy z suchością jamy ustnej ze wszystkimi jej konsekwencjami, ogromne znaczenie ma wizyta u stomatologa i zlikwidowanie wszelkich ognisk próchnicy. Należy ponadto zintensyfikować higienę jamy ustnej w trakcie i po zakończeniu radioterapii, by zminimalizować negatywne skutki jej działania. Skróci to czas rekonwalescencji i będzie miało pozytywny wpływ na stan psychiczny pacjenta2.

Następstwem radio- i chemioterapii, a także samej kserostomii, są również dolegliwości bólowe o różnym stopniu nasilenia. Pojawia się więc konieczność stosowania leków przeciwbólowych o rozmaitym spektrum działania, dobieranych indywidualnie. Przy silnych zaburzeniach przełykania podaje się je często przezskórnie, w postaci plastrów, z których uwalniania jest substancja czynna. Największym problemem w leczeniu suchości jamy ustnej u pacjentów onkologicznych jest to, że terapia niezbędna do zwalczenia nowotworu przyczynia się do powstania bądź nasilenia tejże suchości. Toteż badacze nie ustają w poszukiwaniu alternatywnych metod leczenia zarówno samej choroby nowotworowej, jak i powikłań po zastosowaniu leczenia zasadniczego.

Niekonwencjonalne leczenie kserostomii

Jednym z pionierów łączenia metod medycyny konwencjonalnej i dalekowschodniej w terapii nowotworów jest dr Yair Malmon z Tel Center - izraelskiej placówki prowadzącej badania nad integracyjnym leczeniem nowotworów. Od lat zajmuje się on tematem wykorzystania akupunktury w onkologii.

Dr Malmon zakłada, że w terapii kserostomii postterapeutycznej pomocne są zarówno konwencjonalne środki stymulujące doraźne wytwarzanie śliny, jak i akupunktura, która stymuluje układ immunologiczny pacjenta i usuwa efekty uboczne prowadzonej terapii, a także działa silnie antynowotworowo. Również jego współpracownicy z powodzeniem stosują kombinowane metody leczenia, dokumentując starannie osiągane rezultaty3.

Kserostomia: przypadek Adriana

Na szczególną uwagę zasługuje przypadek 40-letniego Adriana. Zdiagnozowano u niego nowotwór podstawy języka, który uległ remisji po zastosowaniu radioterapii. W jej następstwie rozwinęła się jednak dokuczliwa kserostomia, zapoczątkowana wcześniej nałogiem nikotynowym. Na domiar złego jama ustna nie została starannie przygotowana do radioterapii, pojawiły się więc stany zapalne, owrzodzenie śluzówek oraz szybko postępująca próchnica. Wtedy mężczyzna zainteresował się metodami dr. Malmona.

Kompleksowe leczenie według wskazówek Tel Center, uwzględniające akupunkturę, pozwoliło Adrianowi odzyskać względny komfort codziennej egzystencji. Jednak badacze z USA i Europy Zachodniej dość ostrożnie podchodzą do propagowanych przez dr. Malmona metod, przyznając, że wprawdzie w niektórych przypadkach akupunktura faktycznie przyczynia się do zwiększenia wydzielania śliny, ale wyniki badań nie są ani jednoznaczne, ani tak spektakularne, jak podaje izraelski lekarz4.

Nie zmienia to faktu, że Adrianowi dr Malmon pomógł. Ze względu na wagę problemu i rosnące znaczenie akupunktury w leczeniu niemal wszystkich chorób, naukowcy coraz chętniej podejmują się ustalenia, czy ta metoda terapeutyczna rzeczywiście zmniejsza dolegliwości również w przypadku kserostomii i czy nie działa tutaj efekt placebo. Spektakularne wyniki osiągnęli m.in. naukowcy brazylijscy, którzy w 2008 r. przeprowadzili eksperyment z udziałem 12 pacjentów z zaawansowaną kserostomią będącą następstwem radioterapii5. Ochotnicy uczestniczyli w 12 sesjach akupunktury, które odbywały się 2 razy w tygodniu przez 6 tygodni - każda z nich trwała 20 minut.

Badanie wykazało istotne statystycznie zwiększenie sekrecji tzw. śliny spoczynkowej (niestymulowanej) aż o 142,2% i stymulowanej, czyli powstającej w wyniku pobudzania wydzielania - o 73,5%. Ten sposób leczenia kserostomii znany jest także polskim lekarzom. Co więcej, można z tego rodzaju pomocy już skorzystać, ponieważ niektórzy z nich, dysponujący odpowiednimi uprawnieniami, sami stosują akupunkturę w praktyce zawodowej. Wystarczy przejrzeć internet, aby znaleźć profesjonalną pomoc wykształconych lekarzy będących równocześnie akupunkturzystami.

Bibliografia

  1. Hanchanale S., Adkinson L., Daniel S., Fleming M., Oxberry S.G., Systematic literature review: xerostomia in advanced cancer patients. Support Care Cancer, 2015; 23 (3): 881-8
  2. Bruce S.D., Radiation-induced xerostomia: how dry is your patient? Clin J Oncol Nurs, 2004; 8: 61-7
  3. Cohen A.J., Menter A., Hale L., Acupuncture: role in comprehensive cancer care a primer for the oncologist and review of the literature. Integr Cancer Ther, 2005; 4(2): 131-43
  4. Dabic D.T., Jurisic S., Boras V.V. et al., The effectiveness of low-level laser therapy in patients with drug-induced Hyposalivation: a pilot study, Photomed Laser Surg, 2016; 34 (9): 389-93
  5. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18784633

Zobacz także

Korzeń lukrecji leczy wrzody

Korzeń lukrecji leczy wrzody

Ekstrakty z korzenia tej rośliny chronią wątrobę i zapobiegają wrzodom, a stosowane zewnętrznie oczyszczają skórę i łagodzą stany zapalne.

Choroba Pompego - przyczyna, objawy, leczenie

Choroba Pompego - przyczyna, objawy, leczenie

Choroba Pompego nie daje widocznych objawów, mimo że niszczy mięśnie, wątrobę i inne organy wewnętrzne. Na szczęście specjalnie spreparowane królicze mleko pozwala zahamować jej postęp.

Stwardnienie rozsiane - jak pokonać SM bez leków?

Stwardnienie rozsiane - jak pokonać SM bez leków?

Osoby cierpiące na stwardnienie rozsiane na ogół w ciągu 10 lat od diagnozy trafiają na wózek inwalidzki. Ale Audrey Smart od blisko 2 dekad powstrzymuje objawy tej choroby dzięki odżywianiu.

Na produkcję żółci - krwawnik zamiast cynaryny

Na produkcję żółci - krwawnik zamiast cynaryny

Ziołowy wyciąg może poprawiać trawienie skuteczniej od popularnych tabletek.

Kozłek lekarski - właściwości lecznicze, zastosowanie

Kozłek lekarski - właściwości lecznicze, zastosowanie

Popularna waleriana to coś więcej niż naturalny środek nasenny - łagodzi bóle menstruacyjne i objawy menopauzy oraz działa korzystnie na serce.

Narzędzia
Ikona wagi
Sprawdź swoje BMI
Nasz kalkulator pozwoli oszacować czy masa ciała jest prawidłowa
Szczególnie polecamy
Poznaj moc spiruliny

Poznaj moc spiruliny

Mikroalga z odległych Hawajów wspiera odtruwanie wątroby, przeciwdziała...

Raport specjalny

Schudnij na lato!

Schudnij na lato!

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store