Berberys Pospolity

Choć coraz rzadziej można spotkać go w środowisku naturalnym, do dziś jego krzew nazywany jest cytryną północy - nie tylko ze względu na charakterystyczny kwaśny smak owoców.

Roślina znana w Polsce również jako kwaśnica pospolita lub kalina włoska już od wieków stosowana jest w medycynie tradycyjnej. Jej surowce wykorzystywano jako środek orzeźwiający i wzmacniający, przeciwszkorbutowy, pobudzający trawienie, zwalczający biegunkę (zwłaszcza przy zakażeniach bakteriami i pierwotniakami), znoszący bolesne skurcze przewodu pokarmowego, przeciwgorączkowy i zmniejszający intensywność krwawień miesiączkowych.

Berberys pospolity - właściwości

Charakterystyczny kwaśny smak owoców berberysu to efekt obecności kwasów organicznych, przede wszystkim jabłkowego (ok. 6% suchej masy), cytrynowego (2-4%) oraz askorbinowego, czyli witaminy C (ok. 1,5%, 80 mg w 100 g surowca)1. Dzięki nim przetwory z tej rośliny są polecane w celu ogólnego wzmocnienia organizmu, przywrócenia jego wewnętrznej równowagi i uzupełnienia niedoborów witaminy C. W medycynie ludowej preparaty berberysowe wykorzystywano w leczeniu chorób przebiegających z objawami gorączki i uczucia ogólnego rozbicia oraz osłabienia. Owoce obfitują również w bioaktywne składniki wspomagające działanie kwasu askorbowego, wśród których wyróżnia się związki polifenolowe (antocyjany i flawonoidy) oraz inne barwniki roślinne, np. beta-karoten (prowitamina A).

Berberys pospolity a skóra

W owocach berberysu potwierdzono występowanie licznych garbników, które wykazują zdolność koagulowania białek na powierzchni błon śluzowych, co daje efekt ściągający i przeciwzapalny, wykorzystywany w leczeniu schorzeń dermatologicznych2. Badania kliniczne potwierdzają, że wodny ekstrakt z tego surowca jest skuteczny w terapii trądziku pospolitego u młodzieży w wieku 12-17 lat - już po 4 tygodniach średnia liczba nieosłoniętych, zapalnych i całkowitych zmian chorobowych, jak również ciężkość objawów zmniejszyły się znacząco (o ponad 40%)3. Ponadto zewnętrznie stosuje się okłady z berberysu na owrzodzenia, jątrzące rany, przy łuszczycy, atopowym zapaleniu skóry czy odczynach alergicznych.

Berberys pospolity a cukrzyca

Najważniejszym składnikiem aktywnym tej rośliny wydaje się jednak berberyna - żółty alkaloid, obecny przede wszystkim w liściach. Wykazuje on szerokie spektrum działania. W eksperymencie przeprowadzonym na 116 diabetykach udowodniono, że u pacjentów przyjmujących 1 g berberyny dziennie znacząco spadło stężenie glikohemoglobiny A1c (HbA1c), odzwierciedlające średni poziom glukozy we krwi. Jednocześnie odnotowano u nich również obniżenie cholesterolu oraz trójglicerydów, które u cukrzyków są zazwyczaj podwyższone4. Co więcej berberyna może wyrównywać poziom cukru ze skutecznością porównywalną do popularnego leku - metforminy5.

Berberys pospolity a układ krążenia

Stosowane doustnie odwary i napary z berberysu lub wyciągi alkoholowe okazują się również skutecznie obniżać ciśnienie krwi oraz regulować pracę serca. I ponownie za efekt ten odpowiada w dużej mierze berberyna, która pomaga hamować absorpcję cholesterolu, co potwierdza jedna z metaanaliz. Naukowcy odkryli w niej, że żółty alkaloid powoduje znaczny spadek całkowitego cholesterolu, LDL i trójglicerydów oraz podwyższenie „dobrej” frakcji HDL6.

Na protekcyjny wpływ wobec serca wpływają jednak również inne składniki zidentyfikowane w roślinie: berbamina obniża ciśnienie tętnicze, kryptopina wykazuje efekt antyarytmiczny, a liczne polifenole chronią ściany naczyń krwionośnych7.

Berberys pospolity - naturalny antybiotyk

Preparaty berberysu nie tylko skutecznie wzmacniają cały organizm, ale i wspomagają go w walce z chorobotwórczymi patogenami. Badania wykazują, że jego składniki aktywne działają przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo i przeciwgrzybiczo8. Co więcej berberyna skutecznie leczy osoby zarażone bakterią E. coli i gronkowcem złocistym opornym na metycylinę. Badacze odkryli, że w dawce 64 μg/ml w 90% zahamowała aktywność tego ostatniego9.

Berberys pospolity - przy biegunkach

Jednym z tradycyjnych zastosowań berberysu są problemy jelitowe oraz choroby dróg żółciowych i wątroby. Poleca się go również przy nieprawidłowej przemianie materii i osłabionym trawieniu. Naukowcy systematycznie potwierdzają wpływ berberysu na układ pokarmowy. W kilku badaniach wykazali, że pozyskiwana z niego berberyna leczy biegunki wywołane przez różne patogeny (w tym Escherichia coli i Giardia lamblia), hamuje wydalanie elektrolitów i powstawanie enterotoksyn oraz działa rozluźniająco na mięśnie gładkie, zwalniając pasaż jelitowy i zmniejszając liczbę płynnych stolców nawet o 42% (w porównaniu do 20% w grupie placebo)10. Z kolei w innym eksperymencie ekstrakt z korzenia B. vulgaris był skuteczny w leczeniu i zapobieganiu powstawaniu kamieni w przewodzie pokarmowym11.

Berberys - zastosowanie

Konfitura

Usuń szypułki, resztki kielicha i nasiona z ok. 2 kg owoców berberysu, a następnie wypłucz surowiec. Zagotuj 2 szklanki wody z 2 kg cukru. Dodaj przebrany berberys, ponownie zagotuj całość, zdejmij z ognia i odstaw do następnego dnia. Po tym czasie odcedź, zagotuj syrop, ponownie dodaj owoce i gotuj na małym ogniu (nie za długo). Gotową konfiturę przełóż do słoiczków, szczelnie zamknij i pasteryzuj przez chwilę w piekarniku.

Odwar

Włóż garść rozdrobnionych owoców do garnuszka, zalej szklanką wrzątku i postaw na gazie, doprowadzając do wrzenia. Gotuj na wolnym ogniu pod przykryciem przez ok. 3 min. Potem wystudź. Tak przygotowany odwar pij 2-3 razy dziennie po 1/4 szklanki, by poprawić przemianę materii oraz pobudzić wydzielanie soków trawiennych.

Herbatka

1 łyżkę wysuszonych i rozdrobnionych owoców zalej szklanką wrzącej wody, odstaw na 45 min, przecedź, a na koniec dodaj trochę miodu do smaku. Pij kilka razy dziennie po szklance.

Nalewka

Umyj i lekko rozgnieć tyle dojrzałych owoców berberysu, by zajęły ¾ wysokości butelki. Następnie zalej do pełna 30-40% wódką czystą lub karmelową i dodaj cukier (najlepiej trzcinowy) w proporcji 7-10 dag na 1-litrową butelkę. Pozostaw na ok. 1-2 miesiące, a następnie przefiltruj.

Maść

Wymieszaj 5 ml propolisu, 10 ml nalewki i łyżeczkę zmielonych, suchych pędów lub liściu berberysu. Stopniowo dodawaj ok. 25 g kremu lub lanoliny, łyżkę masła i 10-20 g smalcu - aż do uzyskania jednolitej masy. Gotową maścią smaruj chore miejsca kilka razy dziennie, np. przy łuszczycy, wypryskach i owrzodzeniach.

Berberys - przeciwwskazania

Przeciwwskazania: berberysu nie powinny stosować kobiety w ciąży (berberyna i berbamina mogą powodować nadciśnienie tętnicze, co zaburza rozwój płodu). Roślina może doprowadzić do przejściowych nudności lub biegunek, zwłaszcza u małych dzieci. Nie należy przyjmować przetworów przez długi czas, gdyż berberyna odkłada się w organizmie, szczególnie w trzustce, w sercu i wątrobie. Stosowana w prawidłowych dawkach nie wywołuje jednak szkodliwego działania ubocznego.

Berberys - metryczka:

Występowanie: w stanie dzikim rośnie na żyznych gliniasto-wapiennych glebach o dużym nasłonecznieniu, w lasach i na polnych drogach, jednak częściej można spotkać go w ogrodach i parkach jako roślinę ozdobną.

Surowiec leczniczy: liść (Berberidis folium), owoc (B. fructus), korzeń (B. radix) i kora berberysu (Berberidis cortex). Pora zbioru: liście najczęściej pozyskuje się na przełomie maja i czerwca, a owoce - nim w pełni dojrzeją (październik) lub po pierwszych przymrozkach, kiedy wzrasta w nich zawartość witaminy C (jednak nie później niż w grudniu).

 Artykuł ukazał się w wydaniu papierowym O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą grudzień 2018.

Bibliografia

  1. Industr Crops Prod 2013; 50: 276-287
  2. Phytochem 2007;68: 2713-2721
  3. J Diet Suppl. 2012 Dec;9(4):253-61
  4. J Clin Endocrinol Metab, 2008; 93:2559–65
  5. Metabolism, 2008;57: 712–7
  6. Planta Med. 2013 Apr;79(6):437-46
  7. Phytother Res 2008; 22: 999-1012; Chem Res Toxicol 2008; 21:1253-1260
  8. Evid Based Complement AlternatMed, 2012; 2012:591654; J ClinEndocrinol Metab,2008; 93: 2559-65
  9. N Engl J Med, 2002;346: 393–403;Expert Opin InvestigDrugs. 2005May;14(5):683-5
  10. J. Infect. Dis. 155,979-84/1987
  11. Phytother Res. 2010 Aug;24(8):1250-5

Zobacz także

Na obniżenie cholesterolu - jabłka zamiast statyn

Na obniżenie cholesterolu - jabłka zamiast statyn

Jeśli chodzi o profilaktykę chorób kardiologicznych, popularne owoce dają lepsze efekty niż kontrowersyjne leki, a przy tym ich jedzenie jest wolne od skutków ubocznych.

Lipa - właściwości lecznicze, zastosowanie, przepisy

Lipa - właściwości lecznicze, zastosowanie, przepisy

Na całym świecie kwiaty tego drzewa stosowane są w leczeniu przeziębień, stanów lękowych oraz kłopotów żołądkowych.

Problemy z tarczycą - jak pokonać stres i zmęczenie?

Problemy z tarczycą - jak pokonać stres i zmęczenie?

Marilyn Devonish cierpiała na skrajne zmęczenie, zaniki pamięci i inne związane z tarczycą problemy - dopóki nie odkryła mocy połączenia między ciałem a umysłem.

Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Ten ważny pierwiastek uczestniczy w wielu funkcjach organizmu. Jaki suplement należy wybrać, by mieć pewność, że dobrze się on przyswoi?

Borelioza - nowe metody diagnostyki

Borelioza - nowe metody diagnostyki

Naukowcy nie zaprzestają badań nad jedną z najbardziej tajemniczych chorób, opracowując nowe metody diagnostyki. Dzięki temu krętki będzie można wykrywać dużo wcześniej i skuteczniej niż do tej pory.

Narzędzia
Ikona wagi
Sprawdź swoje BMI
Nasz kalkulator pozwoli oszacować czy masa ciała jest prawidłowa
Szczególnie polecamy
Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Ten ważny pierwiastek uczestniczy w wielu funkcjach organizmu. Jaki suplement...

Raport specjalny

Schudnij na lato!

Schudnij na lato!

Nowości

Zioło silne jak antybiotyk

Zioło silne jak antybiotyk

16 sierpień 2019

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store