Berberys Pospolity

Choć coraz rzadziej można spotkać go w środowisku naturalnym, do dziś jego krzew nazywany jest cytryną północy - nie tylko ze względu na charakterystyczny kwaśny smak owoców.

Roślina znana w Polsce również jako kwaśnica pospolita lub kalina włoska już od wieków stosowana jest w medycynie tradycyjnej. Jej surowce wykorzystywano jako środek orzeźwiający i wzmacniający, przeciwszkorbutowy, pobudzający trawienie, zwalczający biegunkę (zwłaszcza przy zakażeniach bakteriami i pierwotniakami), znoszący bolesne skurcze przewodu pokarmowego, przeciwgorączkowy i zmniejszający intensywność krwawień miesiączkowych.

Berberys pospolity - właściwości 

Charakterystyczny kwaśny smak owoców berberysu to efekt obecności kwasów organicznych, przede wszystkim jabłkowego (ok. 6% suchej masy), cytrynowego (2-4%) oraz askorbinowego, czyli witaminy C (ok. 1,5%, 80 mg w 100 g surowca)1. Dzięki nim przetwory z tej rośliny są polecane w celu ogólnego wzmocnienia organizmu, przywrócenia jego wewnętrznej równowagi i uzupełnienia niedoborów witaminy C. W medycynie ludowej preparaty berberysowe wykorzystywano w leczeniu chorób przebiegających z objawami gorączki i uczucia ogólnego rozbicia oraz osłabienia. Owoce obfitują również w bioaktywne składniki wspomagające działanie kwasu askorbowego, wśród których wyróżnia się związki polifenolowe (antocyjany i flawonoidy) oraz inne barwniki roślinne, np. beta-karoten (prowitamina A).

Berberys pospolity a skóra

W owocach berberysu potwierdzono występowanie licznych garbników, które wykazują zdolność koagulowania białek na powierzchni błon śluzowych, co daje efekt ściągający i przeciwzapalny, wykorzystywany w leczeniu schorzeń dermatologicznych2. Badania kliniczne potwierdzają, że wodny ekstrakt z tego surowca jest skuteczny w terapii trądziku pospolitego u młodzieży w wieku 12-17 lat - już po 4 tygodniach średnia liczba nieosłoniętych, zapalnych i całkowitych zmian chorobowych, jak również ciężkość objawów zmniejszyły się znacząco (o ponad 40%)3. Ponadto zewnętrznie stosuje się okłady z berberysu na owrzodzenia, jątrzące rany, przy łuszczycy, atopowym zapaleniu skóry czy odczynach alergicznych.

Berberys pospolity a cukrzyca

Najważniejszym składnikiem aktywnym tej rośliny wydaje się jednak berberyna - żółty alkaloid, obecny przede wszystkim w liściach. Wykazuje on szerokie spektrum działania. W eksperymencie przeprowadzonym na 116 diabetykach udowodniono, że u pacjentów przyjmujących 1 g berberyny dziennie znacząco spadło stężenie glikohemoglobiny A1c (HbA1c), odzwierciedlające średni poziom glukozy we krwi. Jednocześnie odnotowano u nich również obniżenie cholesterolu oraz trójglicerydów, które u cukrzyków są zazwyczaj podwyższone4. Co więcej berberyna może wyrównywać poziom cukru ze skutecznością porównywalną do popularnego leku - metforminy5.

Berberys pospolity a układ krążenia

Stosowane doustnie odwary i napary z berberysu lub wyciągi alkoholowe okazują się również skutecznie obniżać ciśnienie krwi oraz regulować pracę serca. I ponownie za efekt ten odpowiada w dużej mierze berberyna, która pomaga hamować absorpcję cholesterolu, co potwierdza jedna z metaanaliz. Naukowcy odkryli w niej, że żółty alkaloid powoduje znaczny spadek całkowitego cholesterolu, LDL i trójglicerydów oraz podwyższenie „dobrej” frakcji HDL6.

Na protekcyjny wpływ wobec serca wpływają jednak również inne składniki zidentyfikowane w roślinie: berbamina obniża ciśnienie tętnicze, kryptopina wykazuje efekt antyarytmiczny, a liczne polifenole chronią ściany naczyń krwionośnych7.

Berberys pospolity - naturalny antybiotyk

Preparaty berberysu nie tylko skutecznie wzmacniają cały organizm, ale i wspomagają go w walce z chorobotwórczymi patogenami. Badania wykazują, że jego składniki aktywne działają przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo i przeciwgrzybiczo8. Co więcej berberyna skutecznie leczy osoby zarażone bakterią E. coli i gronkowcem złocistym opornym na metycylinę. Badacze odkryli, że w dawce 64 μg/ml w 90% zahamowała aktywność tego ostatniego9.

Berberys pospolity - przy biegunkach 

Jednym z tradycyjnych zastosowań berberysu są problemy jelitowe oraz choroby dróg żółciowych i wątroby. Poleca się go również przy nieprawidłowej przemianie materii i osłabionym trawieniu. Naukowcy systematycznie potwierdzają wpływ berberysu na układ pokarmowy. W kilku badaniach wykazali, że pozyskiwana z niego berberyna leczy biegunki wywołane przez różne patogeny (w tym Escherichia coli i Giardia lamblia), hamuje wydalanie elektrolitów i powstawanie enterotoksyn oraz działa rozluźniająco na mięśnie gładkie, zwalniając pasaż jelitowy i zmniejszając liczbę płynnych stolców nawet o 42% (w porównaniu do 20% w grupie placebo)10. Z kolei w innym eksperymencie ekstrakt z korzenia B. vulgaris był skuteczny w leczeniu i zapobieganiu powstawaniu kamieni w przewodzie pokarmowym11.

Berberys - zastosowanie 

Konfitura

Usuń szypułki, resztki kielicha i nasiona z ok. 2 kg owoców berberysu, a następnie wypłucz surowiec. Zagotuj 2 szklanki wody z 2 kg cukru. Dodaj przebrany berberys, ponownie zagotuj całość, zdejmij z ognia i odstaw do następnego dnia. Po tym czasie odcedź, zagotuj syrop, ponownie dodaj owoce i gotuj na małym ogniu (nie za długo). Gotową konfiturę przełóż do słoiczków, szczelnie zamknij i pasteryzuj przez chwilę w piekarniku.

Odwar

Włóż garść rozdrobnionych owoców do garnuszka, zalej szklanką wrzątku i postaw na gazie, doprowadzając do wrzenia. Gotuj na wolnym ogniu pod przykryciem przez ok. 3 min. Potem wystudź. Tak przygotowany odwar pij 2-3 razy dziennie po 1/4 szklanki, by poprawić przemianę materii oraz pobudzić wydzielanie soków trawiennych.

Herbatka

1 łyżkę wysuszonych i rozdrobnionych owoców zalej szklanką wrzącej wody, odstaw na 45 min, przecedź, a na koniec dodaj trochę miodu do smaku. Pij kilka razy dziennie po szklance.

Nalewka

Umyj i lekko rozgnieć tyle dojrzałych owoców berberysu, by zajęły ¾ wysokości butelki. Następnie zalej do pełna 30-40% wódką czystą lub karmelową i dodaj cukier (najlepiej trzcinowy) w proporcji 7-10 dag na 1-litrową butelkę. Pozostaw na ok. 1-2 miesiące, a następnie przefiltruj.

Maść

Wymieszaj 5 ml propolisu, 10 ml nalewki i łyżeczkę zmielonych, suchych pędów lub liściu berberysu. Stopniowo dodawaj ok. 25 g kremu lub lanoliny, łyżkę masła i 10-20 g smalcu - aż do uzyskania jednolitej masy. Gotową maścią smaruj chore miejsca kilka razy dziennie, np. przy łuszczycy, wypryskach i owrzodzeniach.

Berberys - przeciwwskazania

Przeciwwskazania: berberysu nie powinny stosować kobiety w ciąży (berberyna i berbamina mogą powodować nadciśnienie tętnicze, co zaburza rozwój płodu). Roślina może doprowadzić do przejściowych nudności lub biegunek, zwłaszcza u małych dzieci. Nie należy przyjmować przetworów przez długi czas, gdyż berberyna odkłada się w organizmie, szczególnie w trzustce, w sercu i wątrobie. Stosowana w prawidłowych dawkach nie wywołuje jednak szkodliwego działania ubocznego.

Berberys - metryczka:

Występowanie: w stanie dzikim rośnie na żyznych gliniasto-wapiennych glebach o dużym nasłonecznieniu, w lasach i na polnych drogach, jednak częściej można spotkać go w ogrodach i parkach jako roślinę ozdobną.

Surowiec leczniczy: liść (Berberidis folium), owoc (B. fructus), korzeń (B. radix) i kora berberysu (Berberidis cortex). Pora zbioru: liście najczęściej pozyskuje się na przełomie maja i czerwca, a owoce - nim w pełni dojrzeją (październik) lub po pierwszych przymrozkach, kiedy wzrasta w nich zawartość witaminy C (jednak nie później niż w grudniu).

 Artykuł ukazał się w wydaniu papierowym O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą grudzień 2018.

Bibliografia

  1. Industr Crops Prod 2013; 50: 276-287
  2. Phytochem 2007;68: 2713-2721
  3. J Diet Suppl. 2012 Dec;9(4):253-61
  4. J Clin Endocrinol Metab, 2008; 93:2559–65
  5. Metabolism, 2008;57: 712–7
  6. Planta Med. 2013 Apr;79(6):437-46
  7. Phytother Res 2008; 22: 999-1012; Chem Res Toxicol 2008; 21:1253-1260
  8. Evid Based Complement AlternatMed, 2012; 2012:591654; J ClinEndocrinol Metab,2008; 93: 2559-65
  9. N Engl J Med, 2002;346: 393–403;Expert Opin InvestigDrugs. 2005May;14(5):683-5
  10. J. Infect. Dis. 155,979-84/1987
  11. Phytother Res. 2010 Aug;24(8):1250-5

Zobacz także

Leczenie dotykiem - przykłady terapii

Leczenie dotykiem - przykłady terapii

Przed zastosowaniem leków można skorzystać z siły dłoni, która przeżywa obecnie renesans i przejawia się w wielu różnych formach. Cate Montana przygląda się metodom o najlepiej udowodnionej skuteczności.

Dystrofia mięśniowa Duchenne'a: czy terapia genowa pomoże pacjentom?

Dystrofia mięśniowa Duchenne'a: czy terapia genowa pomoże pacjentom?

Wielu młodych chłopców marzy, by w dorosłym życiu móc chwalić się perfekcyjnie wyrzeźbioną muskulaturą. Są jednak tacy, dla których niedoścignionym snem jest zrobienie jednego kroku.

12 sposobów na insulinooporność

12 sposobów na insulinooporność

Naukowcy alarmują: zaburzenie poprzedzające wystąpienie cukrzycy do spółki z otyłością związane są z rozwojem przewlekłej reakcji zapalnej o niskiej aktywności w różnych tkankach. Stąd już tylko krok do innych chorób - niealkoholowego stłuszczenia wątroby, nadciśnienia, miażdżycy, a nawet alzheimera.

Borelioza: w kleszczach choroby

Borelioza: w kleszczach choroby

Kiedy wyniki badań potwierdziły, że zarówno Alina, jak i Antoni mają boreliozę, małżonkowie usłyszeli, że to nic takiego. A jednak ich stan coraz bardziej się pogarszał. Dopiero dzięki własnej determinacji i metodzie nieuznawanej przez konwencjonalną medycynę odzyskali zdrowie i chęć do życia.

Zespół Cushinga - objawy, przyczyny i leczenie. Okiem pacjenta

Zespół Cushinga - objawy, przyczyny i leczenie. Okiem pacjenta

Co mają ze sobą wspólnego trądzik, siniaki i postępująca otyłość? To objawy aktywności guza nadnerczy, o czym miałam okazję przekonać się na własnej skórze.

Raport specjalny

Czas na detoks

Czas na detoks

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store