Kolorowe choroby

Nietypowy odcień skóry, oczu lub włosów może mieć szeroki wachlarz przyczyn: od całkowicie niegroźnych, po śmiertelne choroby.

Artyści od wieków zachwycali się gładką, mleczną skórą. Poeci wychwalali lekkie zaróżowienie cery. A badacze wzorców kobiecej i męskiej urody są zgodni, że w każdej kulturze za atrakcyjne uznaje się osoby o czystej, zdrowej skórze, bez zmarszczek, znamion lub wyprysków. Jest to bowiem atawistyczna przesłanka stanu zdrowia. Jak się okazuje, zaburzenia gospodarki organizmu mogą skutkować zmianą zabarwienia skóry.

Smerfni ludzie

Jako że członkowie rodziny Fugate od kilku pokoleń rodzili się z niebieską skórą, mieszkańcy Troublesome Creek w Kentucky zdążyli się oswoić z tym fenomenem i zaakceptowali "kolorowych" sąsiadów. Żyjąca w tej oddalonej od innych miejscowości społeczność łączyła się między sobą - w efekcie nierzadko dochodziło do ślubów spokrewnionych ze sobą osób, co tylko sprzyjało przenoszeniu i ugruntowaniu niebieskiego zabarwienia skóry.

Dopiero niedawno okazało się, że za niezwykły kolor odpowiada methemoglobina, która zawiera żelazo o innej wartościowości niż hemoglobina. Ta drobna różnica upośledza zdolność łączenia cząsteczek tlenu z czerwonymi krwinkami, powodując niedotlenienie i wynikający z niego niebieskawy odcień skóry. Gdy cierpiącym z tego powodu Fugate'om podano błękit metylenowy, ich kolor ciała wrócił do normy. Co prawda methemoglibinemia, bo tak nazywa się choroba, która ich dotknęła, może być nawet śmiertelna, jednak w przypadku członków tej amerykańskiej rodziny stężenie nieprawidłowego barwnika nie osiągało poziomu zagrażającego ich życiu1.

Zwierciadło nie tylko duszy

Kolor oczu uznawany jest za jedną z niezmiennych cech, tak jak wzór linii papilarnych. A jednak może się zdarzyć, że tęczówka zmieni barwę. Pomijając przypadki wad wrodzonych, takich jak np. heterochromia - polegająca na różnicach w rozmieszczeniu barwnika w obrębie różnych obszarów tęczówki jednego oka lub różnym zabarwieniu tęczówek obu oczu - przyczyną mogą być leki na jaskrę lub uraz. Przykładem tego ostatniego może być piosenkarz David Bowie, który ma jedno oko piwne, a drugie jasnoniebieskie. Artysta twierdzi, że do zmiany koloru doszło na skutek ciosu w twarz, jaki otrzymał w dzieciństwie.

Kobieta z różnokolorowymi oczami

Z kolei choroba Wilsona zamyka tęczówkę złocistą obręczą, tzw. pierścieniem Kaysera-Fleischera. Powstaje on przez gromadzenie się w oku osadów miedzi uwolnionych z wątroby i jest sygnałem uszkodzenia mózgu (towarzyszy niemal zawsze objawom neurologicznym i psychiatrycznym). Choroba ma podłoże genetyczne, ale wcześnie podjęte leczenie daje dobre rokowania, a objawy zwykle znikają1.

Interesujące powiązaniem między niedosłuchem (a nawet głuchotą) a błękitnym kolorem oczu, plamami bielaczymi oraz białym pasmem włosów odkrył w 1913 r. holenderski okulista Jan van der Hoeve. Choroba, nazwana na cześć innego holenderskiego okulisty i genetyka zespołem Waardenburga, ma kilka typów, jednak w każdym z nich jeśli np. prawe oko jest odbarwione, to po tej samej stronie będzie niedosłuch. Natomiast u osób z bladymi oczami częściowy lub całkowity niedosłuch dotyka obu uszu2.

Do zmiany koloru tęczówki może również dojść w przypadku anizokorii, czyli zaburzeń pracy źrenicy, będących najczęściej następstwem uszkodzenia nerwu oka3.

Bibliografia

  1. Nat Sci Biol Med. 2015 Jan-Jun; 6(1): 248–252. doi: 10.4103/0976-9668.149210
  2. The American Journal of Human Genetics Vol. 3 No. 3 September 1951, goo.gl/L2a6M1
  3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470384/

Niebieską skórę, a czasem wręcz stalowoszarą2, mają również osoby z argyrią (srebrzycą). Choć sama nazwa brzmi groźnie, zjawisko to nie jest niebezpieczne. To po prostu efekt nadmiernej terapii srebrem koloidalnym lub też długotrwałej ekspozycji na pył (np. w kopalni tego pierwiastka), które sprawiają, że skóra zmienia kolor. Zmiana ta jest odwracalna (wystarczy ograniczyć kontakt ze srebrem) i nie wpływa w żaden sposób na zdrowie ani na jakość życia. Co więcej, może uczynić z chorego lokalną gwiazdę, jak to się stało w przypadku Paula Karasona, zwanego Papą Smerfem.

Jednak niebieski kolor skóry u niemowląt powinien budzić niepokój, zwłaszcza, gdy u maluszka w wyniku wysiłku, jakim jest płacz, utrzymuje się zasinienie ciała. Może ono bowiem świadczyć o niedotlenieniu, będącym objawem wrodzonej wady serca lub układu oddechowego, które stanowią zagrożenie dla życia dziecka. Wiele wad siniczych (np. tetralogię Fallota) można już skutecznie leczyć3.

Nie tylko żółtaczka

Zażółcenie oczu i skóry to charakterystyczne objawy zapalenia wątroby spowodowanego wirusem typu B (choć zdarza się, że nie występuje). Winę za nie ponosi bilirubina, substancja będąca wynikiem naturalnego procesu rozpadu czerwonych krwinek. U chorych na WZW typu B bilirubina odkłada się w skórze, w śluzówce i białku oczu, zabarwiając ich ciała paletą barw od bladożółtego, aż po niemal zielony4. Na szczęście wraz z wyleczeniem choroby skóra powraca do normalnego odcienia.

Żółta skóra może być również skutkiem ubocznym przedawkowania chininy5, którą stosuje się nie tylko w leczeniu malarii, ale także gośćca stawowego oraz jako lek nasercowy (przy migotaniu przedsionków i arytmii). Środek ten może mieć działanie hepatotoksyczne, czyli uszkadzać wątrobę. W takim przypadku u chorego następuje zażółcenie białek oczu i skóry. To nie wszystko, nadmiar chininy może powodować również wadliwą percepcję kolorów - zwłaszcza czerwonego lub zielonego.

Zmiana koloru może też być pokłosiem określonych nawyków żywieniowych, o czym świadczy historia pewnej Szwedki. Zgłosiła się ona do lekarza, podejrzewając, że ma żółtaczkę. W czasie przeprowadzania wywiadu okazało się, że kobieta miała świnkę morską, która z racji zaawansowanego wieku nie była w stanie sama gryźć pokarmu. Szwedka, chcąc pomóc ulubienicy, przeżuwała w ustach marchewkę, tak by podać zwierzęciu gotową papkę. Ten rytuał spowodował zaś zwiększone przyjmowanie karotenu, które odbiło się na kolorze skóry kobiety7.

Tu wypada nadmienić, że miłośniczka świnek morskich nie jest odosobnionym przypadkiem. Bardzo często odnotowuje się zmianę zabarwienia skóry spowodowaną jadłospisem. I tak osoby, których dieta jest bogata w marchew, kukurydzę czy pomidory często mają pomarańczowy odcień skóry, natomiast te, u których odnotowano bardzo wysokie spożycie zielonych warzyw - zielony6. Ograniczenie źródeł tych barwników przywraca naturalny kolor.

Jak Winnetou

Gdy blada twarz zmienia się w czerwoną, może mieć to związek z kruchością naczynek krwionośnych (teleangiektazje, potocznie zwane pajączkami), alergiczną reakcją na kosmetyk lub odmrożeniem. Bywa też oznaką atopowego zapalenia skóry lub łuszczycy. Zdarza się jednak, że to objaw poważnego schorzenia, jakim jest toczeń rumieniowaty układowy - rzadko występująca przewlekła, wielonarządowa choroba reumatyczna o podłożu immunologicznym, która w przypadku zajęcia i uszkodzenia ważnych narządów (nerki, płuca, skóra, szpik, wątroba, serce) zagraża życiu. Rumień często uaktywnia się po długiej ekspozycji na słońce. Znika w momencie obniżenia aktywności tocznia. W każdym z powyższych przypadków osoby o zaczerwienionej cerze powinny stosować preparaty chroniące przed promieniowaniem słonecznym o jak najszerszym spektrum działania.

Biali wędrowcy

Albinizm to bardzo rzadkie zjawisko - częstotliwość występowania u ludzi wynosi średnio od 1:5 000 do 1:15 000. Wywołany jest przez brak enzymu tyrozynazy przekształcającego prekursor melaniny w barwnik melaninę. Odpowiada ona m.in. za opaleniznę. Nic więc dziwnego, że jej brak skutkuje większą wrażliwością na promieniowanie słoneczne i związane z nią choroby, w tym nowotwory skóry. Albinosi mają białe włosy, czerwone lub bladobłękitne oczy i prawie przezroczystą skórę, pod którą widać naczynia krwionośne. Jako że ich schorzenie ma podłoże genetyczne, nie ma możliwości "dodania im kolorów". To jednak nie wszystkie ich kłopoty. W Afryce Subsaharyjskiej poluje się na nich jako na potencjalne źródło składników do magicznych mikstur8.

Gdy na zdrowej skórze pojawiają się białe placki, są najprawdopodobniej oznaką bielactwa. Schorzenie ma złożone, nie do końca poznane przyczyny - jest zbiorem czynników genetycznych, środowiskowych, a także zaburzeń autoimmunologicznych. Może objawić się w każdym wieku, a jego manifestacja wiąże się z większym ryzykiem nowotworów skóry, stanami zapalnymi oczu9, a nawet utratą słuchu10. Niestety medycyna nie zna sposobu na odwrócenie biegu choroby.

Czarno na białym

Nie tylko odbarwienia skóry mogą wiązać się z chorobami. Również ciemniejsze plamy na ciele sygnalizują, że z organizmem dzieje się coś niedobrego - najbardziej dramatycznym przykładem jest czerniak, który może przyjąć postać znamienia, ale też czarnej plamki na oku lub pod paznokciem. Innym, znacznie mniej groźnym, jest zjawisko tzw. brudnych łokci i kolan. Te przebarwienia do złudzenia przypominają niedomyte obszary skóry, a "zabrudzenia" nie chcą ustąpić, mimo szorowania mydłem lub świeżo wyciśniętym sokiem z cytryny. W takiej sytuacji warto zgłosić się do endokrynologa - najczęściej są objawem niedoczynności tarczycy lub choroby Addisona, czyli zbyt małej aktywności nadnerczy11.

Czarne koniuszki palców (częściej stóp) są symptomem choroby Bürgera, czyli zakrzepowo-zarostowego zapalenia obwodowych tętnic i żył. Choć mechanizm jej powstawania jest nieznany, to wiadomo, że znacząco sprzyja jej nikotynizm - jedynie ok. 5% chorych nigdy nie paliło. Zmianie koloru często towarzyszy uczucie zimna. Aby powstrzymać postęp choroby, przede wszystkim trzeba porzucić nałóg. Czasem jednak konieczne jest leczenie operacyjne12.

Papa Smerf - niebieski człowiek

W kolorach tęczy

W następstwie silnego obkurczenia naczyń włosowatych czubki palców mogą przybierać różne odcienie - to tzw. objaw Raynauda. Atak zaczyna się od blednięcia, palce stają się zimne, bladożółte - tak manifestuje się skurcz tętniczek w okolicy palców, nazywany też fazą niedokrwienną. Po niej następuje sinica. Skóra palców nabiera fioletowego koloru. To wskutek braku prawidłowego ukrwienia dochodzi do rozszerzenia żył i włośniczek, przez co odtlenowana krew zalega w naczyniach. Wreszcie opuszki nabierają czerwonego koloru - to widomy znak przekrwienia, które następuje podczas ogrzewania wskutek ustąpienia skurczu tętnic palców i wzrostu przepływu krwi przez tętniczki i naczynia włosowate13.

Zależnie od przyczyny, która wyzwoliła objaw Raynauda, obkurczenie naczyń krwionośnych jest czasowe lub trwałe. Medycyna to zaburzenie naczynioruchowe dzieli na pierwotne, zwane także chorobą Raynauda, oraz wtórne, towarzyszące innym chorobom, np. miażdżycy zarostowej kończyn, toczniowi rumieniowatemu układowemu, reumatoidalnemu zapaleniu stawów, guzkowemu zapaleniu tętnic, twardzinie układowej, infekcyjnemu zapaleniu wsierdzia, chorobie z Lyme, mononukleozie oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B i C.

Niekiedy zmiany na palcach są subtelniejsze. Mogą dotyczyć obłączków, czyli białych obszarów pod paznokciami (zwykle kciuków) zbudowanych z kolagenu. Zmiana koloru na niebieski lub fioletowy to objaw przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP)14. Zazwyczaj towarzyszą jej zasinienie wokół ust oraz szarawy odcień skóry. To typowe objawy niedotlenienia organizmu, które postępuje wraz z rozwojem choroby. POChP jest nieuleczalne, jednak podawanie choremu tlenu pozwala mu złapać oddech i przywrócić naturalne barwy.

Julia Ogorzałek

Bibliografia

  1. Arch Intern Med. 1964;113(4):578-585. doi:10.1001/archinte.1964.00280100086014
  2. Weedon's Skin Pathology (Third Edition) 2010, Pages 369-396.e20
  3. Pediatr Clin North Am. 1999 Apr;46(2):385-404
  4. Egyptian Journal of Medical Human Genetics Volume 16, Issue 4, October 2015, Pages 291-298; https://doi.org/10.1016/j.ejmhg.2015.05.003
  5. Iran J Public Health. 2016 May; 45(5): 558–568
  6. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK413/
  7. Martina Frei, Zagadki medyczne, Carta Blanca Sp. z o.o., wyd. pierwsze, Warszawa 2011
  8. BMC Int Health Hum Rights. 2018; 18: 2. doi: 10.1186/s12914-018-0144-8
  9. Ophthalmology. 1979 Jun;86(6):1145-60.
  10. Iran J Otorhinolaryngol. 2012 Winter; 24(66): 35–40.
  11. Dermatoendocrinol. 2011 Jul-Sep; 3(3): 211-215. doi: 10.4161/derm.3.3.17027
  12. Orphanet J Rare Dis. 2006; 1: 14. doi: 10.1186/1750-1172-1-14
  13. N Engl J Med 2016; 375:556-565 DOI: 10.1056/NEJMra1507638
  14. Indian Dermatol Online J. 2015 Mar-Apr; 6(2): 67-74. doi: 10.4103/2229-5178.153002

Zobacz także

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby - dieta, fitoterapia

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby - dieta, fitoterapia

Dieta zasobna w węglowodany, siedzący tryb życia, zażywanie leków, nadwaga, dyslipidemia oraz cukrzyca typu 2 to najczęstsze przyczyny niealkoholowego stłuszczenia tego organu.

Przepuklina: nowe sposoby leczenia

Przepuklina: nowe sposoby leczenia

W Polsce co roku wykonuje się ponad 40 tys. operacji przepuklin. Wciąż jednak pozostaje problemem bezpieczne przeprowadzenie pacjenta przez zabieg, jak i okres rehabilitacji, oba bowiem wiążą się z ryzykiem wystąpienia zaburzeń oddechowych. Na szczęście wynalazek szczecińskiej uczonej w połączeniu z rehabilitacją oddechową mogą wiele zmienić.

Onkologia: zioła kontra nowotwory

Onkologia: zioła kontra nowotwory

Zioła wspomagają funkcjonowanie osłabionego organizmu zarówno po chemioterapii, jak i w jej trakcie. Wzmacniające działanie wykazują m.in. owoce dzikiej róży, ziele pokrzywy, ziele krwawnika, nasiona kozieradki, kwiaty i owoce czarnego bzu, owoce jarzębiny, głogu, tarniny, berberysu, maliny i porzeczki czarnej, a także wszystkie owoce jagodowe świeże lub suszone.

5 sposobów na zapalenie pęcherza

5 sposobów na zapalenie pęcherza

Zapomnij o infekcjach dolnych dróg moczowych dzięki tym skutecznym metodom naturalnym.

Zespół Angelmana: wiecznie uśmiechnięte dzieci

Zespół Angelmana: wiecznie uśmiechnięte dzieci

Kiedy Harry Angelman spojrzał na renesansowy obraz Giovanniego Caroto "Chłopiec z marionetką", w grymasie twarzy modela dostrzegł ten sam objaw choroby, co u swoich pacjentów. Tajemniczy uśmiech oraz nietypowy gest chłopca miały zainspirować go do opisania chorych jako "dzieci-marionetek".

Szczególnie polecamy
CCSVI - nadzieja dla chorych na stwardnienie rozsiane

CCSVI - nadzieja dla chorych na stwardnienie rozsiane

Czym jest CCSVI i co ma wspólnego ze stwardnieniem rozsianym?

Raport specjalny

Czas na detoks

Czas na detoks

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store