Zatrucia pokarmowe: czosnek czy erytromycyna?

W walce z bakteriami naturalny antybiotyk może być bardziej skuteczny niż te syntetyczne.

Salmonella i Shigella przestają być najczęstszymi przyczynami zatruć pokarmowych u ludzi. Pałeczkę pierwszeństwa przejmują od nich bakterie z rodzaju Campylobacter, głównie gatunku C. jejuni. Niestety coraz szybciej nabierają one oporności na antybiotyki stosowane w zwalczaniu wywoływanych przez nie infekcji, przede wszystkim erytromycynę. Pojawia się jednak coraz więcej badań, które pokazują, że farmaceutyki może zastąpić zwykły czosnek. Sprawdzamy, na ile skuteczny okazuje się w próbach laboratoryjnych.

Kampylobakterioza

Liczne analizy epidemiologiczne wskazują C. jejuni jako najczęstszą przyczynę ostrego, bakteryjnego nieżytu żołądkowo-jelitowego w krajach rozwiniętych1. Liczba zarejestrowanych na całym świecie biegunek wywołanych tą infekcją zbliża się powoli do 500 mln rocznie.

Naturalnym rezerwuarem Campylobacter jest przewód pokarmowy ptaków, jednak źródło zakażenia dla człowieka mogą stanowić również inne zwierzęta - zarówno dzikie, jak i udomowione. Obecność bakterii potwierdzono w preparatach pochodzących od psów, kotów, świń i bydła hodowlanego. Do zakażenia dochodzi głównie poprzez spożycie surowego lub niedogotowanego zakażonego mięsa oraz spożywanie surowego mleka lub wody z naturalnych zbiorników2. Najczęstszym pełnoobjawowym obrazem kampylobakteriozy jest nieżyt żołądkowo-jelitowy z dominującą biegunką, spastycznymi bólami brzucha oraz gorączką do 38ºC.

Lekooporność

Zakażenia spowodowane przez Campylobacter należą do chorób samoograniczających się i zwykle wymagają tylko leczenia objawowego (nawadnianie, przywrócenie równowagi gospodarki elektrolitowej). Jednak ciężki przebieg, zwłaszcza u osób starszych lub z nieprawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym, wymaga leczenia antybiotykami. Najczęściej wybór pada na erytromycynę z grupy makrolidów lub cyprofloksacynę (należącą do fluorochinolonów).

W ostatniej dekadzie na całym świecie obserwuje się narastanie oporności bakterii Campylobacter na antybiotyki i chemioterapeutyki. Z badań przeprowadzonych w Polsce w latach 2003-2006 wynika, że co prawda wszystkie szczepy izolowane od ludzi były wrażliwe na erytromycynę, ale odsetek bakterii opornych na cyprofloksacynę sięgał już 56%3.

Naturalny antybiotyk

Nic dziwnego, że badacze coraz częściej kierują swoją uwagę w stronę naturalnych składników, które mogłyby zastąpić farmaceutyki w walce z zatruciem pokarmowym. Rozwiązaniem może okazać się czosnek, o którym od dawna wiadomo, że z powodzeniem hamuje rozwój bakterii, zwalcza infekcje i obniża ciśnienie krwi.

Rzeczywiście okazało się, że w przypadku zakażenia Campylobacter czosnek radzi sobie lepiej niż erytromycyna i cyprofloksacyna.

Dowody naukowe

Naukowcy z Washington State University odkryli, że obecny w czosnku siarczek diallilu (powstający w wyniku przemian allicyny) jest szczególnie skuteczny w penetracji śluzowatej warstwy chroniącej kolonie Campylobacter jejuni przed działaniem leków. To ten biofilm uniemożliwia antybiotykom dotarcie do bakterii. W warunkach laboratoryjnych siarczek diallilu niszczył jego strukturę, po czym skutecznie zabijał ukryte w nim komórki. Okazało się, że jest nawet 100 razy silniejszy od obu antybiotyków stosowanych w kampylobakteriozie: zarówno od erytromycyny, jak i cyprofloksacyny4.

Zdaniem autorów eksperymentu działanie przeciwdrobnoustrojowe przeciwko C. jejuni oznacza, że czosnek może mieć zastosowanie w zmniejszaniu częstości występowania tego drobnoustroju w żywności i stać się alternatywnym środkiem leczniczym w przypadku szczepów bakterii opornych na antybiotyki.

Więcej badań

To niejedyne doniesienia o skuteczności czosnku w walce z Campylobacter. W innym eksperymencie udowodniono, że działanie przeciwdrobnoustrojowe pochodzących z niego związków siarczkowych wzrasta wraz z liczbą atomów siarki w cząsteczce, a po zastosowaniu koncentratu z 25 μl czosnku już po 1 dniu nie wykryto żadnych żywych komórek C. jejuni5.

Inne badania wykazały z kolei, że czosnek był skuteczny również przeciwko innym typom patogenów przenoszonych przez żywność: Salmonella i Escherichia coli O1576. W kolejnym teście wyciąg z czosnku wykazał doskonałą aktywność przeciwbakteryjną we wszystkich stężeniach (100%, 75%, 50% i 25%) wobec różnych grup serologicznych E. coli oraz silne działanie na bakterie Salmonella, ale w stężeniach 100% i 75%7. Za te właściwości antybakteryjne mają odpowiadać głównie związki siarki (alliina i siarczek diallilu), ale obecne w czosnku składniki fenolowe i saponiny steroidowe mogą działać z nimi synergistycznie.

Wnioski

Zdaniem autorów badań siarczek diallilu może być przydatny w zmniejszaniu populacji bakterii Campylobacter, np. w produktach do czyszczenia powierzchni, na których przygotowuje się jedzenie lub jako środek konserwujący przetworzoną żywność. I choć naukowcy hamują nadmierny entuzjazm, twierdząc, że póki co nie można stwierdzić, by samo spożywanie czosnku zapobiegało zatruciu, to w razie pojawienia się jego objawów warto posiekać 1-2 ząbki i połknąć je, popijając ciepłą wodą. Z kolei jako przyprawa czosnek może zmniejszyć przeżywalność bakterii w surowym mięsie.

Artykuł ukazał się pt. "Czosnek kontra erytromycyna na zatrucia pokarmowe" w numerze wrzesień 2018.

Bibliografia

  1. Nowiny Lekarskie 2011; 80 (6): 473-476
  2. J. Infect. 2005, 50, 265-267
  3. Antimicrob agents and chemother 2007; 3 (51): 1123-5; Med Dośw Mikrobiol. 2007; 59: 43-49
  4. J Antimicrob Chemother 2012; 67 (8): 1915-1026
  5. Appl. Environ. Microbiol. 2011; 77 (15): 5257-5269
  6. J Food Prot. 2002; 65 (12): 1976-1980
  7. Braz J Microbiol 2006; 37: 153-158

Zobacz także

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby - dieta, fitoterapia

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby - dieta, fitoterapia

Dieta zasobna w węglowodany, siedzący tryb życia, zażywanie leków, nadwaga, dyslipidemia oraz cukrzyca typu 2 to najczęstsze przyczyny niealkoholowego stłuszczenia tego organu.

Przepuklina: nowe sposoby leczenia

Przepuklina: nowe sposoby leczenia

W Polsce co roku wykonuje się ponad 40 tys. operacji przepuklin. Wciąż jednak pozostaje problemem bezpieczne przeprowadzenie pacjenta przez zabieg, jak i okres rehabilitacji, oba bowiem wiążą się z ryzykiem wystąpienia zaburzeń oddechowych. Na szczęście wynalazek szczecińskiej uczonej w połączeniu z rehabilitacją oddechową mogą wiele zmienić.

Onkologia: zioła kontra nowotwory

Onkologia: zioła kontra nowotwory

Zioła wspomagają funkcjonowanie osłabionego organizmu zarówno po chemioterapii, jak i w jej trakcie. Wzmacniające działanie wykazują m.in. owoce dzikiej róży, ziele pokrzywy, ziele krwawnika, nasiona kozieradki, kwiaty i owoce czarnego bzu, owoce jarzębiny, głogu, tarniny, berberysu, maliny i porzeczki czarnej, a także wszystkie owoce jagodowe świeże lub suszone.

5 sposobów na zapalenie pęcherza

5 sposobów na zapalenie pęcherza

Zapomnij o infekcjach dolnych dróg moczowych dzięki tym skutecznym metodom naturalnym.

Zespół Angelmana: wiecznie uśmiechnięte dzieci

Zespół Angelmana: wiecznie uśmiechnięte dzieci

Kiedy Harry Angelman spojrzał na renesansowy obraz Giovanniego Caroto "Chłopiec z marionetką", w grymasie twarzy modela dostrzegł ten sam objaw choroby, co u swoich pacjentów. Tajemniczy uśmiech oraz nietypowy gest chłopca miały zainspirować go do opisania chorych jako "dzieci-marionetek".

Szczególnie polecamy
CCSVI - nadzieja dla chorych na stwardnienie rozsiane

CCSVI - nadzieja dla chorych na stwardnienie rozsiane

Czym jest CCSVI i co ma wspólnego ze stwardnieniem rozsianym?

Raport specjalny

Czas na detoks

Czas na detoks

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store