Opioidy - jak uwolnić się od uzależnienia od leków?

Środowisko medyczne ze skandalicznym lekceważeniem podchodzi do informowania pacjentów o uzależniających własnościach większości środków przeciwbólowych. Jeżeli też jesteś ofiarą tych niebezpiecznych leków, skorzystaj z zebranych przez Cate Montanę porad, jak je odstawić.

Monica, 39-letnia mieszkanka Mesa w stanie Arizona, zaczęła brać oksykodon ponad 5 lat temu, by uśmierzyć ból spowodowany przepukliną dysku. - Początkowo lek miał zadziwiający wpływ na moje zdrowie - wspomina kobieta. - Dawał mi dodatkową energię. Usuwał ból i pozwalał dłużej pracować, więc mogłam rozwijać swoją firmę. Później, jak opowiada Monica, wszystko zawaliło się, gdy wreszcie uświadomiła sobie, że jest uzależniona od leku i nie może przestać go brać, nawet jeśli bardzo się stara.

Przez następne 5 lat była, jak sama mówi, "niewolnicą oksykodonu", przyjmując go w dawce 15 mg co 6 godz. Dopiero gdy nieomal straciła życie na skutek zakażenia gronkowcem, zaczęła zastanawiać się nad jakością swej egzystencji i nad tym, że jej prawdziwe ja stopniowo znikało.

Co roku ponad 47 tys. Amerykanów umiera na skutek przedawkowania opioidów, a szacuje się, że zaburzenia związane z ich używaniem dotyczą 1,7 mln osób w USA.

Opioidowa epidemia

Mak opiumowy od tysięcy lat używany jest na całym świecie do leczenia bólu, pobudzenia i lęku. Euforia i nadzwyczajne rozluźnienie, jakie odczuwa się po zażyciu opium lub jego pochodnych, czyni tę substancję tak niebezpieczną, a uzależnienie od opioidów tak powszechnym w dzisiejszych społeczeństwach zachodnich. W 1950 r. amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zaaprobowała chlorowodorek oksykodonu - półsyntetyczną opioidową pochodną opium, spowalniającą przepływ sygnałów między mózgiem a ciałem.

Już na początku lat 60. nadużywanie leków zawierających oksykodon stało się poważnym problemem. Chroniczny ból jest zjawiskiem ogólnoświatowym, nasilającym się w miarę starzenia się populacji zachodnich. Szacuje się, że ponad 100 mln dorosłych Amerykanów i ponad 43% populacji brytyjskiej cierpi z powodu przewlekłych schorzeń bólowych1.

W Polsce nawet 70% ludzi skarży się na ból pooperacyjny, a ponad 50% odczuwa dolegliwości ze strony kręgosłupa. W obliczu tej epidemii dostępność pochodnych opium i opracowanie syntetycznych opioidów, takich jak fentanyl, było traktowane przez lekarzy i miliony pacjentów niemal jak dar niebios. Kliniki leczenia bólu, w których przepisuje się opioidy na różnorodne przewlekłe stany, sprawiły, że leki te stały się coraz łatwiej dostępne nie tylko dla chorych, lecz także na czarnym rynku.

Jak się uzależnić?

Opiaty i opioidy to w Stanach Zjednoczonych leki kategorii II, co oznacza, że są legalnymi farmaceutykami o wysokim potencjale nadużywania. Ich działanie przeciwbólowe może wahać się od 1 do 9 godz. w zależności od substancji i jej dawki.

Opiaty takie jak kodeina i morfina wytwarzane są z naturalnych alkaloidów występujących w mlecznym soku maku opiumowego. Mogą być przetwarzane syntetycznie, a sztucznie wyprodukowane noszą nazwę opioidów. Zarówno opiaty, jak i opioidy oddziałują w taki sam sposób na ośrodkowy układ nerwowy, wiążąc się w mózgu z receptorami opioidowymi μ.

Gdy receptory te zostaną aktywowane, uruchamiają uwalnianie sygnałów tłumiących nasze odczuwanie bólu, stymulując jednocześnie wydzielanie neuroprzekaźnika dopaminy, wytwarzającej poczucie głębokiego odprężenia i nasilającej nasze uczucia przyjemności i euforii, co powoduje natychmiastowe wzmocnienie zachowań związanych z przyjmowaniem leku lub narkotyku.

Najpopularniejsi winowajcy

Oto niektóre z najczęściej spotykanych obecnie na rynku opiatów i opioidów:

  • Kodeina: substancja naturalna i słabszy opiat, stosowany przede wszystkim do tłumienia kaszlu
  • Morfina: substancja naturalna i silnie uzależniający opiat
  • Hydrokodon: popularny, silnie uzależniający, półsyntetyczny opioid
  • Oksykodon: uzależniający, półsyntetyczny opioid
  • Fentanyl: mocno uzależniający syntetyczny opioid, który może być do 100 razy silniejszy niż heroina, często przepisywany w postaci plastrów do podawania przezskórnego u osób terminalnie chorych

Opioidy wolno działające:

  • Metadon i buprenorfina: obydwa są syntetycznymi opioidami stosowanymi w leczeniu uzależnienia od opioidów i obydwa same uzależniają.

Cały ten entuzjazm napędzany był setkami milionów dolarów włożonych w kłamliwą reklamę, rozpowszechnianą przez przemysł farmaceutyczny, która utwierdzała odbiorców w przekonaniu, że nowe, dostępne na receptę opioidy o przedłużonym uwalnianiu nie są uzależniające. Przykładowo gdy wprowadzono i wypromowano OxyContin jako bezpieczny lek na chroniczny ból, wartość jego sprzedaży wzrosła z 48 mln dolarów w 1996 r. do blisko 1,1 mld dolarów w 2000 r. Lek promowano m.in. poprzez firmowe gadżety promocyjne, takie jak pluszowe maskotki, kapelusze wędkarskie, a nawet utwory muzyczne, jak np. piosenka "Get in the Swing With OxyContin" (Wróć do formy z OxyContinem)2.

Do 2004 r. preparat zdążył już zyskać złą sławę z powodu szerzących się w całych Stanach Zjednoczonych przypadków nadużywania go. Obecnie co roku ponad 47 tys. Amerykanów umiera na skutek przedawkowania opioidów, a szacuje się, że zaburzenia związane z ich używaniem dotyczą 1,7 mln mężczyzn i kobiet w samych Stanach Zjednoczonych.

Część tej fali ma związek z produkcją jeszcze silniejszych syntetycznych opioidów, takich jak fentanyl. Działanie tego typu farmaceutyków nie ogranicza się do łagodzenia bólu. Zarówno opiaty, jak i opioidy znane są z wywoływania efektów ubocznych, takich jak zawroty głowy, senność, upośledzenie ostrości umysłu, zmiany nastroju, zaparcia, utrata precyzyjnych zdolności motorycznych i oczywiście uzależnienie. Przy długotrwałym używaniu środki te zubożają zasoby organizmu, powodując utratę energii, brak motywacji, skrajne zmęczenie i depresję. Długotrwałe ich stosowanie może też wywołać poważne niedobory żywieniowe i przyczynić się do zaburzeń erekcji u mężczyzn oraz osłabienia libido u obu płci.

Wszystko wskazuje na to, że opioidy powodują również oporność insulinową, prowadząc do cukrzycy3. Poza tym tłumią one funkcjonowanie podwzgórza i przysadki mózgowej, a także mogą być przyczyną zmniejszenia gęstości mineralnej kości4. Paradoksalnie przyjmowanie opiatów przez dłuższy czas może zwiększyć wrażliwość na ból. - Opioidy jako klasa leków wywołują hiperalgezję - wyjaśnia naturopata dr Ravi Chandiramani, założyciel Blue Door Therapeutics w Scottsdale w Arizonie. - Oznacza to, że osoba stosująca leki, które w założeniu miały zwalczać ból, w rzeczywistości, wbrew intuicyjnemu przewidywaniu, zaczyna odczuwać go bardziej dotkliwie.

Stwierdziliśmy, że ci pacjenci w miarę zmniejszania dawek opioidów i oczywiście wtedy, gdy odstawiali te leki całkowicie, szybko uświadamiali sobie, że w istocie ich ból nie był aż tak silny, jak im się wydawało.

Zwalczanie bólu bez opioidów

Nawet amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) zalecają obecnie takie podejścia jak terapia fizyczna zamiast długotrwałego stosowania uzależniających środków przeciwbólowych na receptę. Szeroko znana jest skuteczność akupunktury w łagodzeniu chronicznego bólu10. Wykazano, że również chiropraktyka zmniejsza ostry i przewlekły ból szyi, będący jednym z najczęstszych powodów, dla których pacjenci sięgają po przepisywane na receptę farmaceutyki11.

Badania pokazują, że programy ćwiczeń terapeutycznych mogą łagodzić ból i poprawiać fizyczne możliwości ruchowe u osób cierpiących na różnorodne schorzenia, od artretyzmu po bóle stawów12. Terapia masażem także wykazała swą skuteczność w zmniejszaniu niespecyficznego bólu dolnej części pleców, barków i głowy, jak również zespołu cieśni nadgarstka13.

Odstawić i wytrwać

W leczeniu zaburzeń związanych z używaniem opioidów łączy się szeroką gamę farmaceutyków zwalczających uzależnienie i objawy odstawienne oraz doradztwo, obejmujące terapię poznawczo-behawioralną (CBT) i program 12 kroków, koncentrujący się na zaakceptowaniu faktu bycia osobą uzależnioną, poddaniu się wyższej mocy i aktywnym uczestnictwie w spotkaniach i programach terapii.

Terapia poznawczo-behawioralna jest podejściem opartym na działaniu, pozwalającym uzyskać zmiany zachowania pacjenta już po 16 sesjach. Praktykujący ją eksperci skupiają się na pomaganiu osobom uzależnionym w identyfikowaniu negatywnych myśli, które popychają je ku używaniu leków na własną rękę. Pacjenci uczą się rozpoznawać sytuacje i odczucia wyzwalające sięganie po uzależniający lek, unikać tych wyzwalaczy oraz stosować techniki osłabiania emocji i myśli prowadzących do zastosowania leku lub narkotyku. Niestety farmaceutyki stosowane w takiej terapii mają skutki uboczne.

Metadon, buprenorfina i naltrekson są wolno działającymi opioidami zwanymi antagonistami, które mają pomóc osobom uzależnionym w odstawieniu silniejszych środków. Jednak one same również uzależniają, a każdy z nich może mieć liczne działania niepożądane.

Buprenorfina: reakcje alergiczne, obrzęki, gorączka, bóle głowy, spowolnienie akcji serca, amnezja, splątanie, zawroty głowy, drgawki, nieostre widzenie, mdłości, wymioty i inne dolegliwości.

Dicyklomina: zaparcia, biegunki, bóle głowy, wymioty, silne pocenie się i nieostre widzenie.

Klonidyna: zaparcia, drażliwość, senność lub bezsenność i koszmary nocne.

Hydroksyzyna: pokrzywka, trudności z oddychaniem, wysypki, ból głowy i obrzęk twarzy, ust, języka lub gardła.

Trazodon: bóle głowy i mięśni, zaparcia, biegunki, drętwienie, mdłości i wymioty.

Kwetiapina: większość objawów wymienionych powyżej, a także zmiany nastroju, trudności w mówieniu, wrogość i gwałtowne ruchy.

Kolejnym problemem jest długość leczenia. Jak stwierdził w wywiadzie dla New York Times’a dr Mark Willenbring, były dyrektor działu badań nad leczeniem i wychodzeniem z nałogu Narodowego Instytutu Nadużywania Alkoholu i Alkoholizmu, "nie można leczyć chronicznej choroby przez 4 tygodnie, a potem odesłać pacjenta do grupy wsparcia. Ludzie z przewlekłą formą uzależnienia wymagają leczenia kompleksowego, zindywidualizowanego i dostępnego w sposób ciągły lub okresowy tak długo, jak długo będzie potrzebne5.

Jak pokonałem uzależnienie

Monica Beattie, 39-latka z Arizony, która zaczęła przyjmować opioidowe leki przeciwbólowe, gdy wystąpiła u niej przepuklina dysku, a następnie po cesarskim cięciu, przyznaje, że nie były one skuteczne. - Ból nasilał się. Każdej nocy śniły mi się koszmary. Przez cały czas było mi bardzo gorąco, często puchły mi stawy i miałam zaparcia. Bardzo przytyłam, a co najgorsze - nic w moim życiu nie sprawiało mi już przyjemności. Monica postanowiła przestać brać oksykodon, wiele razy bezskutecznie próbowała odstawić go na własną rękę. W końcu znalazła dr. Raviego Chandiramaniego i jego ośrodek Blue Door Therapeutics w Scottsdale w Arizonie.

Zdecydowała się skorzystać z dożylnie podawanych witamin, masażu, akupunktury, kilku form terapii psychologicznej, porad żywieniowych oraz najbardziej nowatorskiej metody - medycznej marihuany. Dziś, po latach walki z uzależnieniem od oksykodonu, już od blisko 2 lat nie używa żadnych leków na receptę. - Medyczna marihuana odegrała u mnie ogromną rolę w odstawieniu oksykodonu - wspomina Monica.

- Teraz używam CBD (kannabidiolu, czyli ekstraktu bez składnika psychoaktywnego) 2-3 razy dziennie. Utrzymuje ból pod kontrolą i pomaga mi wypocząć. Jestem właścicielką salonu, stylistką fryzur, piosenkarką, projektantką kostiumów kąpielowych, a co najważniejsze - żoną i mamą 3 przecudownych dzieci. Od czasu, gdy uwolniłam się od nałogu, bez porównania lepiej radzę sobie z życiem.

Podejście holistyczne - leczenie uzależnienia

Odpowiedzią na to zapotrzebowanie są kliniki oferujące zindywidualizowane plany leczenia, łączące tradycyjne podejście niemal ze wszystkim: od terapii konnej po medytację, jogę, akupunkturę, neurofeedback (sprzężenie zwrotne z aktywnością mózgu pacjenta w czasie rzeczywistym), psychodramę (odgrywanie zdarzeń z przeszłości), reiki (uzdrawianie energią poprzez nakładanie rąk), doświadczanie somatyczne (terapię używaną do łagodzenia objawów w zespole stresu pourazowego), masaż, zajęcia na wolnym powietrzu i wiele innych metod.

Wprawdzie nie ma aktualnie badań, które dowodziłyby definitywnie, że holistyczne podejście do leczenia uzależnień jest bardziej skuteczne niż tradycyjne, jednak nietrudno dostrzec jego zalety. W badaniach kontrolowanych uczestnicy, którzy obok standardowego leczenia farmaceutycznego odbywają również trening praktyk medytacji uważności, osiągają rezultaty równie dobre lub lepsze niż ci, którzy stosują tylko farmakoterapię6

Joga

Udowodniono, że joga osłabia niepohamowane pragnienia związane z uzależnieniem poprzez aktywowanie przywspółczulnego układu nerwowego, który odpręża ciało - w przeciwieństwie do współczulnego, przygotowującego organizm do walki lub ucieczki7.

Masaż

Wykazano też, że masaż obniża poziom hormonu stresu, kortyzolu, stymulując jednocześnie produkcję neuroprzekaźników dobrego samopoczucia - dopaminy i serotoniny - co ma szczególnie istotne znaczenie na wczesnych etapach wychodzenia z uzależnienia, gdy poziom dopaminy u pacjenta zazwyczaj znacząco spada8.

Akupunktura

Dobrze znanym pozytywnym dopełnieniem terapii uzależnień jest akupunktura. Liczne badania pokazują, że ta metoda może łagodzić związane z opioidami depresję i lęk9.

Szczególnie skuteczne w wychodzeniu z nałogu jest leczenie oparte na akupunkturze ucha, znane jako protokół NADA. - Główną funkcją NADA jest uwalnianie serotoniny i dopaminy, pomagających złagodzić dyskomfort powodowany przez objawy odstawienne - mówi dr Eva Ross, doktor tradycyjnej medycyny chińskiej, była terapeutka uzależnień w dużym ośrodku leczenia w Malibu w Kalifornii, która obecnie prowadzi ośrodek leczenia Maui Healing Center w Kula na Hawajach.

Ross twierdzi, że drugim ważnym efektem, jaki wywołuje akupunktura podczas leczenia uzależnienia od opioidów, jest bardzo gwałtowne oczyszczanie wątroby, wspierająca organizm w pozbywaniu się toksyn pochodzących z leków. Inne wysoce skuteczne uzupełnienie programów leczenia uzależnień lekowych to medyczna marihuana.

Marihuana

Dr Ravi Chandiramani, naturopata, jest pionierem na polu integracyjnej medycyny uzależnień i dyrektorem medycznym Blue Door Therapeutics w Scottsdale w Arizonie. W ośrodku tym poszerzono terapię poznawczo-behawioralną o programy terapii indywidualnej, grupowej i rodzinnej, a do protokołu włączono metody naturopatyczne, takie jak analiza hormonalna, specjalne testy laboratoryjne i suplementacja oparta na wynikach testów żywieniowych.

Jako uzupełnienie tych podejść jego protokół integracyjny obejmuje także medytację uważności, akupunkturę i pracę z ciałem, taką jak rolfing i refleksologia. Ale zdaniem dr. Chandiramaniego to właśnie włączenie leczenia wspieranego marihuaną najbardziej odmieniło proces powrotu pacjentów do zdrowia.

- Dawniej musielibyśmy zastosować cały zestaw różnorodnych leków na receptę, by opanować wszystkie objawy odstawienia - mówi doktor. - Okazało się jednak, że strategia z użyciem konopi naprawdę dobrze radzi sobie aż z 80% wszystkich tych objawów. Jak twierdzi dr Chandiramani, medyczna marihuana, szczególnie skuteczna u pacjentów, którzy przyjmowali opioidy przez długi czas lub w wysokich dawkach, wykazuje nadzwyczajne właściwości, gdyż mają oni do czynienia tylko z jedną substancją, nie musząc przyjmować wielu różnych leków. - Marihuana miała zaskakujący wpływ na wyniki skuteczności leczenia - mówi doktor.

- Dzięki wykorzystaniu konopie jej wskaźnik po upływie roku od zakończenia terapii znacząco podniósł się w stosunku do średniej krajowej, wynoszącej ok. 11-13% - sięga zawsze powyżej 30%. Jeżeli zmagasz się już z uzależnieniem od opiatów, najtrudniejszą i najważniejszą rzeczą, zdaniem dr. Chandiramaniego, jest znalezienie innych motywacji, które będą silniejsze niż nałóg - może to być Twoje oddanie rodzinie, wartość pracy, której nie chcesz stracić, chęć przeżycia długiego i zdrowego życia. Musi być coś, co ma dla Ciebie większe znaczenie niż to, co daje Ci uzależnienie.

Jak odstawić opioidy?

Samodzielne przejście przez proces uwolnienia się od opioidów jest możliwe. Nie powinieneś jednak go próbować, jeżeli cierpisz już na chorobę serca lub cukrzycę. Jeśli zdecydujesz się walczyć z uzależnieniem samodzielnie, postaraj się powoli zmniejszać dawki, zanim odstawisz leki zupełnie. Objawy odstawienia będą wtedy mniej intensywne.

Jednakże powolne odstawianie ma również pewien minus. Uzależnienie z samej swej natury nie poddaje się próbom ograniczania go i większość osób starających się zmniejszyć dawki leku bez pomocy z zewnątrz na ogół powraca do pełnego nałogu. Oto kilka wskazówek, jak w sposób naturalny samodzielnie wyjść z uzależnienia.

Zaplanuj co najmniej 4 tygodnie na realizację tego programu, ale pamiętaj, że prawdziwy sukces (życie bez opioidów) mierzy się w latach, a nie w dniach. 

  • Zadbaj o profesjonalną pomoc - Znajdź terapeutę poznawczo-behawioralnego, który będzie Ci służył aktywnym doradztwem.
  • Zapewnij sobie wsparcie przyjaciół i rodziny - Powiedz im, co robisz, i poproś, by uczestniczyli w tym razem z Tobą. Będzie Ci potrzebna ich zachęta.
  • Spójrz na wschód - Znajdź akupunkturzystę, który stosuje protokół NADA w łagodzeniu objawów uzależnienia i odwiedzaj go tak często, jak będzie trzeba. Specjalista medycyny chińskiej może również zaopatrzyć Cię w specjalne zioła zwalczające objawy odstawienia, łagodzące depresję i lęk. 
  • Nawadniaj się - Wiele osób trafia do szpitala, ponieważ wymioty i biegunka towarzyszące odstawieniu zmniejszają zasoby wody i elektrolitów w ich organizmie. Zaopatrz się w roztwory elektrolitów i pij dużo wody. 
  • Spróbuj zastosować męczennicę do łagodzenia lęku, niepokoju i pobudzenia. Passiflora incarnata od dawna wykorzystywana jest ze względu na swe własności uspokajające i może być pomocna przy objawach odstawiennych. UWAGA: nie łącz męczennicy z żadnym rodzajem środków uspokajających, takich jak pentobarbital, fenobarbital, sekobarbital , klonazepam, lorazepam, zolpidem lub jakiekolwiek inne. Sugerowana dawka: Bierz 1 kapsułkę 400 mg ekstraktu z męczennicy 2 razy dziennie do 8 tygodni lub 45 kropli płynnego ekstraktu z męczennicy raz dziennie nie dłużej niż przez miesiąc. 
  • Przy mdłościach i wymiotach bierz imbir - Spróbuj również akupresury: naciśnij palcami punkt akupunkturowy Pericardium 6 (P6) na wewnętrznej stronie nadgarstka. Ułóż 3 środkowe palce jednej ręki na nadgarstku drugiej, tak by koniec górnego palca leżał dokładnie na zgięciu nadgarstka, i trzymaj je tak, aż mdłości zmniejszą się. Wtedy zmień ręce i powtórz to na drugim nadgarstku. Możesz także kupić w sklepach internetowych bransoletki i opaski na nadgarstki przeciwko chorobie lokomocyjnej, stymulujące te punkty. Na przejściową biegunkę stosuj leki bez recepty lub węgiel wytwarzany ze skorup orzechów kokosowych. 
  • Dużo wypoczywaj - Dolegliwości bólowe zwalczaj doraźnie arniką, suplementem z bromelainą, akupunkturą lub, w ostateczności, aspiryną albo innym lekiem bez recepty, np. ibuprofenem. 
  • Ćwicz - Ruch jest wspaniałą terapią, a ćwiczenia fizyczne mogą powodować wydzielanie endorfin i innych chemicznych związków dobrego samopoczucia w organizmie, takich jak serotonina i dopamina. 
  • Korzystaj z masaży, pomagających złagodzić dolegliwości bólowe i wyciszyć pobudzenie. Bierz gorące kąpiele i prysznice, by zmniejszyć bóle i lęk.
  • Wyeliminuj kofeinę z diety podczas detoksykacji. Nie ma potrzeby stymulowania pobudzenia. Na miesiąc zastąp ją kawą bezkofeinową lub herbatami. 
  • Pij uspokajające napary, takie jak rumianek, i jedz zupy bez przypraw, np. bulion na kościach. 
  • Pij koktajle z warzywami, owocami i sproszkowanymi białkami. 
  • Jedz kilka małych posiłków w ciągu dnia, wybieraj produkty o łagodnym smaku, takie jak ryż, owsianka, chleb, banany, mus jabłkowy, awokado, dobrze ugotowane warzywa, ziemniaki i makaron. 
  • Zjadaj trochę ciemnej czekolady, która uruchamia produkcję serotoniny, stymuluje mózg do uwalniania dopaminy i pełni funkcję bardzo potrzebnej nagrody.

Uzupełnij dietę o suplementy: 

  • Dziurawiec zwyczajny Wykazano, że roślina ta zmniejsza wywołane odstawieniem opiatów drżenie i biegunki u szczurów, poprawia nastrój i pomaga w bezsenności. UWAGA: nie używaj dziurawca, jeśli przyjmujesz leki na HIV, przeciwdepresyjne, antykoncepcyjne lub nasercowe (np. digoksynę, warfarynę). Sugerowana dawka: 3 razy dziennie 300 mg ekstraktu z dziurawca standaryzowanego na zawartość 5% hyperforyny 
  • Wapń i magnez: opioidy zubożają zasoby tych pierwiastków. Sugerowana dawka: 1,2 g wapnia i 350 mg magnezu dziennie o różnych porach (mogą konkurować ze sobą o wchłanianie w organizmie).
  • GABA, czyli kwas gamma-aminomasłowy, może redukować uczucie lęku i wywoływać odprężenie. Sugerowana dawka: 3 g
  • Witamina B6 Sugerowana dawka: 1,3 mg
  • Witamina B12 Sugerowana dawka: 2,4 mcg 
  • Kwasy tłuszczowe omega-3 Sugerowana dawka: 2 g dziennie w łagodzeniu depresji i lęku 
  • Prebiotyki oraz probiotyki pomagające przywrócić zdrowie jelit.

Artykuł ukazał się w wydaniu papierowym O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą Czerwiec 2019.

Bibliografia

  1. Ann Intern Med, 2015; 162:295–300; BMJ Open, 2016; 6:e010364
  2. Am J Public Health, 2009; 99:221–7
  3. Iran J Public Health, 2014; 43:1022–32
  4. Endocrine News, Oct 2018
  5. New York Times, Feb 4, 2013
  6. Subst Abus, 2009; 30: 266–94
  7. MOJ A ddict Med Ther, 2017; 3:138–9; J Altern Complement Med, 2013; 19: 35–42
  8. Int J Neurosci, 2005; 115:1397–413
  9. EastAsianArch Psychiatry,2016; 26: 70–6; Evid Based ComplementAlternat Med,2012; 2012: 739045
  10. JAMA, 2014; 311: 955–6
  11. J Manipulative Physiol Ther,2014; 37: 42–63
  12. American PhysicalTherapy Association White Paper, June 1, 2018
  13. Evid Based Complement Alternat Med, 2007; 4: 165–79
Znajdź terapeutę i uzyskaj pomoc
Zgodnie ze swoimi potrzebami medycyny niekonwencjonalnej

Zobacz także

Znów na własnych nogach

Znów na własnych nogach

Gdy Lauren Vaknine tuż przed drugimi urodzinami spuchły kostki, lekarz rodzinny zbagatelizował to jako objaw wzrostu. Jednakże po kilku kolejnych wizytach i skierowaniu do szpitala specjalistycznego postawiono znacznie poważniejszą diagnozę: młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów (JIA). 

6 sposobów na zespół niespokojnych nóg

6 sposobów na zespół niespokojnych nóg

Objawy niepokoju ruchowego oraz nieprzyjemne doznania czuciowe (parestezje) w kończynach (mrowienie, cierpnięcie, drętwienie, rzadziej ból) mogą oznaczać zespół niespokojnych nóg (restless legs syndrome, RLS). To zaburzenie ruchowe, na które cierpi mniej więcej 5-15% populacji. 

Arcydzięgiel - właściwości lecznicze, zastosowanie

Arcydzięgiel - właściwości lecznicze, zastosowanie

Anielski korzeń to rodzimy surowiec o intensywnym zapachu, który skutecznie łagodzi zaburzenia układu pokarmowego i bóle reumatyczne.

Szafran zamiast leków przeciwdepresyjnych

Szafran zamiast leków przeciwdepresyjnych

Ekstrakty z krokusa uprawnego pomagają zmniejszyć napięcie ze skutecznością zbliżoną do imipraminy i fluoksetyny.

Osteopatia - holistyczne leczenie bólu. Co to jest i na co pomaga?

Osteopatia - holistyczne leczenie bólu. Co to jest i na co pomaga?

Osteopatia, choć jej nazwa może to sugerować, nie jest chorobą. Nie ma również nic wspólnego z osteoporozą. To holistyczny sposób leczenia, dobrze znany w Stanach Zjednoczonych i Europie Zachodniej, ale u nas dopiero odkrywany.

Szczególnie polecamy
Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Ten ważny pierwiastek uczestniczy w wielu funkcjach organizmu. Jaki suplement...

Raport specjalny

Bezpieczny dom

Bezpieczny dom

Nowości

Czerwone wino zmniejsza lęk i depresję

Czerwone wino zmniejsza lęk i depresję

20 listopad 2019

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store