Kozłek lekarski - właściwości lecznicze, zastosowanie

Popularna waleriana to coś więcej niż naturalny środek nasenny - łagodzi bóle menstruacyjne i objawy menopauzy oraz działa korzystnie na serce.

Kłącze i korzeń kozłka lekarskiego (Valeriana Officinalis) są stosowane w ziołolecznictwie przede wszystkim jako łagodny środek uspokajający oraz ułatwiający zasypianie. Gotowe preparaty, zwyczajowo nazywane walerianą, mają postać kropli zawierających alkoholowy wyciąg z surowca (krople walerianowe) lub tabletek.

Swoje działanie roślina zawdzięcza przede wszystkim walepotriatom - nietrwałym związkom, które rozkładają się w trakcie suszenia w temperaturze przekraczającej 35°C. Do substancji czynnych kozłka zalicza się również składniki olejku eterycznego, takie jak monoterpeny oraz estry kwasu walerianowego i izowalerianowego (odpowiadające za charakterystyczny zapach wysuszonego surowca). Kłącze waleriany zawiera ponadto kwasy fenolowe, flawonoidy, aminokwasy (w tym najistotniejszy, czyli gamma-aminomasłowy, GABA), lignany oraz alkaloidy1.

Kozłek lekarski - właściwości

Na sen i wyciszenie

W jednym z badań 121 pacjentów z bezsennością przez 28 dni otrzymywało etanolowy wyciąg z kozłka. Już po 2 tygodniach stwierdzono u nich znaczącą poprawę jakości snu, a 66% ochotników określiło ten efekt jako dobry lub bardzo dobry2. Z kolei metaanaliza 16 badań z udziałem prawie 1,1 tys. osób wykazała, że waleriana poprawia szybkość zasypiania, głębokość i ogólną jakość snu3. Za ten efekt odpowiadają synergistyczne właściwości substancji aktywnych. Mechanizm działania kozłka polega przede wszystkim na hamowaniu wychwytu zwrotnego GABA i stymulowaniu uwalniania tego neuroprzekaźnika, co skutkuje zmniejszeniem pobudliwości neuronów i hamowaniem odpowiedzi na bodźce4.

Na lęk i depresję

Wpływ na wydzielanie kwasu GABA oraz modulacja jego receptorów decydują również o przeciwlękowych właściwościach waleriany. W jednym badaniu z udziałem 2 462 dorosłych z ciężkimi zaburzeniami depresyjnymi i lękiem stwierdzono, że wysokie dawki kozłka (1 g na dobę), przyjmowane w połączeniu z dziurawcem zwyczajnym (600 mg) przez 6 tygodni, zmniejszyły objawy niepokoju i depresji o 66%5. Podobnie myszy leczone walerianą i kwasem walerianowym wykazywały zmniejszenie zachowań lękowych6.

Na bolesne miesiączki

Kozłek lekarski zapobiega nadmiernemu skurczowi mięśni gładkich poprzez hamowanie uwalniania prostaglandyn. Dzięki temu jego etanolowe i wodne ekstrakty z kozłka lekarskiego skutecznie zmniejszają bolesne skurcze macicy podczas menstruacji7. W jednym z podwójnie zaślepionych badań z udziałem 100 studentek stosowanie pigułek z wyciągiem z kozłka podczas ostatnich 7 dni cyklu przyniosło istotną różnicę w nasileniu emocjonalnych, behawioralnych i fizycznych objawów przedmiesiączkowych8.

Na objawy menopauzy

W podwójnie zaślepionej próbie z udziałem 100 kobiet w okresie menopauzy, które skarżyły się na bezsenność, 30% uczestniczek otrzymujących walerianę zgłosiło poprawę jakości nocnego wypoczynku po 4 tygodniach9. Z kolei w innym badaniu uczestniczyło 60 kobiet w wieku 45-55 lat. Przez 2 miesiące 2 razy dziennie otrzymywały one albo kapsułkę z walerianą, albo placebo. Okazało się, że w grupie stosującej kozłek lekarski znacznie zmniejszyły się nasilenie i częstotliwość uderzeń gorąca10.

Na pamięć

Badania na zwierzętach sugerują, że kozłek lekarski może zapobiegać związanej z wiekiem utracie pamięci. U zwierząt, którym podawano ekstrakty z waleriany doustnie, doszło do poprawy wytwarzania i rozwoju komórek nerwowych poprzez obniżenie poziomu kortykosteronu (mysi odpowiednik kortyzolu) i zapobieganie uszkodzeniom oksydacyjnym w centrum pamięci mózgu (hipokampie)11.

Na nadpobudliwość

Zwiększenie poziomu GABA, ograniczenie niepokoju i poprawa koncentracji mogą odgrywać rolę również w przypadku łagodzenia objawów zespołu nadpobudliwości ruchowej z deficytem uwagi (ADHD). W pilotażowym badaniu u 30 dzieci w wieku 5-11 lat, którym podawano walerianę 3 razy dziennie przez 2 tygodnie, wykazano poprawę podstawowych symptomów ADHD - nieuwagi, impulsywności i (lub) nadaktywności.

Te pozytywne efekty zniknęły tydzień po odstawieniu kozłka12. Z kolei w 7-tygodniowym eksperymencie z udziałem 169 dzieci w wieku poniżej 12 lat z nadpobudliwością i trudnościami w koncentracji (ale niespełniających kryteriów ADHD) połączenie waleriany i melisy zmniejszyło objawy niepokoju i impulsywność, a poprawiło koncentrację13. Preparaty z kozłka lekarskiego przeciwwskazane są dla dzieci poniżej 12. r.ż.

Na serce

W badaniach laboratoryjnych na komórkach waleriana wzmacniała naczynia krwionośne i poprawiała ich elastyczność, co korzystnie wpływa na zdrowie serca. Dodatkowo korzeń kozłka może obniżać ciśnienie (poszerza i rozluźnia naczynia krwionośne) oraz częstość akcji serca, ogranicza uszkodzenia reperfuzyjne po zapaleniu mięśnia sercowego, działa przeciwarytmicznie i reguluje poziom lipidów we krwi14.

Kozłek lekarski - zastosowanie

Napar

Zalej 1 łyżeczkę korzenia kozłka (ok. 2,5 g) 150 ml wrzącej wody. Zaparzaj pod przykryciem 10-15 min, a potem przecedź. Napar pij po filiżance 3 razy dziennie.

Krople walerianowe

W aptekach można kupić gotową nalewkę kozłkową (ok. 8 zł za 100 g). Jeśli chcesz przygotować własne krople walerianowe, ułóż w słoiku ususzone lub świeże, pokrojone korzenie (do 2/5 jego objętości) i zalej je wódką 40%. Odstaw w ciemne miejsce w temperaturze pokojowej na kilkanaście dni, codziennie wstrząsając słoikiem. Przecedź przez gazę i zlej do buteleczek z ciemnego szkła. Przyjmuj 20-60 kropli walerianowych w kieliszku wody kilka razy dziennie po jedzeniu jako środek rozkurczowy i uspokajający.

Mleko na sen

Dodaj 60 kropli walerianowych (ok. 1/3 łyżeczki) do szklanki gorącego mleka osłodzonego łyżką miodu, by otrzymać uspokajającą miksturę. Wypij ją na godzinę przed snem, a nie będziesz budzić się w nocy. Taki napój chroni też przed przeziębieniami oraz łagodzi ból gardła.

Herbatka uspokajająca

Przygotuj mieszankę składającą się z 40 g korzenia kozłka lekarskiego, 30 g szyszek chmielu, 15 g liści mięty oraz 15 g kwiatu hibiskusa. Zalej łyżeczkę ziół szklanką wody w temperaturze pokojowej i zostaw na noc. Rano podgrzej i przecedź. Popijaj kilka razy dziennie po kieliszku w przypadku nadmiernego pobudzenia lub rozdrażnienia.

Kozłek lekarski - metryczka

Występowanie: rośnie w Europie, Ameryce Północnej, Azji Zachodniej, Japonii i Mandżurii, na wilgotnych łąkach, torfowiskach i w zaroślach.

Surowiec: kłącza i korzenie (Valerianae radix et rhizomae).

Pora zbioru: wczesną wiosną (najlepiej w kwietniu) lub późną jesienią. Surowiec pozyskuje się z upraw, w drugim roku wegetacji.

Ważne: preparaty z kozłka należy stosować nie dłużej niż miesiąc, ponieważ później wywołują mdłości i bóle brzucha. Po 30 dniach przerwy można sięgnąć po nie ponownie. Nie powinny stosować ich dzieci (do 12. r.ż.), kobiety w ciąży oraz karmiące piersią. Waleriany nie można łączyć z alkoholem oraz benzodiazepinami. Wchodzi również w interakcje z lekami stosowanymi przed operacjami w znieczuleniu ogólnym.

Bibliografia

  1. Post Fitoter 2017; 18(3): 215-222
  2. Psychopharmakotherapie 1996;3:109-115
  3. Am J Med. 2006; 119(12):1005-12
  4. Phytomed 2010; 17:674-678
  5. Phytomedicine.2003;10 (Suppl 4):25-30
  6. Phytomedicine. 2010;17(8-9):674-8
  7. J Pharm Pharmacol. 2009; 61(2):251-6
  8. J Tradit Complement Med. 2016; 6(3):309–315
  9. Menopause. 2011; 18(9):951-5
  10. Women Health. 2018; 58(3):297-304
  11. Exp Gerontol. 2013; 48(11):1369-77
  12. Altern Med Rev. 2011; 16(4):323-37
  13. Phytomedicine. 2014; 21(8- 9):1098-103
  14. Evid Based Complement Alternat Med. 2015; 2015: 947619

Zobacz także

Na produkcję żółci - krwawnik zamiast cynaryny

Na produkcję żółci - krwawnik zamiast cynaryny

Ziołowy wyciąg może poprawiać trawienie skuteczniej od popularnych tabletek.

Kozłek lekarski - właściwości lecznicze, zastosowanie

Kozłek lekarski - właściwości lecznicze, zastosowanie

Popularna waleriana to coś więcej niż naturalny środek nasenny - łagodzi bóle menstruacyjne i objawy menopauzy oraz działa korzystnie na serce.

Rumianek lekarski - właściwości, zastosowanie, przepisy

Rumianek lekarski - właściwości, zastosowanie, przepisy

To jedna z najpopularniejszych roślin leczniczych, wykorzystywana m.in. do zwalczania dolegliwości żołądkowo-jelitowych, przy stanach zapalnych skóry i w łagodzeniu zaburzeń na tle nerwowym.

Neuroborelioza - borelioza układu nerwowego

Neuroborelioza - borelioza układu nerwowego

Pierwsza, druga, trzecia diagnoza, stosowanie kolejnych leków lub nowych terapii, a jednocześnie ciągłe narastanie objawów neurologicznych i pełne powątpiewania spojrzenia lekarzy i bliskich - to koszmar wielu pacjentów. Często dopiero po latach udaje się postawić właściwe rozpoznanie: to neuroborelioza powoduje drżenie mięśni, kłopoty z koncentracją, zawroty głowy i zaburzenia nastroju.

Stawianie baniek - profilaktycznie i w chorobie

Stawianie baniek - profilaktycznie i w chorobie

Lecznicze właściwości baniek znane były już ponad 3 tys. lat temu na Dalekim Wschodzie. Stosowano je tam przeciwzapalnie, przeciwbólowo, jako formę wzmocnienia i odtrucia organizmu. Teraz znów wracają do łask.

Narzędzia
Ikona wagi
Sprawdź swoje BMI
Nasz kalkulator pozwoli oszacować czy masa ciała jest prawidłowa
Szczególnie polecamy
Poznaj moc spiruliny

Poznaj moc spiruliny

Mikroalga z odległych Hawajów wspiera odtruwanie wątroby, przeciwdziała...

Raport specjalny

Schudnij na lato!

Schudnij na lato!

Nowości

Letnie zagrożenia dla skóry

Letnie zagrożenia dla skóry

14 czerwiec 2019

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store