Dystrofia mięśniowa Duchenne'a: czy terapia genowa pomoże pacjentom?

Wielu młodych chłopców marzy, by w dorosłym życiu móc chwalić się perfekcyjnie wyrzeźbioną muskulaturą. Są jednak tacy, dla których niedoścignionym snem jest zrobienie jednego kroku.

Niespełna trzyletni Theo rozwijał się nieco wolniej niż jego rówieśnicy. Miał to po ojcu, jak twierdzili dziadkowie. Nick w dzieciństwie chadzał własnymi drogami, dlatego nie dziwiło go nic, co wiązało się z jego synem. Kiedy więc pediatra zaprosiła na spotkanie całą rodzinę, Nick zasugerował żonie, by została w domu z młodszym dzieckiem, a on sam razem z Theo pojechał odwiedzić lekarza. Uznał, że to będzie kolejna rutynowa wizyta.

Pomylił się. Pediatra domyślała się już tego, co później potwierdziły badania. Najpierw poprosiła Theo, by pobawił się w specjalnie do tego przygotowanym kąciku, a kiedy przeprowadziła z Nickiem wywiad, zarządziła przejście do innej części budynku. Theo podniósł się z trudem, podpierając się rękami, a następnie podążył za dorosłymi, kołysząc się na boki przy każdym kroku. Kiedy musiał pokonać schody, opierał się ręką o ścianę. Wreszcie poprosił ojca, by ten wziął go na ręce.

Te obserwacje umocniły podejrzenia lekarki, które ostatecznie potwierdził test krwi - chłopiec chorował na dystrofię mięśniową, a zważywszy na jego wiek i płeć, najprawdopodobniej była to choroba Duchenne'a1.

Dystrofia mięśniowa Duchenne'a: walka o oddech

U osób dotkniętych schorzeniami z tej grupy brakuje odpowiedniej ilości białka zwanego dystrofiną. Jest ono niezbędne do prawidłowej budowy błony komórek mięśniowych - otoczki utrzymującej je w całości. Deficyt dystrofiny zwiększa podatność na urazy i stany zapalne. Nic więc dziwnego, że dzieci nim dotknięte - w związku ze zmianami zachodzącymi w mięśniach - zaczynają poruszać się w charakterystyczny sposób: na samych palcach stóp, a ich chód przypomina kaczy. Z czasem ruch sprawia im coraz większą trudność - już 10-letni chłopcy potrzebują wózka inwalidzkiego2.

Częste stany zapalne mięśni zwiększają stężenie enzymu zwanego kinazą kreatynową. Stąd badanie jego poziomu jest jedną z metod diagnostycznych w przebiegu choroby Duchenne'a. Jednak zanim do tego dojdzie, u dziecka można zaobserwować inne objawy: trudności we wchodzeniu po schodach, specyficzne podpieranie się rękami podczas wstawania czy przerost łydek (tkankę mięśniową zastępuje tłuszcz). Ostateczną diagnozę stawia się po przeprowadzeniu testu genetycznego: w chromosomie X kodowana jest dystrofina, a im dłuższa sekwencja, która za to odpowiada, tym wyższe ryzyko zachorowania. Sposób przenoszenia choroby sprawia, że zdecydowaną większość pacjentów stanowią chłopcy: tylko u nich recesywny gen w chromosomie X może się uaktywnić, ponieważ nie mają zapobiegającego temu drugiego chromosomu X2. Nie oznacza to jednak, że nie ma chorych dziewczynek. Jednak u nich dystrofia mięśniowa Duchenne'a towarzyszy zespołowi Turnera, schorzeniu wynikającemu z braku jednego chromosomu X.

Pierwsze zdają się być atakowane mięśnie szkieletowe, z czasem jednak choroba daje o sobie znać w innych obszarach organizmu, przede wszystkim w sercu i w mięśniach otaczających płuca. Dlatego też najczęstszą przyczyną śmierci chorych jest niewydolność krążeniowa lub oddechowa, która odbiera im siły do walki zwykle w okolicach 20. r.ż. Jedynie w przypadku pacjentów z dystrofią mięśniową Beckera, która jest łagodniejszą formą Duchenne'a, możliwe jest osiągnięcie długości życia porównywalnej z osobami zdrowymi.

Nick i jego żona Klara zdecydowali się poddać badaniu również młodszego syna Oskara. Diagnoza i tym razem wykazała dystrofię. Nick znał chorobę z nazwy i opisu, zanim jeszcze dowiedział się, że jego dzieci na nią zapadły. Wiedział, skąd się wzięła w jego rodzinie, nie chciał jednak, by żona czuła się za to odpowiedzialna. Klara mimo to domyśliła się prawdy: to jej geny mogły wywołać chorobę1. Ale nie w każdym przypadku tak się dzieje; ok. połowę zachorowań stanowią samoistne mutacje genu3.

Gdzie szukać informacji?

Źródłem wiedzy na temat dystrofii mięśniowej Duchenne'a mogą być:

  • poradnik dla rodzin dostępny po polsku na portalu Orpha.net,
  • polskojęzyczna wersja portalu poświęconego chorobie Duchenne'a pl.DouchenneAndYou.org.

Osoby znające język angielski mogą skorzystać z portali:

  • Europejskiego Sojuszu Stowarzyszeń na rzecz Zaburzeń Nerwowo-Mięśniowych (eamda.eu),
  • amerykańskiej Narodowej Organizacji na rzecz Chorób Rzadkich NORD (RareDiseases.org),
  • amerykańskiej organizacji Cure Duchenne (CureDuchenne.org),
  • amerykańskiego Towarzystwa Dystrofii Mięśniowej (mda.org),
  • amerykańskiego Rodzicielskiego Projektu na rzecz Dystrofii Mięśniowej (ParentProject MD.org), 
  • Portalu MuscularDystrophyNews.com.

Dystrofia mięśniowa Duchenne'a: brak skutecznej terapii

Powiadamianie rodziny i przyjaciół było dla Nicka i Klary jak odtwarzanie w kółko tego samego nagrania: czy jest dostępna skuteczna terapia? Co ze sterydami? Może pojawi się jakiś przełom w badaniach? Jak się czujecie?

"Jesteście tacy dzielni!", mówili niektórzy. "A jaki mamy wybór?", myślał wtedy Nick, "przecież się nie poddamy!"1.

Od lat w terapii dystrofii mięśniowej Duchenne'a stosuje się leki z grupy sterydów. Ich działanie łagodzi stany zapalne, spowalnia zatem postęp choroby. Ale długoterminowa sterydoterapia może wpływać na gęstość kości i prowadzić do otyłości, przez co przyczynia się do pogorszenia stanu zdrowia małych pacjentów4.

Niektórym chorym podaje się ataluren, którego stosowanie łagodzi objawy jednej z postaci dystrofii. Jednak nie u nas. W 2016 r. organizacje rządowe odpowiedzialne za dopuszczanie leków do obrotu i ich ewentualną refundację cofnęły uprawnienia do jego stosowania, zadając tym samym chorym na Duchenne'a bolesny cios. Powód? Preparat nie leczył, a jedynie spowalniał postęp schorzenia. Dodatkowym argumentem użytym przez urzędników stał się brak wystarczających badań klinicznych. W efekcie kilkadziesiąt rodzin w Polsce zostało pozbawionych możliwości odsunięcia w czasie niepełnosprawności dzieci. I chociaż w przypadku chorób rzadkich podawanie leków jeszcze przed zakończeniem wszystkich badań nad ich skutecznością i bezpieczeństwem jest częstą praktyką (w myśl zasady: lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu), to w odniesieniu do atalurenu decydenci postanowili zignorować tę niepisaną zasadę.

Duchenne: naprawić wadliwy gen

Na szczęście badania nad dystrofią mięśniową Duchenne'a nabrały tempa. Aż 3 zespoły ekspertów niezależnie od siebie przeprowadziły badania nad jej terapią. W 2 z nich, kierowanych przez Erica Olsona5 i Charlesa Gersbacha6, myszy poddano niemal identycznej edycji genów: wstrzyknięto im wirusy będące nośnikami przygotowanego przez badaczy materiału genetycznego, który miał skrócić zmutowane sekwencje DNA. W 3. badaniu, nadzorowanym przez Amy Wagers, sprawdzono natomiast, czy odpowiednio zmieniony wirus może zainfekować komórki macierzyste i wymusić w nich taką mutację, która umożliwi prawidłowe funkcjonowanie mięśni7. W każdym z eksperymentów u gryzoni nastąpiła poprawa siły mięśni.

Inną drogę obrali uczeni, którzy na początku tego roku zmienili myszy w tzw. chimery, czyli do ich organizmów wprowadzili tkankę pochodzącą od 2 ludzkich pacjentów - zdrowego i chorego na Duchenne'a. Badacze zaobserwowali, że przez jakiś czas w ciałach zwierząt powstawało odpowiednio dużo prawidłowo zbudowanej dystrofiny, co przekładało się na sprawność ich mięśni. Jeśli ta terapia się sprawdzi u ludzi, może okazać się lepszym rozwiązaniem niż edycja genów, ponieważ nie polega na całkowitym usunięciu materiału DNA chorego, a jedynie na ograniczeniu jego aktywności8.

Dystrofia mięśniowa Duchenne'a atakuje nie tylko ludzi, ale też psy. Olsonowi udało się znaleźć czworonożnych nosicieli wadliwych genów i uzyskać zwierzęta z mutacją genu w tym samym miejscu genomu, co u człowieka. Jego zespół wstrzyknął psom adenowirusy jako transportery prawidłowego materiału genetycznego w mięśnie lub żyły i po kilku tygodniach zmierzył u nich stężenie dystrofiny. Okazało się, że jej poziom zależał od tego, do jakich mięśni trafiła. Najwyższą dawkę odnotowano w sercu: 92% względem zdrowych osobników. Zdaniem autorów badania terapia genowa ma potencjał w leczeniu dystrofii9. Tym samym rodzi się nadzieja, że Nick i Klara oraz setki innych rodziców na całym świecie nie będą musieli patrzeć, jak ich dzieci gasną i odchodzą przed nimi, ale z radością i dumą będą obserwować ich pierwsze dojrzałe wybory, wspierać plany na przyszłość i pomagać wychowywać wnuki.

Julia Ogorzałek

Artykuł ukazał się pt. "Życie bez mięśni" w numerze Listopad 2018 >>

 

Bibliografia

  1. goo.gl/4Qij2e
  2. P. Anikiej, A. Mański, M. Bidzan, Aktualizacja-siebie rodziców dzieci z dystrofią mięśniową Duchenne’a, goo.gl/QkieeD
  3. Kardiologia po Dyplomie 2012; 10 (11): 32-26, "Problemy kardiologiczne chorych z dystrofiami mięśniowymi"
  4. Acta Myol. 2012 May; 31(1): 9–15.
  5. Science. 2016 Jan 22; 351(6271): 400-3. doi: 10.1126/science.aad5725
  6. Science, 31 Dec 2015: aad5143. DOI: 10.1126/science.aad5143Science, 31 Dec 2015: aad5177. DOI: 10.1126/science.aad5177
  7. Siemionow, M., Cwykiel, J., Heydemann, A. et al. Stem Cell Rev and Rep (2018) 14: 370. https://doi.org/10.1007/s12015-018-9807-z
  8. Science 30 Aug 2018: eaau1549. DOI: 10.1126/science.aau1549
Znajdź terapeutę i uzyskaj pomoc
Zgodnie ze swoimi potrzebami medycyny niekonwencjonalnej

Zobacz także

Awocado - właściwości lecznicze

Awocado - właściwości lecznicze

Gdy w XVI wieku hiszpański konkwistador Hernán Cortés podbijał tereny dzisiejszego Meksyku, nie przypuszczał nawet, że stanie się poniekąd odkrywcą owocu, który obecnie jest symbolem źródła zdrowia i młodości. Chodzi o smaczliwkę wdzięczną, czyli doskonale znane nam awokado.

Na straży hormonów tarczycy

Na straży hormonów tarczycy

Coraz większą uwagę zwraca się na suplementację pierwiastkami śladowymi w przebiegu chorób tarczycy. Podstawowym czynnikiem wpływającym na prawidłową pracę tego gruczołu pozostaje spożycie jodu, ale rosnące znaczenie przypisuje się również selenowi.

Od hemoroidów do anemii

Od hemoroidów do anemii

Ignorowanie problemu guzków krwawniczych może prowadzić do częstych krwawień, w wyniku których spada stężenie hemoglobiny i może rozwinąć się niedokrwistość.

Jak przetrwać radioterapię?

Jak przetrwać radioterapię?

Dzięki prostym interwencjom można zwiększyć skuteczność leczenia onkologicznego, a przede wszystkim zminimalizować jego dokuczliwe skutki uboczne

Sean Codling i zesztywnieniowe zapalenie stawów kręgosłupa

Sean Codling i zesztywnieniowe zapalenie stawów kręgosłupa

Sean Codling odzyskał zdrowie i powrócił do aktywnego życia, kiedy odkrył, że u podłoża zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa, które odbierało mu sprawność, leżą bakterie w jelicie

Szczególnie polecamy
Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Ten ważny pierwiastek uczestniczy w wielu funkcjach organizmu. Jaki suplement...

Raport specjalny

Bezpieczny dom

Bezpieczny dom

Nowości

Witamina A chroni przed rakiem skóry

Witamina A chroni przed rakiem skóry

4 grudzień 2019

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store