Zatrucia pokarmowe: czosnek czy erytromycyna?

W walce z bakteriami naturalny antybiotyk może być bardziej skuteczny niż te syntetyczne.

Salmonella i Shigella przestają być najczęstszymi przyczynami zatruć pokarmowych u ludzi. Pałeczkę pierwszeństwa przejmują od nich bakterie z rodzaju Campylobacter, głównie gatunku C. jejuni. Niestety coraz szybciej nabierają one oporności na antybiotyki stosowane w zwalczaniu wywoływanych przez nie infekcji, przede wszystkim erytromycynę. Pojawia się jednak coraz więcej badań, które pokazują, że farmaceutyki może zastąpić zwykły czosnek. Sprawdzamy, na ile skuteczny okazuje się w próbach laboratoryjnych.

Kampylobakterioza

Liczne analizy epidemiologiczne wskazują C. jejuni jako najczęstszą przyczynę ostrego, bakteryjnego nieżytu żołądkowo-jelitowego w krajach rozwiniętych1. Liczba zarejestrowanych na całym świecie biegunek wywołanych tą infekcją zbliża się powoli do 500 mln rocznie.

Naturalnym rezerwuarem Campylobacter jest przewód pokarmowy ptaków, jednak źródło zakażenia dla człowieka mogą stanowić również inne zwierzęta - zarówno dzikie, jak i udomowione. Obecność bakterii potwierdzono w preparatach pochodzących od psów, kotów, świń i bydła hodowlanego. Do zakażenia dochodzi głównie poprzez spożycie surowego lub niedogotowanego zakażonego mięsa oraz spożywanie surowego mleka lub wody z naturalnych zbiorników2. Najczęstszym pełnoobjawowym obrazem kampylobakteriozy jest nieżyt żołądkowo-jelitowy z dominującą biegunką, spastycznymi bólami brzucha oraz gorączką do 38ºC.

Lekooporność

Zakażenia spowodowane przez Campylobacter należą do chorób samoograniczających się i zwykle wymagają tylko leczenia objawowego (nawadnianie, przywrócenie równowagi gospodarki elektrolitowej). Jednak ciężki przebieg, zwłaszcza u osób starszych lub z nieprawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym, wymaga leczenia antybiotykami. Najczęściej wybór pada na erytromycynę z grupy makrolidów lub cyprofloksacynę (należącą do fluorochinolonów).

W ostatniej dekadzie na całym świecie obserwuje się narastanie oporności bakterii Campylobacter na antybiotyki i chemioterapeutyki. Z badań przeprowadzonych w Polsce w latach 2003-2006 wynika, że co prawda wszystkie szczepy izolowane od ludzi były wrażliwe na erytromycynę, ale odsetek bakterii opornych na cyprofloksacynę sięgał już 56%3.

Naturalny antybiotyk

Nic dziwnego, że badacze coraz częściej kierują swoją uwagę w stronę naturalnych składników, które mogłyby zastąpić farmaceutyki w walce z zatruciem pokarmowym. Rozwiązaniem może okazać się czosnek, o którym od dawna wiadomo, że z powodzeniem hamuje rozwój bakterii, zwalcza infekcje i obniża ciśnienie krwi.

Rzeczywiście okazało się, że w przypadku zakażenia Campylobacter czosnek radzi sobie lepiej niż erytromycyna i cyprofloksacyna.

Dowody naukowe

Naukowcy z Washington State University odkryli, że obecny w czosnku siarczek diallilu (powstający w wyniku przemian allicyny) jest szczególnie skuteczny w penetracji śluzowatej warstwy chroniącej kolonie Campylobacter jejuni przed działaniem leków. To ten biofilm uniemożliwia antybiotykom dotarcie do bakterii. W warunkach laboratoryjnych siarczek diallilu niszczył jego strukturę, po czym skutecznie zabijał ukryte w nim komórki. Okazało się, że jest nawet 100 razy silniejszy od obu antybiotyków stosowanych w kampylobakteriozie: zarówno od erytromycyny, jak i cyprofloksacyny4.

Zdaniem autorów eksperymentu działanie przeciwdrobnoustrojowe przeciwko C. jejuni oznacza, że czosnek może mieć zastosowanie w zmniejszaniu częstości występowania tego drobnoustroju w żywności i stać się alternatywnym środkiem leczniczym w przypadku szczepów bakterii opornych na antybiotyki.

Więcej badań

To niejedyne doniesienia o skuteczności czosnku w walce z Campylobacter. W innym eksperymencie udowodniono, że działanie przeciwdrobnoustrojowe pochodzących z niego związków siarczkowych wzrasta wraz z liczbą atomów siarki w cząsteczce, a po zastosowaniu koncentratu z 25 μl czosnku już po 1 dniu nie wykryto żadnych żywych komórek C. jejuni5.

Inne badania wykazały z kolei, że czosnek był skuteczny również przeciwko innym typom patogenów przenoszonych przez żywność: Salmonella i Escherichia coli O1576. W kolejnym teście wyciąg z czosnku wykazał doskonałą aktywność przeciwbakteryjną we wszystkich stężeniach (100%, 75%, 50% i 25%) wobec różnych grup serologicznych E. coli oraz silne działanie na bakterie Salmonella, ale w stężeniach 100% i 75%7. Za te właściwości antybakteryjne mają odpowiadać głównie związki siarki (alliina i siarczek diallilu), ale obecne w czosnku składniki fenolowe i saponiny steroidowe mogą działać z nimi synergistycznie.

Wnioski

Zdaniem autorów badań siarczek diallilu może być przydatny w zmniejszaniu populacji bakterii Campylobacter, np. w produktach do czyszczenia powierzchni, na których przygotowuje się jedzenie lub jako środek konserwujący przetworzoną żywność. I choć naukowcy hamują nadmierny entuzjazm, twierdząc, że póki co nie można stwierdzić, by samo spożywanie czosnku zapobiegało zatruciu, to w razie pojawienia się jego objawów warto posiekać 1-2 ząbki i połknąć je, popijając ciepłą wodą. Z kolei jako przyprawa czosnek może zmniejszyć przeżywalność bakterii w surowym mięsie.

Artykuł ukazał się pt. "Czosnek kontra erytromycyna na zatrucia pokarmowe" w numerze wrzesień 2018.

Bibliografia

  1. Nowiny Lekarskie 2011; 80 (6): 473-476
  2. J. Infect. 2005, 50, 265-267
  3. Antimicrob agents and chemother 2007; 3 (51): 1123-5; Med Dośw Mikrobiol. 2007; 59: 43-49
  4. J Antimicrob Chemother 2012; 67 (8): 1915-1026
  5. Appl. Environ. Microbiol. 2011; 77 (15): 5257-5269
  6. J Food Prot. 2002; 65 (12): 1976-1980
  7. Braz J Microbiol 2006; 37: 153-158

Zobacz także

Zakażenie gronkowcem: olejki czy antybiotyki?

Zakażenie gronkowcem: olejki czy antybiotyki?

W przypadku lekoopornych szczepów bakterii skuteczną alternatywą okazują się eteryczne olejki - zwłaszcza tymiankowy i cynamonowy.

Chrzan pokona gronkowca

Chrzan pokona gronkowca

Dzisiaj ta popularna bylina stosowana jest głównie jako przyprawa, ale dawniej używano jej przede wszystkim ze względu na jej właściwości zdrowotne.

Rak piersi: czy chemioterapia jest konieczna?

Rak piersi: czy chemioterapia jest konieczna?

Wyniki przełomowego badania pokazują, że nawet 70% kobiet cierpiących na nowotwór sutka nie musi poddawać się wyniszczającej terapii.

Prokrastynacja, czyli odkładanie obowiązków na później

Prokrastynacja, czyli odkładanie obowiązków na później

Swoją nazwę zawdzięcza łacińskiemu procrastinatio, co oznacza zwłokę lub odroczenie, a definiuje się ją jako skłonność do przekładania wszelkich czynności i zadań na później. Znana jest także jako syndrom studenta - wiadomo, student zawsze ma czas, nawet do ważnego egzaminu przygotowuje się w ostatniej chwili. Jednak pod tym pojęciem kryje się poważny problem. Prokrastynacja utrudnia pracę, niszczy inicjatywę, a nawet może wpędzić w chorobę. Jak sobie z nią poradzić?

Profilaktyka grypy: colostrum czy szczepionka?

Profilaktyka grypy: colostrum czy szczepionka?

Siara bydlęca jest skutecznym sposobem na uniknięcie ataku wirusów Influenza.

Raport specjalny

Prawa pacjenta

Prawa pacjenta

Nowości

Parodontoza i alzheimer

Parodontoza i alzheimer

19 marzec 2019

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store