Przepuklina: nowe sposoby leczenia

W Polsce co roku wykonuje się ponad 40 tys. operacji przepuklin. Wciąż jednak pozostaje problemem bezpieczne przeprowadzenie pacjenta przez zabieg, jak i okres rehabilitacji, oba bowiem wiążą się z ryzykiem wystąpienia zaburzeń oddechowych. Na szczęście wynalazek szczecińskiej uczonej w połączeniu z rehabilitacją oddechową mogą wiele zmienić.

Organy w jamie brzusznej otoczone są workiem otrzewnowym. Na swoim miejscu utrzymują je mięśnie brzucha, rozcięgna, więzadła i powięzi. Jeśli ciśnienie w jamie brzusznej wzrośnie, np. w wyniku wysiłku fizycznego, a któraś z tych struktur jest osłabiona, może dojść do jej rozwarstwienia, a z czasem do pęknięcia. Właśnie przez taką szczelinę (fachowo określaną otworem w powłokach) może przedostać się np. fragment jelita - wówczas powstaje przepuklina brzuszna (hernia).

Do osłabienia powłok brzusznych najczęściej dochodzi na skutek postępującej z wiekiem utraty kolagenu (przyczyniają się do niej brak ruchu i otyłość), złej techniki podnoszenia rzeczy o dużej masie, ciężkiej pracy fizycznej oraz po tzw. dużych operacjach brzusznych. Ryzyko pojawienia się przepukliny wzrasta również u śpiewaków operowych, wieloródek, a także u astmatyków i pacjentów, którzy zmagają się z innymi chorobami połączonymi z intensywnymi atakami kaszlu.

Jedną z najczęstszych form przepukliny brzusznej jest ruptura pachwinowa, która dotyka aż 30% mężczyzn, jednak znacznie groźniejsza jest klasyczna hernia umiejscowiona na brzuchu, która może spowodować zakleszczenie jelit.

Przepuklina:skalpel i siatka

Przepuklinę trudno przegapić - nagle na brzuchu pojawia się elastyczne uwypuklenie. Początkowo guz jest miękki i można go łatwo odprowadzić do jamy brzusznej. Z czasem wypukłość twardnieje i coraz trudniej wepchnąć ją z powrotem. Ponadto towarzyszą jej nudności, wymioty, ból brzucha w obrębie okolicy guza, uczucie pieczenia i pociągania w trakcie uciskania przepukliny oraz narastające objawy niedrożności jelit. Czasami objawem współtowarzyszącym jest ból - przypominający dolegliwości przy chorobie wrzodowej - który nasila się w czasie kaszlu, podczas oddawania moczu lub stolca.

Z czasem, gdy hernia powiększa się, a jej objawy nasilają, pojawiają się wzdęcia, trudności z wydalaniem kału oraz większe ryzyko uwięźnięcia jelit, co jest powikłaniem bardzo groźnym w skutkach. Dlatego konieczna okazuje się operacja. W Polsce przeprowadza się ok. 40 tys. takich zabiegów rocznie, a w Stanach Zjednoczonych i Unii Europejskiej - ponad 2 mln.

W przypadku małych uwypukleń (o wrotach do 5 cm) chirurg usuwa przepuklinę i zszywa brzegi ubytku. Gdy hernia jest większa, konieczne będzie wszycie w miejsce ubytku syntetycznej siatki, która umożliwi jego pewne zamknięcie.

W wyjątkowych przypadkach, gdy leczenie operacyjne nie jest możliwie (np. z powodu niewydolności krążenia lub podeszłego wieku), zakłada się specjalne pasy przepuklinowe. Muszą być one zmieniane co 3-6 miesięcy.

Przepuklina: łatka w strzykawce

Wykorzystywane w operacjach ruptury biologicznie obojętne tworzywa sztuczne, takie jak siatki polipropylenowe, poliestrowe lub PTFE, pozostają w organizmie na wiele lat. Prof. Mirosława El Fray z Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie w zeszłym roku zaproponowała nowe, zdrowsze rozwiązanie. Opracowany przez jej zespół biomateriał w półpłynnej formie, wstrzyknięty we właściwe miejsce, pod wpływem oddziaływania promieni UV przybiera formę elastycznej łatki, która z czasem zostaje przerośnięta tkanką miękką, a ostatecznie ulega biodegradacji w organizmie. Szczecińska technologia PhotoBioCur może stać się przełomową metodą leczenia przepukliny.

Zdaniem uczonej półpłynna forma skróci czas wykonania zabiegu, jest bezpieczniejsza dla pacjenta, jak również dobrze wpłynie na przebieg i czas trwania rekonwalescencji. Nie dość na tym zastosowanie nowatorskiej metody miałoby obniżyć ryzyko nawrotów przepukliny. Badacze uważają, że poza regeneracją powłok brzusznych łatkę będzie można wykorzystywać również w operacyjnym leczeniu tętniaka aorty brzusznej, chirurgii plastycznej oraz chirurgii ręki. Jednak nim to wszystko nastąpi, konieczne jest przeprowadzenie szeregu badań potwierdzających bezpieczeństwo zaprojektowanego materiału.

Przepuklina: uwięźnięty oddech

Ryzyko wystąpienia pooperacyjnej przepukliny znacząco wzrasta u osób, które przeszły rozległe operacje aorty brzusznej, wątroby, żołądka czy jelit. Zabiegi takie wykonuje się w przeważającej większości metodami tradycyjnymi, z zastosowaniem szerokiego otwarcia jamy brzusznej. To powoduje osłabienie jej powłok, które stają się przez to podatne na wytrzewienie, rozejście zeszytych powięzi i mięśni. Początkowo małe przepukliny pod wpływem wzmożonego ciśnienia śródbrzusznego stopniowo się powiększają, tworząc duże ruptury. A im większe wrota przepukliny, tym wyższe ryzyko wystąpienia powikłań pooperacyjnych.

Należą do nich m.in. zakrzepica nóg i uszkodzenie nasieniowodu (u mężczyzn najczęściej w czasie usuwania przepukliny pachwinowej). Jednak najgroźniejszym powikłaniem są zaburzenia oddechowe i ryzyko pooperacyjnej ostrej niewydolności oddechowej, prowadzącej niekiedy do zgonu1. Powikłania ze strony układu oddechowego, zwłaszcza po operacjach dużych przepuklin brzusznych, są zagrożeniem szczególnie istotnym u osób otyłych oraz w podeszłym wieku, obciążonych współistniejącymi chorobami (zwłaszcza układów oddechowego i krążenia)2.

U ludzi mających od długiego czasu dużą przepuklinę brzuszną dochodzi do patologicznych zmian w funkcjonowaniu układu oddechowego. W warunkach fizjologicznych w czasie spokojnego oddychania u zdrowej osoby występują stałe zmiany ciśnień między jamą brzuszną a klatką piersiową. Podczas spokojnego wdechu następuje skurcz przepony, obniża się ona o ok. 1 cm, tłocząc trzewia ku dołowi. W tym czasie zwiększa się ciśnienie w jamie brzusznej, a obniża w klatce piersiowej. Pod koniec wdechu dochodzi do napięcia i skurczu mięśni brzucha, które ułatwiają przeponie unoszenie się ku górze w czasie wydechu3. Rośnie wtedy ciśnienie w klatce. Te stałe zmiany ciśnień powodują zmiany objętości klatki piersiowej, która w czasie wdechu powiększa się, a podczas wydechu zmniejsza4.

U osób z przepukliną brzuszną dochodzi do zachwiania naturalnej mechaniki oddychania. W czasie wdechu, gdy przepona się obniża, wnętrzności nie są przesuwane w kierunku jamy brzusznej, tylko tłoczone do worka przepuklinowego5. W konsekwencji ciśnienie w jamie brzusznej nie zwiększa się prawidłowo, co z kolei nie powoduje wystarczającego powiększania objętości klatki piersiowej i prawidłowej wymiany gazowej. Podczas wydechu przepona nie unosi się też ku górze, gdyż nie działa na nią ciśnienie wewnątrzbrzuszne, a mięśnie brzucha nie kurczą się efektywnie - co ma miejsce u ludzi zdrowych.

W efekcie u chorych z dużą przepukliną brzuszną amplituda ruchów przepony jest znacznie zmniejszona, mięśnie brzucha pozostają stale rozluźnione, nie ma też stałych zmian ciśnień między klatką piersiową a jamą brzuszną. To zaś prowadzi do stopniowego rozwoju przewlekłej niewydolności oddechowej6.

Jednak to nie przepuklina, a jej operacja naprawcza niesie największe niebezpieczeństwo powikłań oddechowych. Odprowadzenie trzewi do jamy brzusznej powoduje w niej bowiem wzrost ciśnienia, uciśnięcie przepony oraz spadek podatności płucnej i ścian klatki piersiowej. Nagły wzrost ciśnienia w jamie brzusznej może powodować spadek perfuzji trzewnej i nerkowej, utrudnienie powrotu żylnego krwi do prawego przedsionka serca, spadek pojemności wyrzutowej serca oraz niewydolność oddechową wywołaną nadmiernym uniesieniem przepony, wzrostem ciśnienia w klatce piersiowej i zmniejszeniem podatności płuc7.

Przepuklina: wczesna rehabilitacja

Na szczęście można ograniczyć ryzyko pooperacyjnej niewydolności oddechowej. Pomaga w tym zastosowanie technik beznapięciowego zamykania jamy brzusznej z użyciem siatek polipropylenowych (a w przyszłości półpłynnej łatki) oraz rehabilitacji oddechowej już przed zabiegiem8! Głównym celem takiej fizjoterapii jest wzmocnienie przepony osłabionej długotrwającą, dużą przepukliną oraz przygotowanie jej do prawidłowego funkcjonowania po powrocie trzewi do ich fizjologicznego położenia. Ponadto ma ona za zadanie wzmocnienie mięśni brzucha, które pełnią funkcję stabilizującą ścianę jamy brzusznej oraz mięśni oddechowych. Zespół badaczy z Katedry i Kliniki Rehabilitacji CM UMK w Bydgoszczy we współpracy z Katedrą i Kliniką Chirurgii Ogólnej i Naczyń, a następnie z Kliniką Chirurgii Ogólnej i Endokrynologicznej, stworzył własny model rehabilitacji pacjentów przed planowanym zabiegiem operacyjnym dużych przepuklin brzusznych1. Prócz wspomnianych powyżej ćwiczeń znalazły się w nim nauka skutecznego kaszlu, gimnastyka przeciwzakrzepowa oraz trening ogólnokondycyjny (patrz ramka). Dzięki takiej rehabilitacji oraz redukcji wagi (w przypadku osób otyłych), jak podkreślają medycy, możliwe jest znaczące zmniejszenie ryzyka niewydolności oddechowej.

Bydgoski program rehabilitacji oddechowej

1. Wzmocnienie głównego mięśnia oddechowego - przepony - poprawa jego ruchomości i nauka oddychania torem przeponowym. W czasie głębokiego wdechu następuje unoszenie brzucha ku górze (klatka piersiowa nie powinna wtedy się unosić), a podczas wydłużonego wydechu następuje napięcie i "wciągnięcie" brzucha. Ćwiczenia należy wykonywać 3-4 razy dziennie, w krótkich seriach po kilka powtórzeń.

2. Wzmacnianie mięśni oddechowych pomocniczych i mięśni międzyżebrowych zewnętrznych. Wdech przez nos, następnie należy powoli wypuścić powietrze. Wydech powinien być przedłużony, 2-3 razy dłuższy od wdechu. Warto wykonać go przez rurkę do naczynia z różną wysokością słupa wody. Możesz również ćwiczyć, gasząc świeczkę, ustawioną w różnej odległości od ust.

3. Nauka skutecznego kaszlu ułatwia usunięcie zalegającej wydzieliny po zabiegu. Ćwiczenia prowadzi się w pozycji siedzącej i półsiedzącej. Zadanie polega na wykonaniu głębokiego wdechu i zakaszleniu na szczycie wydechu. W ostatniej fazie wydechu terapeuta może uciskać dolne żebra, co ułatwia odksztuszanie. Istotne jest, by w czasie kaszlu po zabiegu "asekurował bliznę pooperacyjną", uciskając ją. Zmniejsza to dolegliwości bólowe podczas kaszlu9.

4. Wzmacnianie mięśni brzucha wykonuje się w pozycji leżącej, unosząc przy zgiętych kończynach dolnych głowę i obręcz barkową lub wykonując ruchy kończynami dolnymi zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych.

5. Gimnastyka przeciwzakrzepowa polega na wyrobieniu u pacjenta nawyku naprzemiennego zginania podeszwowego i grzbietowego stóp, które należy wykonywać wielokrotnie w ciągu dnia po zabiegu operacyjnym, aż do czasu pełnego uruchomienia10.

6. Ćwiczenia ogólnokondycyjne dostosowane są do schorzeń towarzyszących, np. choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa lub stawów biodrowych11.

Bibliografia

  1. Chirurgia Polska 2007, 9, 4, 231-236
  2. Hernia 2001; 5: 124-128
  3. Bullock J. Fizjologia oddychania. In: Bullock J, Boyle J, Wang M (ed.) Fizjologia. Wydawnictwo Urban and Partner, Wrocław 2001: 243-250
  4. Chirurgie 1973; 99: 547-563
  5. Chirurgia przepuklin, wybrane zagadnienia z chirurgii. 1999; 4: 309-312
  6. Rev Prat. 2003; 53: 1677-1682
  7. Journal of the American College of Surgeons 1995; 181: 299-302 Srock 2005; 23: 571-575
  8. Acta Biomem Ateneo Parmence 2003; 74 (suppl. 2): 34-37
  9. Polski Przegląd Chirurgiczny 1991; 65: 259-266
  10. Chirurgia przepuklin, wybrane zagadnienia z chirurgii. 1999; 4: 309-312
  11. Polska 2007, 9, 4, 231-236

Zobacz także

Na produkcję żółci - krwawnik zamiast cynaryny

Na produkcję żółci - krwawnik zamiast cynaryny

Ziołowy wyciąg może poprawiać trawienie skuteczniej od popularnych tabletek.

Kozłek lekarski - właściwości lecznicze, zastosowanie

Kozłek lekarski - właściwości lecznicze, zastosowanie

Popularna waleriana to coś więcej niż naturalny środek nasenny - łagodzi bóle menstruacyjne i objawy menopauzy oraz działa korzystnie na serce.

Rumianek lekarski - właściwości, zastosowanie, przepisy

Rumianek lekarski - właściwości, zastosowanie, przepisy

To jedna z najpopularniejszych roślin leczniczych, wykorzystywana m.in. do zwalczania dolegliwości żołądkowo-jelitowych, przy stanach zapalnych skóry i w łagodzeniu zaburzeń na tle nerwowym.

Neuroborelioza - borelioza układu nerwowego

Neuroborelioza - borelioza układu nerwowego

Pierwsza, druga, trzecia diagnoza, stosowanie kolejnych leków lub nowych terapii, a jednocześnie ciągłe narastanie objawów neurologicznych i pełne powątpiewania spojrzenia lekarzy i bliskich - to koszmar wielu pacjentów. Często dopiero po latach udaje się postawić właściwe rozpoznanie: to neuroborelioza powoduje drżenie mięśni, kłopoty z koncentracją, zawroty głowy i zaburzenia nastroju.

Stawianie baniek - profilaktycznie i w chorobie

Stawianie baniek - profilaktycznie i w chorobie

Lecznicze właściwości baniek znane były już ponad 3 tys. lat temu na Dalekim Wschodzie. Stosowano je tam przeciwzapalnie, przeciwbólowo, jako formę wzmocnienia i odtrucia organizmu. Teraz znów wracają do łask.

Narzędzia
Ikona wagi
Sprawdź swoje BMI
Nasz kalkulator pozwoli oszacować czy masa ciała jest prawidłowa
Szczególnie polecamy
Poznaj moc spiruliny

Poznaj moc spiruliny

Mikroalga z odległych Hawajów wspiera odtruwanie wątroby, przeciwdziała...

Raport specjalny

Schudnij na lato!

Schudnij na lato!

Nowości

Letnie zagrożenia dla skóry

Letnie zagrożenia dla skóry

14 czerwiec 2019

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store