Raport specjalny

Jakie tajemnice skrywa krew?

Wszystkie artykuły
Badania krwi pozwalają wykryć wiele chorób

Badania krwi pozwalają wykryć wiele chorób

Jej głównym zadaniem jest transport tlenu i składników pokarmowych do komórek. Można też powiedzieć, że krew gra rolę wewnętrznego telefonu - zapewnia komunikację między poszczególnymi narządami. Nic więc dziwnego, że jest najlepiej poinformowana w całym organizmie.

Oczywiście winna jest ewolucja. Każda komórka w celu zachowania własnego metabolizmu musi prowadzić ciągłą wymianę z otoczeniem. Powstawanie coraz to bardziej złożonych organizmów wielokomórkowych spowodowało, iż coraz mniejsza część organizmu miała bezpośredni kontakt z otoczeniem, przez co dyfuzja nie była w stanie zapewnić wymiany materii w całym organizmie¹.

Dlatego musiało powstać coś, co umożliwiłoby połączenie komórek wewnętrznych ze środowiskiem - krew. Wykształcony nowy środek transportu skrócił odległość dyfuzji, umożliwiając tym samym powstawanie coraz to większych i bardziej zaawansowanych organizmów. Gdyby nie krew, nie byłoby nas tutaj.

Krew pełni wiele funkcji

Co to jest surowica

Osocze krwi to wodny roztwór białek, soli i związków chemicznych. Zawiera głównie jony sodu, potasu, magnezu i wapnia, fosforany i chlorki. Białka w nim zawarte pełnią istotną funkcję w transporcie produktów odżywczych, procesach immunologicznych, krzepnięciu krwi, stabilizacji jej pH, jak również w utrzymywaniu stałego ciśnienia osmotycznego.

Pozbawione czynników krzepliwości osocze nazywa się surowicą. Uzyskuje się ją przez odwirowanie krwi. Dolną część probówki zajmuje skrzep, a ponad nim znajduje się przejrzysty żółtawy płyn - to właśnie surowica. Zabarwienie to nadaje jej rozpuszczona bilirubina.

Dzięki pracy serca krew krąży po organizmie. Człowiek o przeciętnej wadze ma w sobie 5-6 litrów krwi, co stanowi ok. 8% masy ciała².

Ten życiodajny płyn w 40-50% składa się z komórek oraz osocza, czyli wody, w której rozpuszczone są m.in. białka (65-80 g/l), elektrolity i składniki odżywcze³. Swój czerwony kolor zawdzięcza hemoglobinie zawartej w erytrocytach. Krew pełni w organizmie szereg kluczowych funkcji: transportuje tlen i dwutlenek węgla między układem oddechowym i tkankami, dostarcza komórkom substancji pokarmowych, przenosi między nimi hormony oraz usuwa produkty przemiany materii (np. mocznik).

Ponadto ma swój udział w gospodarce białkami, elektrolitami, lipidami oraz w utrzymaniu prawidłowej wartości pH. Poza tym dzięki niej nasz organizm może regulować poziom wody i elektrolitów oraz temperaturę ciała. Krew stanowi część naszego systemu obronnego. Będące jej składnikiem leukocyty zwalczają intruzów: szkodliwe bakterie i wirusy4.

Oprócz tego, poprzez stałe ciśnienie wywierane na ściany naczyń krwionośnych, krew spełnia także funkcje podporowe, a także odpowiada za ruch niektórych narządów (np. erekcję)5. Jej ciśnienie wzrasta, gdy zwiększa się moc, z jaką serce pompuje krew lub kiedy naczynia krwionośne są zwężone.

Gdzie powstaje krew?

W ukrytym w samym centrum kości szpiku w procesie zwanym hemopoezą powstają komórki macierzyste, z których rozwijają się poszczególne komórki krwi: erytrocyty, leukocyty i trombocyty. Erytrocyty, czyli krwinki czerwone, odpowiedzialne są za przenoszenie tlenu i dwutlenku węgla oraz uczestniczą w zachowaniu równowagi kwasowo-zasadowej6. Mamy ich najwięcej, bo aż 4,5-5,5 mln/mm³.

Leukocyty, nazywane też krwinkami białymi, stanowią podstawowy element układu odpornościowego. Występują w kilku postaciach: monocytów, limfocytów, neutrofili, bazofili oraz eozynofili. Łącznie jest ich 4-9 tys./mm³. Natomiast trombocyty (krwinki płytkowe) odgrywają ważną rolę w procesie krzepnięcia krwi. Zazwyczaj ich prawidłowa liczba waha się od 150 do 350 tys./mm³7.

Analiza krwi pomaga wykrywać obecność chorobotwórczych mikroorganizmów

Informacje zawarte we krwi odzwierciedlają zmiany zachodzące we wszystkich narządach. Dlatego badanie krwi pozwala wykryć choroby zawarte nie tylko w niej samej, ale także w narządach i układach całego organizmu. Na podstawie charakterystycznych zmian w obrazie krwi można rozpoznać wiele schorzeń, a także określić ich zaawansowanie. Z tego też powodu krew jest najczęściej badanym laboratoryjnie płynem ustrojowym. Podstawowe badania krwi to morfologia oraz oznaczanie odczynu Biernackiego.

Morfologia daje informację o ogólnym stanie organizmu, demaskuje stany zapalne, procesy chorobowe trawiące narządy, zakażenia wirusami i bakteriami, zatrucia8.

Normy OB

Wskaźnik OB bywa również nazywany ESR (ang. erythrocyte sedimentation rate) i czasem występuje w wynikach pod takim oznaczeniem. OB dla zdrowych osób wynosi odpowiednio:

Noworodki: 0-2 mm/h

Niemowlęta (od 6. miesiąca życia): 12-17 mm/h

Kobiety poniżej 50. roku życia: 6-11 mm/h

Kobiety powyżej 50. roku życia: do 30 mm/h

Mężczyźni poniżej 50. roku życia: 3-8 mm/h

Mężczyźni powyżej 50. roku życia: do 20 mm/h21

Rozmaz krwi zleca się, gdy wyniki morfologii są niepokojące. W tym wypadku analizuje się jedynie należące do krwinek białych neutrofile (NEUT), bazofile (BASO) oraz eozynofile (EOS). Zmiany ich liczby mogą świadczyć o stanach zakaźnych, alergii, niedoczynności tarczycy lub nieprawidłowościach w szpiku kostnym9.

Odczyn Biernackiego to tempo opadania krwinek czerwonych w określonej jednostce czasu w niekrzepnącej krwi (w obecności antykoagulantu). Jest wskaźnikiem procesów zapalnych, reumatycznych i nowotworowych10.

Norma OB zależy od wieku i płci. Najniższa jest u noworodków (2 mm na godzinę), najwyższa u kobiet po sześćdziesiątce - nawet 30 mm na godzinę. Przyspieszone OB mają kobiety w ciąży i połogu (do 6 tygodni po porodzie), może też wystąpić tuż przed i podczas menstruacji11.

Odczyn Biernackiego osiąga też wyższe wartości u pań, które stosują hormonalne środki antykoncepcyjne. Jednak jeżeli nie zachodzi żadna z powyższych przyczyn, a normy są przekroczone, nie można lekceważyć tego wyniku.

Podwyższone OB może świadczyć o stanach zapalnych (infekcyjnych i nieinfekcyjnych), niedoczynności lub nadczynności tarczycy, marskości wątroby, zespole nerczycowym, podwyższonym poziomie cholesterolu oraz chorobach autoimmunologicznych (np. reumatyzmie) i nowotworach.

Gdy wynik OB jest poniżej normy, wskazuje to na niewydolność krążenia, nadkrwistość (czerwienicę), niedokrwistość sierpowatokrwinkową lub alergię.

CRP, czyli poziom białka C-reaktywnego (C Reactive Protein) jest drugim obok OB markerem stanu zapalnego. CRP to jedno z białek biorących udział w odpowiedzi immunologicznej organizmu. W przypadku rozwijającej się infekcji czy stanu zapalnego jego stężenie wzrasta szybciej niż poziom OB. Z tego względu określanie stanów zapalnych obecnie częściej opiera się na wynikach bardziej precyzyjnego badania CRP12.

Profile biochemiczne - na podstawie analizy składu osocza krwi ustala się poziom enzymów, hormonów i elektrolitów (potasu, sodu, chloru) w organizmie13. Dzięki temu lekarz może precyzyjnie ustalić, w jakiej kondycji są nasze nerki, wątroba, tarczyca, stawy, a także cały układ krążenia. Potrafi też przewidzieć zagrożenia, np. określenie poziomu cholesterolu we krwi pozwala ocenić ryzyko miażdżycy.

Badania profili biochemicznych (m.in. glukozy, prób wątrobowych, kreatyniny, mocznika, hormonu TSH i immunoglobulin) zalecane są podczas terapii schorzeń przewlekłych. Pozwalają bowiem sprawdzić skuteczność prowadzonej kuracji. Badania biochemiczne dają nam również informację o stanie nawodnienia i odżywienia organizmu.

Jakie choroby można wykryć dzięki badaniu krwi?

Określanie markerów to badanie, które budzi największy strach, bo kojarzy się głównie z diagnostyką nowotworową. Zależnie od tego, czego szukamy, markerem mogą być różne substancje. Konkretne białka i enzymy pozwalają zdiagnozować chorobę wieńcową. Wskaźniki gospodarki żelazem wskazują na anemię, zaś przebudowy kostnej pozwalają rozpoznać osteoporozę, a także monitorować postępy jej leczenia. Obecność we krwi substancji antygenowych może wskazywać m.in. na raka żołądka, jelita, trzustki, płuc, sutka, jajnika i prostaty14.

Badania genetyczne z próbki krwi pozwalają określić, czy w DNA pacjenta występują mutacje genów,o których wiadomo, że są powiązane z chorobami nowotworowymi. Dzięki temu można zaplanować działania profilaktyczne oraz badania kontrolne. Listę onkologicznych poradni genetycznych znajdziesz pod tym adresem.

Dzięki testom genetycznym możliwe jest szybkie oznaczenie rodzaju zakażenia. Badanie krwi na obecność DNA lub RNA wirusów lub bakterii może potwierdzić infekcję wywołaną przez wirusa cytomegalii lub brodawczaka ludzkiego HPV, a także bakteriami chlamydii, tuberkulozy (wywołującymi gruźlicę), czy Borrelia burgdorferii odpowiedzialnymi za boreliozę.

Badania te, a szczególnie test PAPP-A, są szalenie ważne dla przyszłych mam, bowiem pobrana od nich krew - w okresie między 10. a 14. tygodniem ciąży - pozwala wykluczyć wady genetyczne płodu. Wynik testu w połączeniu z badaniem USG płodu wykazuje zespół Downa, Edwardsa, Pataua i Turnera. To badanie krwi sprawdza się w 90% przypadków15.

Gazometria umożliwia rozpoznanie i monitorowanie zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej i wymiany gazowej organizmu - pozwala np. wykluczyć takie choroby jak astma czy POChP. Badanie polega na pobraniu krwi z tętnicy do specjalnej heparynizowanej strzykawki, która musi natychmiast zostać szczelnie zamknięta. Prawidłowe pH krwi waha się między 7,35 a 7,45. Gdy wyniki są poniżej normy, może to świadczyć m.in. o kwasicy, hiperkalemii, zaburzeniach metabolizmu oraz syndromie chronicznego zmęczenia. Z kolei podwyższone pH krwi świadczy o zasadowicy, hipokalemii oraz aktywacji glukozy beztlenowej16.

Choroby krwi

Krew - źródło infomracji o stanie zdrowia organizmu

Oprócz chorób, które wpływają na zmiany obrazu krwi, istnieją również takie, które bezpośrednio atakują ją samą i jej składniki.

Anemia (niedokrwistość) - gdy we krwi znajduje się za mało erytrocytów lub hemoglobiny, pojawiają się zawroty głowy, omdlenia, bladość skóry i błon śluzowych, zaburzenia pamięci oraz senność17. Przyczyną może być utrata krwi, niedostateczna produkcja erytrocytów lub ich przyśpieszony rozpad, a także niedobór witamin z grupy B lub żelaza. Czasami niedokrwistość powoduje nowotwór szpiku.

Czerwienica (nadkrwistość) najczęściej spowodowana jest długotrwałym niedotlenieniem lub zmianami rozrostowymi szpiku kostnego. W ich efekcie dochodzi do nadmiernej produkcji krwinek czerwonych. Charakterystycznym objawem schorzenia jest czerwone lub czerwonosine zabarwienie skóry twarzy oraz przekrwienie jamy ustnej i spojówek18.

Białaczka (leukemia) ma różne postaci. W białaczkach szpikowych komórki macierzyste szpiku zaczynają produkować ogromne ilości leukocytów. W dodatku rosnąca ich liczba wypiera inne komórki krwi, w tym erytrocyty. Dlatego leukemii towarzyszy zazwyczaj anemia19.

Hemofilia (skaza krwotoczna) to choroba, w której na skutek mutacji genu, od którego zależy przekształcenie fibrynogenu w fibrynę, dochodzi do zaburzenia krzepnięcia. Chorują na nią tylko mężczyźni. Bez wyraźnej przyczyny pojawiają się krwawienia w mięśniach i stawach, czasem dochodzi do obfitych krwotoków, które zagrażają życiu20.

Badanie krwi

Najlepszą porą dnia do pobrania materiału są godziny poranne (7-9). Aby wyniki nie zostały zafałszowane, przed większością badań krwi należy być na czczo, a od ostatniego posiłku powinno upłynąć ok. 12 godz. Na 2-3 dni przed testami nie należy pić alkoholu. Przed wyjściem z domu można wypić nie więcej niż pół szklanki przegotowanej wody. Na kilka minut przed badaniem krwi najlepiej usiąść i zrelaksować się. Przeciwwskazaniem do pobrania krwi jest menstruacja (badania można wykonać dopiero 3 dni po niej). Nie należy też wykonywać testów tuż po przeżyciu silnego stresu lub po znacznym wysiłku.

Czasami, w przypadku specjalistycznych badań krwi, mogą obowiązywać inne zasady przygotowania się do analiz. Typowym przykładem jest oznaczanie PSA - markera raka stercza. Istnieje wysokie prawdopodobieństwo uzyskania fałszywie dodatniego wyniku tego badania krwi, gdy jest ono wykonywane po badaniu per rectum, długotrwałej jeździe pociągiem lub na rowerze, a nawet po współżyciu płciowym.

Jak odczytać wyniki morfologii?

Bibliografia

  1. https://goo.gl/TaebQX
  2. The Franklin Institute Inc. "Blood - The Human Heart". Retrieved 19 March 2009
  3. Alberts, Bruce (2012). "Table 22-1 Blood Cells". Molecular Biology of the Cell. NCBI Bookshelf. Retrieved 1 November 2012
  4. Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej. Władysław Z. Traczyk i Andrzej Trzebski. Wydanie III. Strony: 398–421
  5. Praca zbiorowa: Tablice biologiczne. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2003, s. 154
  6. Medical Encyclopedia: RBC count. Medline Plus. Retrieved 18 November 2007
  7. Ganong, William F. (2003). Review of medical physiology (21 ed.). New York: Lange Medical Books/McGraw-Hill. p. 518
  8. Blood tests normal ranges. Monthly Prescribing Reference. Retrieved June 21, 2012
  9. Marcel Bessis: Blood Smears Reinterpreted (wydanie elektroniczne). Berlin, Heidelberg: Springer, 1977, s. 217-229
  10. Henryk Bomski: Podstawowe laboratoryjne badania hematologiczne. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 1995, s. 186–192
  11. Anna Dmoszyńska, Tadeusz Robak (red.): Podstawy hematologii. Lublin: Czelej, 2003, s. 126-128
  12. Paulina Dumnicka. Problemy racjonalnego wykorzystania badań laboratoryjnych. "Badanie i Diagnoza: nowości diagnostyki laboratoryjnej". 12 (1), s. 1-4, styczeń 2006. Kraków: Fundacja Rozwoju Diagnostyki Laboratoryjnej
  13. Belargo, Kevin. "Cholesterol Levels". Manic EP. Retrieved 17 January 2012
  14. Lu-Gang Yu. The oncofetal Thomsen–Friedenreich carbohydrate antigen in cancer progression. "Glycoconj J", s. 411–420, 2007. DOI: 10.1007/s10719-007-9034-3
  15. Stembalska A. Łaczmańska I. Dudarewicz L.: Test PAPP-A - prenatalne badanie skriningowe aneuploidii chromosmów 13, 18 i 21, Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia, tom 4, zeszyt 1, 49-53, 2011
  16. Waugh, Anne; Grant, Allison (2007). "2". Anatomy and Physiology in Health and Illness (Tenth ed.). Churchill Livingstone Elsevier. p. 22
  17. Beghetti M., Mermillod B., Halperin DS. Blue sclerae: a sign of iron deficiency anemia in children?. "Pediatrics". 91. 6, s. 1195-6, 1993
  18. MedlinePlus Encyclopedia Polycythemia vera
  19. Kruś i Skrzypek-Fakhoury 2007 s. 744
  20. K. Michaelides, EG. Tuddenham, C. Turner, B. Lavender i inni. Live birth following the first mutation specific pre-implantation genetic diagnosis for haemophilia A. "Thromb Haemost". 95 (2), s. 373-9, 2006
  21. Henryk Bomski: Podstawowe laboratoryjne badania hematologiczne. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 1995, s. 186–192]

Pozostałe artykuły

Badania krwi: metabolizm (przemiana materii)

Badania krwi: metabolizm (przemiana materii)

Przemiana materii, inaczej nazywana metabolizmem, stanowi siłę napędową naszego organizmu. Dzięki niej dochodzi do trawienia przyjmowanych pokarmów, co z kolei umożliwia dostarczenie do wszystkich tkanek organizmu niezbędnych substancji odżywczych.

Grupa krwi ma znaczenie. Historia transfuzji krwi

Grupa krwi ma znaczenie. Historia transfuzji krwi

Przekonanie o tym, że krew ma uzdrawiającą, życiodajną moc, jest niemal tak stare, jak medycyna. Idee wyrażone w mitach i baśniach mogły ziścić się dopiero w XX w. po odkryciach podstawowych zjawisk fizjologicznych zachodzących w ciele człowieka. Dziś w Polsce wykonuje się rocznie ok. 1,5 mln przetoczeń składników krwi.

Kontrowersyjne badania żywej kropli krwi

Kontrowersyjne badania żywej kropli krwi

Testy żywej krwi to metoda diagnostyczna odrzucana przez medycynę konwencjonalną. Jednak tysiącom ludzi pozwoliła ona odkryć przyczyny ich dolegliwości.

Badania krwi: poziom elektrolitów

Badania krwi: poziom elektrolitów

Elektrolity, do których zalicza się sód, potas, wapń i magnez, znajdują się we krwi, osoczu i płynach tkankowych. Utrzymują w równowadze gospodarkę wodną i elektryczną aktywność komórek mięśniowych oraz nerwowych. Organizm nie jest w stanie samodzielnie wytworzyć elektrolitów. Muszą być dostarczane wraz z pożywieniem.

Badania krwi: witaminy

Badania krwi: witaminy

Witaminy to substancje, których organizm ludzki nie jest w stanie wytworzyć, tymczasem pełnią one ważną funkcję w utrzymaniu zdrowia, ponieważ oddziałują również na układ immunologiczny i nerwowy.

Co mówi twoja krew?

Co mówi twoja krew?

Naucz się odczytywać wyniki badań.

Pozostałe raporty

Narzędzia
Ikona wagi
Sprawdź swoje BMI
Nasz kalkulator pozwoli oszacować czy masa ciała jest prawidłowa

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store

Zdrowie publiczne

Czym jest zdrowie publiczne? Jeżeli interesują cię ciekawe zagadnienia związane ze zdrowiem i zdrowym stylem życia, to koniecznie powinieneś śledzić na bieżąco nasz dział, w którym publikujemy raporty specjalne, których tematem jest zdrowie publiczne.

Nasze zdrowie jest czymś, o czym zwykle nie myślimy za dużo, a dopiero kiedy pojawia się kłopoty, to reagujemy. Tymczasem wielu codziennym dolegliwościom można zapobiec, jeżeli posiadać będziemy przynajmniej podstawową wiedzę na temat różnych zagrożeń.

Wiedz więcej!

Wśród najciekawszych tekstów, które warto przeczytać, z pewnością znajdują się te poświęcone zagadnieniom chorób nowotworowych, długości życia bądź też sposobów przeciwdziałania osteoporozie. Osoby, które fascynują się zagadnieniem możliwości wydłużania ludzkiego życia, z pewnością zaciekawi artykuł pokazujący przyszłościowe możliwości rozwoju technologii, dzięki którym możliwe będzie przeniesienie ludzkiej pamięci na urządzenie komputerowe bądź badania związane z kriogeniką. Oprócz informacji, związanych z prób wydłużenia życia przy pomocy inżynierii genetycznej w raporcie znaleźć można także informację o zdrowych nawykach, które charakteryzują mieszkańców tak zwanych niebieskich stref, czyli obszarów, gdzie ludzie żyją dłużej niż przeciętnie.

Kobiety, zwłaszcza w okolicach pięćdziesiątego roku życia koniecznie powinny zapoznać się z artykułami dotyczącymi osteoporozy, gdyż dzięki tym tekstom rozwiać można wiele mitów związanych z tą chorobą, a także poznać sposoby, które pomogą się przed nią uchronić. Osteoporoza jest zmorą dzisiejszych czasów, jednak przy pomocy odpowiedniej dawki ruchu oraz prawidłowego odżywiania można spowolnić postępowanie osteoporozy, co gwarantuje lepszą jakość życia w starszym wieku.