Borelioza i przyjaciele

Przewlekłe, nierozpoznane zakażenie krętkami Borrelia samo w sobie oznacza długotrwałą walkę o powrót do zdrowia, a kiedy towarzyszą mu inne choroby, leczenie jest jeszcze trudniejsze.

Borelioza to najczęstsza choroba wywoływana przez kleszcze. Trafnej diagnozy nie ułatwia fakt, że podstawowy jej objaw, czyli rumień wędrujący, pojawia się w ciągu 3-32 dni zaledwie w 1/3 przypadków. W tym samym czasie u wszystkich chorych krętki Borrelia burgdoferi (BB) przenikają do węzłów chłonnych lub - za pośrednictwem krwi - do stawów, mózgu i mięśni1. To dlatego choroba ma charakter wieloukładowy i wielopostaciowy.

Początkowe objawy - gorączka, poty, dreszcze, fale gorąca, zmęczenie, ociężałość, dolegliwości stawowe, drętwienie kończyn lub tylko palców, bóle i skurcze mięśni, tiki, kołatanie serca, skoki ciśnienia, problemy z koncentracją - przypominają przeziębienie lub przemęczenie, stąd często bywają bagatelizowane. To błąd, ponieważ przewlekła faza boreliozy oznacza dużo poważniejsze problemy. Dochodzi w niej do zmian narządowych o charakterze neurologicznym lub reumatologicznym. Późna postać choroby z Lyme i tzw. zespół poboreliozowy (Post Lyme Syndrom, PLS) powodują przewlekłe zaburzenia poznawcze, zmęczenie, zesztywnienie i ból mięśni2.

Serologiczne badania diagnostyczne

Poszukiwanie boreliozy opiera się na wykrywaniu wytworzonych przez chorego przeciwciał skierowanych przeciwko krętkom BB. Ponieważ pojawiają się one w organizmie po 4-6 tygodniach od kontaktu z kleszczem, testy należy wykonywać dopiero po tym okresie. EUCALB (European Union Concerted Action on Lyme Borreliosis) zaleca dwustopniową diagnostykę boreliozy1:

1. Test ELISA Przy zastosowaniu tego badania chorobę z Lyme stwierdza się, kiedy ilość przeciwciał w płynie mózgowo- rdzeniowym wynosi powyżej 5 BBU/ml1. Jest to najszybsza i najtańsza metoda diagnostyczna, obarczona jednak największym ryzykiem fałszywego wyniku, który pojawia się nawet w 70% przypadków. ELISA daje wyniki fałszywie pozytywne m.in. dlatego, że identyfikuje przeciwciała globalnie, tzn. bez rozróżnienia ich swoistości.

2. Test Western Blot Uznaje się go za sposób eliminowania fałszywie pozytywnych i granicznych wyników testu ELISA2. Jest nieco dokładniejszy, ponieważ używa się w nim pojedynczych fragmentów krętka BB (tzw. prążków). Niestety, ten test również nie jest jednoznaczny, ponieważ prążki obecne w krętku BB mogą pochodzić także z innych bakterii.

Bibliografia

  1. Pol. Arch. Med. Wewn., 2008; 118: 314-317
  2. Przew. Lek., 2001; 68: 86-89

Co z leczeniem?

Terapia późnych postaci boreliozy i zespołu poboreliozowego wywołuje dziś spore kontrowersje. Przewlekłe zakażenie BB powoduje chroniczny ból, zaburzenia poznawcze i zmęczenie, utrzymujące się mimo zabicia krętków antybiotykiem3. Według Amerykańskiej Akademii Neurologii chorzy z rozpoznanym PLS nie reagują poprawą na kolejne dawki antybiotyku.

Innego zdania są eksperci z ILADS, według których borelioza wymaga długotrwałej, nawet kilkumiesięcznej terapii. Podkreślają oni, że wieloaspektowa terapia musi uwzględniać objawy PLS (ból, stan zapalny, depresja). Przykładowo przy dolegliwościach ze strony stawów, ale i towarzyszącym chorobie zmęczeniu, ważne są rehabilitacja i fizykoterapia, które pomogą uwolnić pacjenta od bólu i kurczu mięśni poprzez masaże i nagrzewanie, zwiększając zakres ruchów oraz likwidując zesztywnienie4.

Co więcej, przewlekła antybiotykoterapia sprzyja rozwojowi grzybic o bardzo ciężkim przebiegu, stąd ważna jest ich profilaktyka (m.in. dieta przeciwgrzybicza, obfitująca w pokarmy, które nie podnoszą poziomu cukru we krwi, jogurt naturalny, kefiry i probiotyki, a wykluczająca węglowodany).

Dieta zwalczająca zakażenie

Żywienie osób z boreliozą wymaga jeszcze innych istotnych składników. Ważna jest dieta bogata w kwasy omega-6 i omega-3, witaminy D, A, E, C i B12 oraz magnez. Pacjent z niedoborem witamin, nieaktywny fizycznie i spożywający alkohol nie ma szans na całkowite wyleczenie, ponieważ czynniki te wpływają na funkcjonowanie układu immunologicznego, którego sprawne działanie jest jednym z istotniejszych elementów walki z zakażeniem.

Trzeba też pamiętać, że długotrwałe stosowanie antybiotyków może upośledzić przyswajanie witamin z pożywienia, dlatego pacjentom zaleca się stosowanie suplementów. Podobnie jest w przypadku składników budujących chrząstkę (jak cynk, miedź, selen, kwas krzemowy i limonowy). Krętki BB pozyskują bowiem energię z kolagenów, rozmiękczają tkankę chrzęstną i pobierają z niej substancje odżywcze, zmniejszając ich zasoby dla organizmu.

Warto również sięgać częściej po przeciwutleniający resweratrol (obecny w czerwonych winogronach), koenzym Q10 (jego niedobór zwiększa podatność na infekcję) oraz glutation niezbędny do samooczyszczenia organizmu.

Nadzieja w ziołach

Fitoterapia to dobra opcja wspomagania procesu leczenia. W pierwszej fazie zakażenia zaleca się stosowanie przez ok. 3 tygodnie jeżówki (Echinacea), która działa antybakteryjnie, przeciwzapalnie i wzmacniająco. Pewne efekty mogą dać również poprawiające odporność rośliny z dużą dawką witaminy C (dzika róża, czarna porzeczka, rokitnik zwyczajny) oraz zioła odtruwające, jak pokrzywa, krwawnik, skrzyp polny i liście brzozy5.

Najnowszym odkryciem w tej dziedzinie jest artemizyna - związek wyizolowany z bylicy rocznej (Artemisia annua). Na bazie tej rośliny Chinka Tu Youyou opracowała naturalny lek na malarię, który okazał się na tyle skuteczny, że w 2015 r. badaczka otrzymała za niego Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny.

Zwalczanie malarii to podstawowa właściwość bylicy rocznej, wykorzystywana w medycynie chińskiej od ponad 2 tys. lat. Dzięki badaniom naukowym dziś pozyskiwana z niej artemizyna i jej pochodne z powodzeniem zastępują chininę, na którą uodporniły się drobnoustroje wywołujące tę chorobę. Jednocześnie dalsze prace pokazały, że Artemisia annua hamuje również rozwój pasożytów z rodzaju Babesia, dlatego może być skuteczna w leczeniu babeszjozy6.

Boreliozie może towarzyszyć babeszjoza

Fot. Archiwum

Groźne koinfekcje

Dlaczego nowo odkryte właściwości bylicy rocznej są tak istotne? Ponieważ u osób chorych na boreliozę bardzo często występuje zjawisko jednoczesnego zakażenia innymi patogenami przenoszonymi przez kleszcze. Pojawienie się tych dodatkowych chorób, określane mianem koinfekcji, oznacza znacznie bardziej dotkliwe objawy i trudniejsze leczenie.

Szczególnie częste są w tym przypadku zakażenia krętkami Babesia, które wywołują właśnie babeszjozę. Badania epidemiologiczne wskazują, że nawet u 66% pacjentów z boreliozą występuje jednocześnie ta choroba, w objawach przypominająca malarię7.

Taka sytuacja stanowi duże wyzwanie terapeutyczne, ponieważ boreliozę leczy się antybiotykami, na które nie reagują krętki Babesia. Stąd roślinny lek może okazać się cennym uzupełnieniem terapii.

Z boreliozą mogą współwystępować również inne choroby: kleszczowe zapalenie mózgu (atakujące ośrodkowy układ nerwowy, powodujące ostry stan zapalny opon i mózgu), ludzka anaplazmoza granulocytarna (w której bakterie upośledzają funkcjonowanie neutrofilów - białych krwinek chroniących organizm przed stanami zapalnymi) czy bartoneloza (wywołujące ją pałeczki Bartonelli atakują erytrocyty i komórki śródbłonka naczyń krwionośnych, a w poważniejszych przypadkach powodują zapalenie wsierdzia, mięśnia sercowego lub mózgu).

W takich przypadkach również pojawiają się trudności terapeutyczne, ponieważ nie istnieją uniwersalne antybiotyki, które byłyby w stanie pokonać wszystkie drobnoustroje. Przykładowo leki stosowane w terapii boreliozy lub babeszjozy są bezskuteczne w przypadku bartonelozy - wówczas konieczne jest skojarzone leczenie różnymi antybiotykami8.

Przy koinfekcjach szczególnie istotne są również wspomniane zasady żywienia i suplementacji, a także wsparcie ziołowe. Walka z zakażeniami na wielu frontach znacząco zwiększa szanse na wygraną.

Powikłania, których lepiej uniknąć

 

Szybkie i prawidłowe postawienie diagnozy w przypadku chorób odkleszczowych jest bardzo ważne również ze względu na groźne dla życia powikłania.

Bibliografia

  1. Scand J Infect Dis 1996; 28: 217-224
  2. Psych Pol 1997; 31: 223-230
  3. J Clin Invest 2004; 144: 577-578
  4. Folia Cardiol Exc 2008; 3: 375-382
  5. Clin Infect Dis 2000; 31: 554-560; Clin Infect Dis 2001; 33: 676-685

Nawet u 25-50% pacjentów z kleszczowym zapaleniem mózgu mogą pojawić się trwałe niedowłady kończyn, uszkodzenie słuchu, porażenie nerwów czy zaburzenie funkcji móżdżku1. U wielu pacjentów choroba pozostawia również zaburzenia depresyjne, podatność na otępienie, nadmierną pobudliwość nerwową, drażliwość czy zaburzenia snu, pamięci i koncentracji, które obserwuje się nawet 5 lat po jej przebyciu2.

Podobnie późna postać choroby z Lyme i zespół poboreliozowy powodują przewlekłe zaburzenia poznawcze, zmęczenie, zesztywnienie i ból mięśni3. Ich pozbycie się może wymagać nawet kilkudziesięciu miesięcy terapii. Ponadto infekcja BB może być bezpośrednio związana z rozwojem powikłań kardiologicznych: u prawie 33% pacjentów z niewydolnością serca wykryto obecność przeciwciał skierowanych przeciwko B. burgdorferi4. Prawdopodobnie krętki te łatwo przedostają się do serca i osierdzia, powodując ich łagodne zapalenie, a w niektórych przypadkach również trwałe uszkodzenie, które może być nawet śmiertelne.

Zagrażające życiu powikłania zdarzają się także w nielicznych przypadkach anaplazmozy. Należą do nich niewydolność oddechowa i nerek, zaburzenia neurologiczne czy hipoplazja szpiku5. Opisywane są też przypadki krwawień do światła przewodu pokarmowego oraz zaburzeń krzepnięcia krwi, zwłaszcza u osób powyżej 40. r.ż.

 

Bibliografia

  1. J Clin Invest 2004; 113: 1093-1101
  2. J Clin Invest 2004; 144: 577-578
  3. The Journal of Clinical Investigation 2004, 113 (8): 1093-1101
  4. Ann. Int. Med., 2004, 144: 577-578
  5. S. Wolf-Dieter, Naturalne leczenie boreliozy, Purana 2012, 113-119, 184-188
  6. Parasitol Int 2010; 59: 481-486
  7. Med Rodz 2014; 3: 147-151
  8. Post Mikrobiol 2012; 51 (1): 47-53; Przegl Epidem 2002; 56: 399-407

 

Zobacz też:

Zobacz także

Wakacyjny urlop - jak połączyć przyjemne z pożytecznym?

Wakacyjny urlop - jak połączyć przyjemne z pożytecznym?

Szykując się na wyjazd, przede wszystkim myślimy o wyborze miejsca, które chcielibyśmy odwiedzić ze względu na jego walory turystyczne. Ale wypoczynek może być też świetną okazją do zadbania o zdrowie.

Kwasy omega-3: ryby czy kryl?

Kwasy omega-3: ryby czy kryl?

Porównujemy 2 najlepsze źródła kwasów tłuszczowych omega-3.

Nauka do egzaminu: 11 sposobów na lepszą pamięć

Nauka do egzaminu: 11 sposobów na lepszą pamięć

Każdemu, kto ma przed sobą egzamin, zależy na tym, by zmaksymalizować wydolność umysłową i przyswoić jak najwięcej wiedzy w jak najkrótszym czasie. Oto 11 sprawdzonych sposobów, które pomogą w nauce i zapamiętywaniu.

Chroń organizm z witaminą C

Chroń organizm z witaminą C

Duże dawki tej substancji to niezawodny lek na wszelkiego rodzaju infekcje.

Zdrowe dziecko: 6 ważnych zasad

Zdrowe dziecko: 6 ważnych zasad

By zapewnić dzieciom prawidłowy rozwój fizyczny i intelektualny, należy pamiętać o podstawowych zasadach żywienia i stylu życia oraz zapomnieć o kilku grzechach codzienności.

Raport specjalny

Schudnij na lato!

Schudnij na lato!

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store