Dieta dobra dla mózgu i tarczycy

Niedoczynność tarczycy nie tylko powoduje ospałość, lecz także wywiera wpływ na mózg. Marc Ryan, który leczy wielu pacjentów cierpiących na to schorzenie, zdradza nam sekret, jak naprawić jedno i drugie za pomocą odpowiedniej diety.

Niedoczynność tarczycy i choroba Hashimoto, w której układ odpornościowy atakuje i niszczy gruczoł, mają poważne skutki dla naszego mózgu. Niektóre z nich są całkiem ewidentne, jak tzw. zamglenie umysłu i zaburzenia koncentracji, inne bywają mniej oczywiste, jak depresja i zaburzenia neurologiczne przypominające lub przekształcające się w chorobę Alzheimera. W każdym jednak przypadku wszystkie te objawy związane z mózgiem są oznakami jego degeneracji.

Hormony tarczycy wywierają istotny wpływ na praktycznie każdą czynność mózgu. Przykładowo T3 i T4 uczestniczą w wytwarzaniu neuronów, migracji neuronalnej, wzroście włókien nerwowych, mielinizacji i innych procesach.

Może to doprowadzić do wytworzenia złożonej sieci dysfunkcji, która wymagać będzie dokładnego zbadania przyczyn leżących u źródła objawów. Gdy hormony tarczycy nie są w prawidłowy sposób przetwarzane i wchłaniane, może to pogłębiać nieprawidłowości w obrębie mózgu.

Choroba Hashimoto i niedoczynność tarczycy mogą prowadzić do różnych zaburzeń, m.in. ospałości oraz osłabienia odruchów i koordynacji ruchowej. Wiąże się je również z zaburzeniami dwubiegunowymi, depresją i utratą funkcji poznawczych, szczególnie u osób w podeszłym wieku.

W skrajnych przypadkach choroba może prowadzić do schorzenia zwanego encefalopatią Hashimoto, mogącego skutkować poważnymi zmianami w mózgu, bardzo przypominającymi zniszczenia powodowane przez chorobę Alzheimera.

Jednym z najczęstszych objawów hashimoto jest zamglenie umysłu: wrażenie myślenia poprzez mgłę i niezdolność do koncentracji pomimo największych starań. Takie objawy są oznaką postępującego stanu zapalnego w mózgu, a odpowiadają za nie mózgowe komórki odpornościowe, znane pod nazwą mikrogleju.

Układ odpornościowy w mózgu różni się od swego odpowiednika w reszcie ciała, który jest znacznie bardziej złożony i obejmuje wiele różnych części, wzajemnie się równoważących i regulujących. W naszym mózgu układ odpornościowy jest prostszy. Komórki mikrogleju obdarzone są wrażliwością wyzwalającą natychmiastową reakcję i mogą wyrządzać poważne szkody. Komórki te odpowiedzialne są za wywoływanie m.in. chorób Alzheimera i Parkinsona. Szybko reagują one na patogeny i urazy, gromadzą się w rejonach degeneracji i wytwarzają wiele różnorodnych związków prozapalnych.

Hormony tarczycy mają silny wpływ na komórki mikrogleju. Mogą pomagać w utrzymywaniu ich w stanie spokoju i modulować ich aktywność, co wyjaśnia, dlaczego niektóre osoby z chorobą Hashimoto zauważają, że zamglenie umysłu znacznie się zmniejsza, gdy otrzymają hormony tarczycy.

Innym częstym objawem hashimoto jest zmęczenie, w wielu przypadkach wywoływane przez ten sam stan zapalny mózgu. Chorzy męczą się, gdy przez długi czas wykonują czynności wymagające aktywności umysłowej, takie jak czytanie lub prowadzenie samochodu. Nawet kiedy zaczną przyjmować hormony tarczycy, mogą nadal odczuwać te objawy. Ich mózgi są mniej wytrzymałe, dlatego też czują się wyczerpani, gdy używają ich przez dłuższy czas.

Jeżeli jesteś zmęczony, gdy czytasz, prowadzisz samochód lub długo rozmawiasz, to zmęczenie płynie z mózgu. Nie można jednak przywrócić jego dawnej sprawności bez zapewnienia mu wsparcia. Na tym etapie nie jest to już bowiem tylko problem z hormonami tarczycy.

Główne objawy niedoboru neuroprzekaźników

Serotonina: utrata przyjemności z hobby i zainteresowań; poczucie przytłoczenia przy próbach usystematyzowania myśli; uczucie wewnętrznej wściekłości lub nieuzasadnionego gniewu, paranoja lub smutek bez powodu; utrata radości z ulubionych czynności, potraw, przyjaźni i relacji międzyludzkich; podatność na ból.

Dopamina: zniechęcenie ("po cóż to robić, to nie ma dla mnie sensu"); poczucie beznadziejności; myśli autodestrukcyjne; niezdolność do radzenia sobie ze stresem (lub reagowanie gniewem i agresją); chęć trzymania się z dala od innych; niewytłumaczalny brak troski o rodzinę i przyjaciół, niezdolność do kończenia rozpoczętych zadań, wpadanie w gniew z nieistotnych powodów; brak poczucia własnej wartości.

Acetylocholina: problemy z pamięcią (zwłaszcza krótkotrwałą); pogorszenie pamięci wizualnej (kształty i obrazy) i werbalnej; zaniki pamięci; trudności z wykonywaniem rachunków liczbowych; trudności z rozpoznawaniem obiektów i twarzy; spowolnione przypominanie.

GABA: nerwowość i panika bez powodu; uczucie strachu lub "węzłów" w żołądku; wrażenie przytłoczenia bez powodu; niezdolność do "wyłączenia" umysłu podczas odpoczynku; rozproszenie uwagi; martwienie się o rzeczy, które wcześniej nie przychodziły do głowy; uczucie wewnętrznego napięcia i pobudliwości.

Kolorowa głowa

Zarówno stan zapalny, jak i wynikające z niego zmęczenie mogą być konsekwencjami reakcji autoimmunologicznej, a czynniki aktywujące układ odpornościowy mogą również uruchamiać stan zapalny i neurodegenerację mózgu. Dwaj spośród głównych podejrzanych to gluten i tzw. nieszczelne jelito - w duecie oznaczają nieszczelny mózg i jego stan zapalny.

Komórki mikrogleju atakują neurony, gdy stymulowane są przez obce cząstki. Zonulina, białko produkowane po spożyciu glutenu, ma związek z przepuszczalnością jelitową, co zazwyczaj prowadzi do reakcji przeciwciał na produkty spożywcze, a to z kolei - do wrażliwości, alergii, a w końcu do schorzeń takich jak choroba Hashimoto.

Istnieje bezpośredni związek między stanem zapalnym w jelicie (wywoływanym często przez substancje takie jak gluten), aktywacją mikrogleju (która następuje, gdy te obce związki dostaną się do krwiobiegu) a degeneracją mózgu.

Produkty mleczne mają strukturę białkową bardzo zbliżoną do mieliny otaczającej nerwy i neurony. Jeżeli Twój układ odpornościowy atakuje składniki spożywanych produktów mlecznych, może również atakować Twoją centralę, a zatem nieszczelne jelito może oznaczać także "nieszczelny mózg". Gdy gluten i inne białka oraz substancje obce dostają się do krwiobiegu, mogą trafić także do mózgu.

Wiadomo też, że gluten wywołuje ataksję, czyli utratę kontroli nad ruchami fizycznymi (mięśniowymi). Sugeruje się nawet, że dieta wykluczająca to białko może być pomocna w jej leczeniu1.

Aby zmniejszyć zamglenie umysłu, należy złagodzić stan zapalny mózgu i uzdrowić układy barierowe, ponieważ gdy dostają się do niego substancje, które nie powinny tam trafić, uruchamia się odpowiedź mikrogleju. Jeśli jest ona bardzo intensywna, może wówczas wywołać uszkodzenia otaczających go tkanek.

Komórki mikrogleju tworzą również barierę krew-mózg, która ma postać cienkiej błony przepuszczającej do wnętrza tylko maleńkie cząsteczki niezbędnych substancji. Bariera ta odgrywa ważną rolę: nie dopuszcza do mózgu obcych najeźdźców, jak wirusy, bakterie i toksyny środowiskowe.

Niestety, jak twierdzi dr Datis Kharrazian, pracownik naukowy Harvard Medical School i Oddziału Neurologii w Massachusetts General Hospital, w barierze krew-mózg mogą powstawać nieszczelności wywoływane przez różnorodne czynniki2, takie jak niewłaściwa regulacja poziomu cukru we krwi (szczególnie oporność insulinowa), chroniczny stres, przewlekły stan zapalny, zła kondycja jelit, niezdrowa dieta ze szkodliwymi tłuszczami oraz niehamowane procesy autoimmunologiczne, jak np. choroba Hashimoto. Do czynników tych zalicza się również spożycie alkoholu i wysoki poziom homocysteiny.

Badania wykazały też, że gluten może prowadzić do uszkodzeń móżdżku (a szczególnie komórek Purkinjego) poprzez mimikrę cząsteczkową (komórki te przypominają swą strukturą białka glutenowe)3.

Specjalne doładowanie tarczycy

Spożywaj produkty (lub bierz suplementy) bogate w witaminy z grupy B, aby wesprzeć prawidłową produkcję oraz wykorzystanie energii.

Witamina B1 - otręby ryżowe, nasiona słonecznika, fasola pinto, groch, soczewica, migdały, liście rzepy, kapusta galicyjska, jarmuż, szparagi.

Witamina B2 - łosoś, pstrąg, dorsz, makrela, okoń, ostrygi, grzyby, migdały, algi hijiki.

Witamina B3 - otręby ryżowe, czerwona papryka, dziki ryż, kelp, ziarna sezamu, brzoskwinie, brązowy ryż, grzyby, jęczmień, migdały, morele.

Witamina B5 (kwas pantotenowy) - wołowina, kurczak, łosoś, makrela, sardynki, jęczmień, ryż, awokado, śliwki, rodzynki, migdały, daktyle.

Witamina B6 - banany, jęczmień, drożdże piwowarskie, melasa, brązowy ryż, wątroba, wołowina, kapusta, marchew, ziemniaki, pochrzyn (jam).

Witamina B12 - wątroba i nerki wołowe, szynka, sola, przegrzebki, jaja, owies, pikle, amazake (fermentowany napój ryżowy), algi, spirulina, chlorella, drożdże piwowarskie.

Witamina B9 (kwas foliowy) - wątroba, szparagi, fasola półksiężycowata (lima), szpinak, botwina, jarmuż, kapusta, kukurydza cukrowa.

Niedoczynność tarczycy i choroba Hashimoto mogą prowadzić również do niedoborów ważnych neuroprzekaźników, a konkretnie serotoniny, dopaminy, acetylocholiny i GABA (kwasu gamma-aminomasłowego). Neuroprzekaźnik to związek chemiczny uwalniany z zakończenia nerwu. Gdy impuls elektryczny dociera do końca komórki nerwowej, stymuluje ją do wydzielania sygnału chemicznego do przestrzeni pomiędzy komórkami nerwowymi, zwanej synapsą.

Dzięki tym chemicznym związkom sygnalizacyjnym możemy odczuwać emocje, namiętności i instynkty. Jednakże przy niedoczynności tarczycy pojawiają się niedobory tych związków, co sprawia, że emocje zaczynają wymykać się spod kontroli. Jak już wspominaliśmy, depresja i lęk to częste objawy u pacjentów z chorobą Hashimoto. Pojawienie się tych odczuć spowodowane jest właśnie powiązaniem między hormonami tarczycy a neuroprzekaźnikami.

Mózg i tarczyca: rola neuroprzekaźników

Zbyt mała ilość serotoniny może przejawiać się uczuciem smutku, wściekłości i braku radości, a także wywoływać chęć rezygnacji, gdyż zmniejsza psychiczną odporność. Serotonina odgrywa rolę posłańca w procesie uwalniania hormonu stymulującego funkcjonowanie tarczycy (TSH) i moduluje produkcję T3 w komórkach za pośrednictwem enzymu o nazwie 5-alfa-dejodynaza, mogącego w istocie wywierać wpływ na tempo konwersji T3.

Działa to też w drugą stronę. Hormony tarczycy mają bezpośredni wpływ na ilość serotoniny w organizmie, a jeśli jest ich zbyt mało, to synteza neuroprzekaźnika będzie spowolniona. To jeden z powodów, dla których osoby z funkcjonalną niedoczynnością tarczycy często czują się przygnębione.

Dodatkowo zbyt mała ilość dopaminy - przekaźnika nagrody i przyjemności - może prowadzić do myśli autodestrukcyjnych oraz poczucia izolacji, gniewu i drażliwości. To jej niewystarczający poziom sprawia, że zadajesz sobie pytanie "po co się męczyć", skoro i tak nie ma nagrody.

Hormony tarczycy odgrywają ważną rolę w uwalnianiu dopaminy. Badania pokazały, że jej obniżenie może w istocie podnieść TSH. Jest to kolejny powód, dla którego testy TSH i innych hormonów tarczycy mierzonych w izolacji czasami nie są wiarygodnym sposobem określenia, na ile prawidłowo funkcjonuje tarczyca.

Kolejnym bardzo ważnym dla aktywności mózgu neuroprzekaźnikiem jest acetylocholina, odpowiedzialna za reakcje neuronów. Niedobór acetylocholiny może powodować problemy z pamięcią i spowolnienie przypominania, a także trudności z wykonywaniem działań liczbowych i koncentrowaniem uwagi. Przy niedoczynności tarczycy mózg zużywa acetylocholinę, by zrekompensować niedostateczną ilość hormonów. Jak stwierdzono, T3 bezpośrednio stymuluje acetylocholinę.

I wreszcie GABA (kwas gamma-aminomasłowy), którego niedobór może wywoływać uczucie lęku, paniki i niepokoju. Jest to czynnik uspokajający, a jego zbyt małe stężenie wpływa także na to, w jakich ilościach uwalniane są TSH i stymulowane przez nie hormony tarczycy. Z kolei te ostatnie zatrzymują GABA w organizmie po uwolnieniu, jak również powodują jego dalsze wytwarzanie.

Najlepszy pokarm dla mózgu

Serotonina

Produkty o wysokiej zawartości tryptofanu (aminokwasu będącego prekursorem serotoniny): awokado, dziczyzna, kurczak, kaczka, wieprzowina oraz indyk.

Dodatkowe suplementy: wapń, oleje rybne, 5-HTP, magnez, melatonina, męczennica (Passiflora), pirydoksyna, SAM-e, dziurawiec zwyczajny, tryptofan, cynk.

Unikaj: bifenyli polichlorowanych (PCB) i pestycydów; dokładnie płucz wszystkie produkty; wybieraj organiczne mięso zwierząt karmionych trawą.

Czynności podnoszące poziom serotoniny: ćwiczenia aerobowe, modlitwa, medytacja, joga, śpiew lub intonacja.

Dopamina

Produkty: kurczak, kaczka, indyk. Unikaj (w pierwszej fazie diety): ciemnej czekolady, orzechów włoskich, jaj.

Dodatkowe suplementy: fenyloalanina, tyrozyna, metionina, pirydoksyna, witaminy z grupy B, fosfatydyloseryna, miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba), różeniec (Rhodiola) - zwiększający koncentrację i wytrzymałość, poprawiający nastrój oraz wspierający optymalne funkcjonowanie układu odpornościowego, nadnerczy i układu sercowo-naczyniowego (nawet podczas silnego stresu).

Unikaj: palenia, ponieważ kadm obecny w papierosach obniża poziom tego neuroprzekaźnika. Czynności podnoszące poziom dopaminy: podnoszenie ciężarów, medytacja, relaksacja, oddychanie na przemian jednym i drugim nozdrzem.

Acetylocholina

Produkty: awokado, karczochy, wołowina, brokuły, brukselka, kapusta, ogórki, jaja, ryby, wątroba, sałata oraz cukinia.

Dodatkowe suplementy: cholina, fosfatydylocholina, fosfatydyloseryna, acetylokarnityna, DHA (kwas dokozaheksaenowy), tiamina, kwas pantotenowy, witamina B12, tauryna, hupercyna A, miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba), żeń-szeń koreański (wszystkie te substancje najlepiej brać wcześnie rano lub po południu).

Czynności podnoszące poziom acetylocholiny: ćwiczenia aerobowe, łagodna muzyka, przyjemne zapachy.

GABA

Produkty bogate w kwas glutaminowy/ glutaminian: banany, wątroba wołowa, brokuły, szpinak, pomarańcze, halibut.

Unikaj: węglowodanów prostych, takich jak cukry proste, biała mąka, produkty pszenne.

Dodatkowe suplementy: inozytol, GABA, kwas glutaminowy, tiamina, niacynamid, pirydoksyna, korzeń kozłka lekarskiego (Valeriana officinalis), a także męczennica (Passiflora).

Czynności podnoszące poziom GABA: ćwiczenia aerobowe, zabawa i rekreacja, pozwalanie, by inni troszczyli się o Ciebie.

Zapobieganie degeneracji mózgu i tarczycy

Jeżeli chcesz przywrócić sprawność umysłu, zacznij od zajęcia się tym, co spowodowało nieszczelność bariery krew-mózg. Najlepiej osiągniesz to za pomocą tzw. autoimmunologicznej diety paleo - restrykcyjnego sposobu odżywiania, opartego na produktach, po które sięgali nasi odlegli przodkowie. Jego wprowadzenie pozwoli ustalić, czy składniki inne niż gluten, np. nabiał lub jaja, prowokują reakcję Twojego układu odpornościowego.

Na początek wyeliminuj wszelkie produkty przetworzone zawierające cukier lub gluten, przetwory mleczne, soję, nasiona, orzechy, fasolę, inne ziarna, warzywa psiankowate (pomidory, bakłażany, paprykę, białe ziemniaki), a także powszechnie używane farmaceutyki (takie jak środki zobojętniające kwas żołądkowy oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne, czyli NLPZ). Czasami problem stanowią orzechy, ale przede wszystkim trzymaj się z dala od glutenu, produktów mlecznych i soi, gdyż wszystkie te 3 kategorie żywności mogą nasilać reakcje autoimmunologiczne, pogarszać uszkodzenia tkanki tarczycy i zmniejszać dostępność hormonów gruczołu w organizmie.

Stosowanie diety paleo pomaga opanować stan zapalny mózgu i autoimmunologiczne zaburzenia funkcjonowania tarczycy, ponieważ:

  • eliminuje wiele produktów wywołujących problemy w układzie trawienia;
  • pomaga przestawić organizm z trybu spalania cukru na tryb spalania tłuszczu;
  • pozwala organizmowi naprawić i odbudować układ trawienny;
  • może potencjalnie wzmocnić rezultaty stosowania suplementów i leków, ponieważ poprawia także wchłanianie i wykorzystanie substancji odżywczych.

Kiedy wyeliminujesz wszystkie te składniki i umożliwisz organizmowi naprawę i odbudowę, możesz następnie powoli i systematycznie ponownie wprowadzać poszczególne produkty, by ustalić, które z nich są wyzwalaczami reakcji immunologicznych. Najlepiej będzie wprowadzać po jednym z nich co 3 dni, notując dokładnie, co dzieje się wtedy w organizmie.

Pewne produkty i suplementy mogą też leczyć nieszczelny mózg, łagodzić jego stan zapalny i zwiększać dopływ krwi do niego. Co więcej, można zwiększać ilość wszystkich neuroprzekaźników mózgowych, przyjmując surowce niezbędne do wspomagania ich produkcji w przypadku niedoborów.

Paula, moja 45-letnia pacjentka, od dawna borykała się z poważnymi problemami żołądkowo-jelitowymi. Badanie perystaltyki ujawniło u niej nieszczelność i inne schorzenia jelitowe. Paula często odczuwała też skrajne zmęczenie po posiłkach, a stosowane przez nią leki tarczycowe nie radziły sobie z regulowaniem wahających się poziomów hormonów.

Dzięki ścisłemu przestrzeganiu autoimmunologicznej diety paleo, eliminacji produktów będących przyczyną jej problemów trawiennych, jak również przyjmowaniu suplementów detoksykujących wątrobę i naprawiających wyściółkę jelit, tarczyca Pauli została wyregulowana, a jednocześnie zniknęło uczucie zmęczenia.

Książka o chorobie Hashimoto

Artykuł pt. "Nakarm głowę" ukazał się w numerze Listopad 2018 >>

Bibliografia

  1. Brain, 2003; 126: 685–91
  2. Kharrazian D. Why Isn't My Brain Working? Carlsbad, CA: Elephant Press, 2013
  3. Biomed Res Int, 2013; 2013: 127589

Zobacz także

Suplementy diety - czy są bezpieczne, jakie formy wybierać?

Suplementy diety - czy są bezpieczne, jakie formy wybierać?

Chcąc zadbać o swoje zdrowie, coraz częściej sięgamy po suplementy diety. Niestety nie wszystkie charakteryzują się taką samą jakością.

Żywność bez cukru, bez laktozy, naturalna - ujawniamy kłamstwa

Żywność bez cukru, bez laktozy, naturalna - ujawniamy kłamstwa

Reporterka śledcza Vani Hari ujawnia kłamstwa, jakie skrywa przemysł produktów z etykietami "wolne od ..." i "naturalny smak".

Chińskie terapie na polskim talerzu: smaki lata

Chińskie terapie na polskim talerzu: smaki lata

Według tradycyjnej medycyny chińskie wszystkie funkcje naszego organizmu są powiązane z porami roku, a szczególne znaczenie mają okresy przejściowe, gdy zima powoli zbliża się do wiosny albo wiosna do lata. Jednak również od nas zależy, czy towarzyszące temu procesy będą przebiegały prawidłowo. Ogromne znaczenie ma bowiem sposób żywienia.

Aspartam - szkodzi, czy jest bezpieczny?

Aspartam - szkodzi, czy jest bezpieczny?

Kontrowersje wokół aspartamu, sztucznego środka słodzącego, nie milkną od ponad czterech dekad. Badania wskazujące na jego szkodliwość są odrzucane przez instytucje zdrowotne jako nieprzekonujące. Jednocześnie mamy coraz więcej danych, z których wynika, że aspartamu lepiej unikać. Ostatnio pojawiły się informacje dotyczące wpływu sztucznych słodzików, w tym aspartamu, na rozwój otyłości i cukrzycy. Czy jest się czego bać?

Zdrowa przekąska, która dodaje energii

Zdrowa przekąska, która dodaje energii

Co jeść, żeby mieć więcej energii? Po pracy padam i ciągle jestem śpiąca. Są gorsze i lepsze momenty, ale generalnie brakuje mi chęci do czegokolwiek. M.P.

Narzędzia
Ikona wagi
Sprawdź swoje BMI
Nasz kalkulator pozwoli oszacować czy masa ciała jest prawidłowa
Szczególnie polecamy
Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Ten ważny pierwiastek uczestniczy w wielu funkcjach organizmu. Jaki suplement...

Raport specjalny

Schudnij na lato!

Schudnij na lato!

Nowości

Zioło silne jak antybiotyk

Zioło silne jak antybiotyk

16 sierpień 2019

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store