9 przyczyn zmiany smaku

Dziwny smak w ustach każdy odczuł choć raz. Jeśli jednak nie mija, warto wytropić jego przyczynę, bowiem może być symptomem choroby.

Za rozróżnianie smaku potraw i napojów odpowiadają kubki smakowe rozmieszczone na języku, podniebieniu, w nabłonku gardła, nagłośni oraz w górnej części przełyku. Te zlokalizowane na języku skupiają się w widocznych wybrzuszeniach, tzw. brodawkach. Liczba kubków u dorosłego człowieka wynosi ok. 10 tys. Do niedawna wierzono, że kubki smakowe zależnie od rozmieszczenia na języku rozpoznają konkretne smaki. Okazuje się, że to efekt powielanego błędu wynikającego ze źle przełożonego tekstu. 100 lat temu psycholog z Harvardu Edwin G. Boring przetłumaczył niemiecki tekst "Zur Psychophysik des Geschmackssinnes" Davida P. Häniga, który opisywał w nim różnice w progach odczuwania smaku, wskazując, że są one minimalne i trudne do wykrycia1.

Złodzieje smaku

Istnieje wiele leków, które powodują działania uboczne w postaci niesmaku. Jak podają Ewa Bałczewska z Zakładu Chorób Błony Śluzowej Jamy Ustnej i Przyzębia Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej w Łodzi oraz i Agnieszka Nowak z Zakładu Opieki Zdrowotnej w Wieluniu na łamach Nowej Stomatologii, należą do nich:

Oxyfedryna stosowana w niewydolności wieńcowej. Po kilku tygodniach stosowania leku może powodować zaburzenia smaku nieprzyjemnie odczuwane przez chorych i znaczne pogorszenie ich samopoczucia. Odczucia te ustępują całkowicie po zakończeniu leczenia.

Kaptopryl - inhibitor konwertazy angiotensyny I (ACEI) - preparat stosowany w leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego. Powoduje on zwiększenie wydzielania cynku z moczem, a co za tym idzie zmniejszenie stężenia cynku w surowicy krwi, co być może wiąże się z obecnością grupy sulfhydrylowej w cząsteczce tego leku.

D-penicylamina (Cuprenil) - jest to lek z wyboru w chorobie Wilsona (soczewkowate zwyrodnienie wątroby objawiające się zaburzeniami w metabolizmie miedzi i jej nadmiernym odkładaniem się w tkankach), zatruciu ołowiem, stanach przewlekłych reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS), cystynurii.

Amitryptylina - środek przeciwdepresyjny, który wywiera wyraźny wpływ uspokajający i przeciwlękowy.

Thiamazol (Metizol) stosowany w nadczynności tarczycy, działa silnie przeciwtarczycowo.

Pirytynol (Enerbol) - ten związek o budowie podobnej do budowy witaminy B6 działa psychostymulująco, wzmaga metabolizm mózgu; stosowany jest też w zaburzeniach pamięci. Ponadto zmiany percepcji smaku mogą powodować leki cytostatyczne, przeciwłaknieniowe, przeciwhistaminowe, antycholinergiczne, moczopędne, narkotyczne, niektóre przeciwbólowe i niektóre antybiotyki1.

Bibliografia

  1. Nowa Stomatologia 1-2/2000, s. 3-8

Jak się okazuje, w rzeczywistości wszystkie kubki smakowe mogą odczuwać każdy smak i mają po ok. 50 receptorów odpowiedzialnych za każdy z nich2. Niektóre z nich ulegają zniszczeniu już po 10 dniach, lecz natychmiast zostają zastąpione przez nowe. Dzięki nim jesteśmy w stanie wyczuć potencjalnie szkodliwe produkty. Zdaniem naukowców rozróżniamy 6 smaków: słodki, słony, kwaśny, gorzki, umami i... tłusty (tak przynajmniej twierdzą badacze z Australii i Nowej Zelandii)3. Wrażliwość na nie jest uwarunkowana genetycznie, a więc odmienna u każdego człowieka.

Co ciekawe, może ona ulec zmianie na skutek trwających w organizmie stanów zapalnych. Jak donoszą uczeni z Monell Chemical Senses Center w Filadelfii w Pensylwanii, jest to spowodowane przez białko TNF-α, które jej wywołuje. Przy okazji powoduje ono, że u chorego zwiększa się tolerancja gorzkiego smaku.

Męczący absmak

Przyczyny zaburzeń smaku mogą być bardzo różne, począwszy od patologii zlokalizowanych w jamie ustnej, przez uszkodzenie dróg nerwowych przewodzących impulsy do ośrodków w mózgowiu, a skończywszy na niedoborach pokarmowych i zaburzeniach metabolicznych związanych z chorobami ogólnoustrojowymi czy też wpływem leków4.

Jedną z przyczyn zaburzeń odczuwania smaku może być sialopenia, czyli zmniejszone wydzielanie śliny, które w następstwie prowadzi do suchości w jamie ustnej. Ta dolegliwość bywa skutkiem działania niektórych leków. Obecnie znamy ok. 250 farmaceutyków, które powodują pieczenie i bolesność języka oraz suchość. Nierównomierne zwilżanie błony śluzowej wpływa na zaburzenia smaku i zmienione jego odczuwanie6. Do grupy tych środków należą niektóre leki na alergię, astmę, nadciśnienie lub anemię (więcej w ramce pt. "Złodzieje smaku"). Podobne działanie ma również chemioterapia.

Niedobór cynku

Ten pierwiastek odgrywa istotną rolę w procesach odczuwania smaku, gdyż jest kofaktorem białka G zwanego gustducyną. Wiąże się ono z receptorami odpowiedzialnymi za odbiór smaku słodkiego, gorzkiego i umami. Gustducyna warunkuje prawidłową czynność kubków smakowych. Dane z piśmiennictwa naukowego wskazują, że istnieje kilka mechanizmów zaburzeń odbioru smaku wynikających ze stosowania niektórych leków, a że cynk pełni kluczową rolę w odbiorze smaku. W stanach jego niedoboru wyraźnie obniża się wrażliwość smakowa - taki stan nazywa się dysgeuzją. Wykazano jednak, że na skutek suplementacji tym pierwiastkiem dochodzi do poprawy czynności zmysłu smaku.

Co zrobić? Udowodniono, że osoby, które przyjęły cynk w postaci farmakologicznych suplementów, a także stosujące dietę uwzględniającą produkty bogate w ten mikroelement, wykazywały mniej symptomów dysgeuzji. W przypadku osłabienia smaku warto zatem przyjmować glukonian cynku w dawkach 140 mg na dobę przez 4 miesiące5. Czasem jednak mamy w ustach konkretny smak i nie możemy się go pozbyć. Jeśli tak jest w Twoim przypadku, koniecznie wybierz się do lekarza.

1. Niesmak

Niesmak może być pokłosiem nieprawidłowości w pracy ślinianek albo odwodnienia - szczególnie w upalne dni. Dolegliwość ta objawia się wysuszeniem jamy ustnej.

2. Smak sera pleśniowego

Może wskazywać na zapalenie migdałków lub zatok. Posmak pleśni pojawia się, gdy bakterie rozkładają białka obecne w śluzie nawilżającym drogi oddechowe. Przewlekłemu zapaleniu migdałków towarzyszy zazwyczaj niewielki ból gardła, natomiast przy zapaleniu zatok objawem towarzyszącym jest gęsty, żółty i zatykający nos katar, może też występować ból głowy. Zależnie od tego, jakie drobnoustroje zaatakowały drogi oddechowe, zdarza się, że odczuwany jest też słodkawy posmak7.

Co zrobić? Na początek przepłucz usta płynem z chloroheksydyną, która działa silnie na bakterie Gram-dodatnie, natomiast słabiej na Gram-ujemne8. Następnie odwiedź laryngologa.

3. Kwaśny posmak

Nieustępująca kwaśność w ustach, której towarzyszą zgaga, odbijanie i pieczenie w przełyku, najczęściej bywa skutkiem choroby wrzodowej żołądka lub dwunastnicy, a w drugiej kolejności nadkwaśności. Badacze zaobserwowali, że największe zaburzenia smaku współistniały ze zmianami zapalnymi i zapalno-zanikowymi w błonie śluzowej żołądka i dwunastnicy. Po leczeniu chorych stwierdzono, iż następuje powrót do wartości bliskich normy rozpoznawania smaków i zróżnicowania stężeń. Zauważono też, że osoby po wycięciu żołądka nieco gorzej rozpoznają smaki niż pozostałe9.

Co zrobić? Przejdź na lekkostrawną dietę, zrezygnuj ze słodyczy, kawy i alkoholu. Jeśli mimo to absmak pozostanie, to znak, że nie należy odkładać wizyty u gastrologa.

4. Gorzko-kwaśny smak

To najczęściej efekt cofania się do przełyku soków żołądkowych i niestrawionej treści pokarmowej, do której dochodzi na skutek nieprawidłowego funkcjonowania zwieracza przełyku. Refluksowi żołądkowo-przełykowemu często towarzyszą ból w tzw. dołku podsercowym i duszność, która bywa mylona z bólem wieńcowym.

Co zrobić? Jak najszybciej wybierz się do lekarza, aby zlecił gastroskopię. Badanie to pokaże, co dzieje się w Twoim przewodzie pokarmowym. Refluks można opanować, stosując metody naturalne, wymaga to jednak cierpliwości.

5. Smak słono-kwaśny

To jeden z symptomów niewydolności nerek, nazywanej też mocznicą. Wraz z nim najczęściej występują nudności, zaburzenia rytmu serca oraz pobudzenie. Często objawem choroby jest zmiana woni całego ciała - najprościej mówiąc, czuć je moczem. Szczęśliwie upośledzenie czucia smaku u chorych ma charakter szybko odwracalny10.

Co zrobić? Nie zwlekaj z wizytą u nefrologa, gdyż przy tej chorobie konieczne jest specjalistyczne leczenie. Z pewnością zaleci on wykonanie badania ogólnego moczu i krwi (mocznik, kreatynina).

Bibliografia

  1. https://goo.gl/fLXyQ7
  2. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 117: 519-528.
  3. https://doi.org/10.1186/2044-7248-4-5
  4. Consult Pharm 2009; 24: 538-543
  5. Arch Neurol 2003; 60: 667-671
  6. Nowa Stomatologia 1-2/2000, s. 3-8
  7. Jańczuk Z., Banach J.: Choroby błony śluzowej jamy ustnej i przyzębia. Wydawnictwo PZWL, Warszawa 1995
  8. J Am Dent Assoc". 137 (12), s. 1649–1657, 2006
  9. Pol. Tyg. Lek., 1985, 40(36):1009-1913
  10. Pol. Arch. Med. Wew., 1983, 69(2):97-105
  11. Tyg. Lek., 1983, 38(13):405-407
  12. Czas. Stom., 1982, 35(1/2):27-34

6. Posmak goryczki

Może być efektem nadmiaru tłuszczu, węglowodanów (cukru, białego ryżu oraz potraw mącznych), a także kawy lub czarnej herbaty w diecie. Powoduje on odkładanie się we krwi tzw. kwaśnych pozostałości przemiany materii. Inną przyczyną utrzymującego się gorzkiego posmaku jest zatrucie benzopirenami, czyli substancjami powstającymi w czasie nieumiejętnego grillowania. Jeśli jednak goryczka w ustach pojawia się wraz ze wzdęciami i bólem brzucha, może wskazywać na kamicę pęcherzyka żółciowego.

Co zrobić? Na początek zmień dietę. W dalszej kolejności wybierz się na USG jamy brzusznej, które potwierdzi lub wykluczy obecność kamieni w Twoim pęcherzyku żółciowym.

7. Metaliczny posmak

Wiele ciężarnych w pierwszym trymestrze odczuwa metaliczny posmak w ustach. Uczucie to jednak zazwyczaj ustępuje w kolejnych miesiącach. Może się jednak ponownie pojawić pod koniec ciąży. Wtedy też najczęściej towarzyszy mu zgaga. Jak się okazuje, nieprzyjemny metaliczny smak to nie tylko zapowiedź powiększenia rodziny. U osób, które odchudzają się, stosując farmakoterapię, może dojść do przedawkowania chromu, będącego częstym składnikiem tabletek wspomagających zrzucenie nadmiarowych kilogramów. Zdarza się też, że nieprzyjemne uczucie jest wynikiem zaburzeń wchłaniania potasu. Wtedy jednak często współwystępują mrowienia kończyn. Ostatnim winowajcą na liście jest infekcja drożdżakami z rodzaju Candida. Można ją jednak łatwo rozpoznać po suchości w ustach i białym nalocie na języku.

Co zrobić? Kiedy się odchudzasz, odstaw wszystkie suplementy zawierające chrom. Jeżeli prócz nieprzyjemnego posmaku odczuwasz drętwienie lub mrowienie kończyn albo masz biały język, to znak, że trzeba odwiedzić lekarza pierwszego kontaktu.

8. Zaburzenia smakowe i zapach zgniłych jabłek

Zarówno wyniki badań jakościowych, jak i ilościowych diabetyków dowodzą, że zaburzenia smakowe występują u nich w zależności od stopnia wyrównania cukrzycy. Większość chorych cierpi na upośledzenie smaku. Dotyczy to głównie słodkiego, a w mniejszym stopniu kwaśnego i słonego11. Czasami może być to powiązane z wonią acetonu (przypominającą zapach zgniłych jabłek) z ust, a nawet ciała chorego. To bardzo alarmujący sygnał, bowiem świadczy o kwasicy ketonowej. Dochodzi do niej wskutek niedoboru lub braku insuliny.

Organizm, by dostarczyć komórkom alternatywnego źródła energii, sięga do tkanki tłuszczowej. Produktem ubocznym rozkładu tłuszczów (lipolizy) są tzw. ciała ketonowe, które kumulują się w ustroju. Należy do nich aceton. Organizm usiłuje usunąć go przez płuca i stąd pojawia się charakterystyczny zapach z ust.

Co zrobić? Przede wszystkim zbadać poziom cukru we krwi (można to zrobić glukometrem na cito w każdej przychodni) i umówić się na konsultację z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej.

9. Niesmak stomatologiczny

Gdy w ustach utrzymuje się dziwny, inny niż normalnie smak, a co gorsza jest on przykry, jedną z najoczywistszych przyczyn jest niewłaściwa higiena jamy ustnej - rozwijająca się próchnica lub stan zapalny dziąseł. Zmianę odczuć smakowych mogą też spowodować uzupełnienia protetyczne. Mechanizm ten jest trudny do wyjaśnienia. Dentyści przypuszczają, że w przypadku protez zębowych może to mieć związek z faktem, że ich konstrukcja zmniejsza pojemność jamy ustnej, przez co utrudnione jest przemieszczanie się kęsów pokarmowych w trakcie żucia. To zaś może przyspieszać zanik brodawek językowych. Ponadto, jak dowodzą uczeni, wypełnienia amalgamatowe wykazują wzrost progu percepcji smakowej i często powodują metaliczny posmak12.

Co zrobić? Stanowczo wymień plomby. Składają się one w 50% z rtęci pierwiastkowej. Jej opary uwalniają się z wypełnień, przenikają do organizmu i kumulują się w tkankach.

Halucynacje smakowe

W pewnych schorzeniach psychicznych, takich jak np. schizofrenia, parafrenia i zespoły parafreniczne, chorzy oprócz innych charakterystycznych objawów doznają tzw. omamów smakowych. Zwykle łączą się one ze złudzeniami węchowymi. Osoba nimi dotknięta odczuwa zmieniony smak potraw, co sprawia, że uważa, iż jedzenie jest zatrute1.

Bibliografia

  1. Jarosz M.: Podstawy psychiatrii. PZWL, Warszawa 1988

 

Zobacz też:

Zobacz także

Ból w klatce piersiowej - czy to zawał?

Ból w klatce piersiowej - czy to zawał?

Nie zawsze ból w klatce piersiowej oznacza martwicę mięśnia sercowego. Jakie jeszcze problemy zdrowotne mogą dawać podobne objawy?

Dysplazja ektodermalna: brak włosów i paznokci

Dysplazja ektodermalna: brak włosów i paznokci

Rodzą się bez włosów i paznokci. Nie mogą się pocić, przez co nieustannie zagraża im udar. Często nie mają zębów. Czy istnieje sposób, by poprawić jakość życia chorych na dysplazję ektodermalną?

Retinopatia niejedno ma imię

Retinopatia niejedno ma imię

Retinopatia, kojarzona zwykle z cukrzycą, to nazwa kilku chorób. Łączy je jedno: wszystkie uszkadzają naczynia krwionośne oczu.

Aronia na choroby oczu

Aronia na choroby oczu

Jej cierpkie owoce to najlepsze rodzime źródło antyoksydantów, niezastąpione w profilaktyce chorób układu krążenia.

Zespół Retta: stopić neurolodowiec

Zespół Retta: stopić neurolodowiec

Postępująca choroba układu nerwowego właśnie trafiła na silnego przeciwnika. Czy nowe terapie ocalą życie setek dziewczynek zwanych "milczącymi aniołami"?

Raport specjalny

Prawa pacjenta

Prawa pacjenta

 

 

Nowości

Odkryto geny powiązane z ADHD

Odkryto geny powiązane z ADHD

11 grudzień 2018

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store