Konopie - wpływ na zdrowie

Dlaczego konopie tak silnie oddziałują na ludzki organizm? Okazuje się, że naturalnie następuje w nim synteza związków, które działają tak, jak kannabinoidy.

Marihuana pozyskiwana z konopi siewnych (Cannabis sativa) należy do najbardziej kontrowersyjnych roślinnych substancji. Z jednej strony to jeden z najpopularniejszych środków psychoaktywnych, używanych w tym celu od tysięcy lat. Z drugiej jednak systematycznie rośnie liczba analiz, które potwierdzają, że wyizolowane z niej składniki mają niebagatelny leczniczy wpływ na organizm. Przełomem w badaniach nad poznaniem mechanizmu działania kannabinoidów było odkrycie specyficznych miejsc wiązania dla tych substancji, czyli receptorów kannabinoidowych.

W ludzkim organizmie funkcjonuje układ endokannabinoidowy, który reguluje wiele procesów fizjologicznych, w tym mechanizmy równowagi energetycznej, metabolizm lipidów i węglowodanów oraz magazynowanie tłuszczów, a także oddziałuje na czynność układu dokrewnego i odpornościowego, a przede wszystkim ośrodkowego układu nerwowego.

Hipoteza ich istnienia została sformułowana na podstawie obserwacji farmakologicznych, a następnie udowodniona metodami biochemicznymi i techniką radioreceptorową w latach 80. XX w. Od tamtej pory postęp badań nieustannie nabiera tempa. Dzięki temu wiemy dziś, że w ludzkim organizmie funkcjonuje układ endokannabinoidowy, który reguluje wiele procesów fizjologicznych, w tym mechanizmy równowagi energetycznej, metabolizm lipidów i węglowodanów oraz magazynowanie tłuszczów, a także oddziałuje na czynność układu dokrewnego i odpornościowego, a przede wszystkim ośrodkowego układu nerwowego.

Konopie - właściwości 

Kiedy podczas egipskiej kampanii Napoleona marihuana trafiła do Europy, mieszkańcy kontynentu szybko docenili jej właściwości. Stosowano ją przede wszystkim jako używkę, ponieważ dawała uczucie euforii i odprężenia. Ale szybko dostrzeżono, że przynosi również pewne korzyści dla organizmu - przede wszystkim tłumi wymioty i nudności oraz ogranicza spadek masy ciała i poprawia apetyt1. Zresztą już prawie 5 tys. lat temu w chińskiej i hinduskiej medycynie ludowej wykorzystywano jej właściwości przeciwbólowe i przeciwbiegunkowe, a w różnych kulturach była stosowana jako skuteczny środek w leczeniu malarii, jaskry, zaparć, nadciśnienia, astmy oskrzelowej i bólu reumatycznego2.

Europejczycy oczywiście podeszli do tematu profesjonalnie i zajęli się badaniami nad składem konopi, by odkryć przyczynę ich wszechstronnego działania. Zrobili to co prawda dość późno, bo niespełna 50 lat temu udało im się wyizolować z kwiatów i liści (czyli marihuany) oraz żywicy z łodyg (tj. haszyszu) tych roślin związek znany dziś jako tetrahydrokannabinol, czyli THC. To zapoczątkowało serię dalszych analiz, dzięki którym poznano wiele innych kannabinoidów. Z czasem okazało się, że ze względu na swoją aktywność wpływają one na reakcje psychiczne i stan dobrego samopoczucia, łagodzą sytuacje stresowe, zmniejszają ból, pobudzają apetyt (szczególnie na słodycze i smaczne potrawy), regulują motorykę przewodu pokarmowego, regulują czynność układu odpornościowego i sercowo-naczyniowego, a nawet mogą zostać zastosowane w leczeniu zespołu wyniszczenia w przebiegu AIDS, choroby Alzheimera oraz w długotrwałej chemioterapii3.

Pozostało jedynie pytanie, jakie mechanizmy sprawiają, że egzogenne (a więc zewnętrzne w stosunku do ludzkiego organizmu) związki mogą działać na wszystkie te sposoby.

Endokannabinoidy

Odpowiedź znowu przyszła dzięki nauce. Szczegółowe badania wykazały bowiem, że u wielu organizmów, łącznie z ludzkim, następuje biosynteza endogennych związków naśladujących w działaniu kannabinoidy. Te wytwarzane m.in. przez układ nerwowy substancje naturalne nazwano endokannabinoidami (od greckiego endo - wewnątrz - i łacińskiej nazwy konopi Cannabis)4. Są one pochodnymi wielonienasyconych kwasów omega-6, a pierwszym, którego strukturę udało się odkryć, był anandamid (AEA - amidowa pochodna kwasu arachidonowego). W obrębie układu nerwowego endokannabinoidy wytwarzane są w błonie komórek neuronu postsynaptycznego. Ponieważ mają krótki okres półtrwania, proces ten odbywa się na bieżąco (czyli w zależności od aktualnych potrzeb), a ich działanie pozostaje jedynie lokalne.

W przeciwieństwie do neuroprzekaźników organizm ich nie magazynuje, a błyskawicznie metabolizuje5.

EKAN - układ endokannabinoidowy

Okazało się również, że w organizmie nie tylko powstają związki podobne do kannabinoidów. Istnieje w nim również skomplikowany system - układ endokannabinoidowy (EKAN) - który bierze aktywny udział w kontroli wielu procesów fizjologicznych. Składają się na niego wspomniane endokannabinoidy, ale i receptory odpowiedzialne za ich działanie (CB1 i CB2) oraz enzymy związane z biosyntezą i degradacją6. Receptory CB1 zlokalizowano w ośrodkowym układzie nerwowym (głównie w podwzgórzu, jądrach pnia mózgu i układzie limbicznym), przysadce, tkance tłuszczowej, przewodzie pokarmowym, mięśniach, wątrobie, sercu, płucach oraz pęcherzu moczowym. Z kolei CB2 odkryto prawie wyłącznie w obrębie komórek układu odpornościowego (przy czym makrofagi mają również receptory CB1), adipocytów oraz keranocytów7.

Związki endokannabinoidowe pobudzają receptory CB1, a to powoduje wielokierunkową aktywację szlaków metabolicznych i kinaz białkowych, które wpływają na ekspresję genów, podziały, różnicowanie i apoptozę komórek. Tą droga aktywowana jest m.in. ekspresja czynnika martwicy nowotworów TNF-α8. Układ endokannabinoidowy uczestniczy także w procesach kościotworzenia, odporności komórkowej i humoralnej (obwodowe receptory CB2 na powierzchni limfocytów T i B oraz monocytów)9.

Konopie - regulacja apetytu

Do najlepiej poznanych funkcji endogennych kannabinoidów u człowieka należy regulacja równowagi energetycznej i poboru pożywienia. W te mechanizmy zaangażowane są głównie receptory CB1. Stwierdzono, że głodzenie pobudza czynność układu endokannabinoidowego, a spożycie pokarmu ją hamuje (poprzez ograniczenie ekspresji receptoróww CB1). To leptyna, hormon uwalniający się z tkanki tłuszczowej pod wpływem jedzenia, ogranicza wydzielanie endogennych kannabinoidów. Pobudzenie układu EKAN prowadzi także do hamowania wydzielania neuroprzekaźnikow kontrolujących pobór pokarmu10. A zatem rola układu endokannabinoidowego w zapewnieniu homeostazy energetycznej organizmu ma duży związek z regulacją łaknienia przez OUN. Dzięki działaniu obwodowemu i obecności receptorów CB w przewodzie pokarmowym zachodzi interakcja z wydzielaniem greliny oraz hamowanie opróżniania żołądka i perystaltyki jelit11.

KonopiePodobny wpływ na przyjmowanie pokarmu wywierają także egzogenne kannabinoidy. Co więcej badania ostatnich lat sugerują, że patologiczna otyłość może być wywołana właśnie przewlekłą nadaktywnością układu endokannabinoidowego. Przebadano nawet preparat farmakologiczny o właściwościach selektywnego antagonisty receptora CB1 w ośrodkowym układzie nerwowym. Po roku u pacjentów z otyłością i zespołem metabolicznym stosowanie leku zmniejszyło łaknienie, obwód talii i masę ciała o 5-10%, jak również poprawiło profil lipidowy i parametry insulinooporności12. Niestety później okazało się, że w dłuższej perspektywie lek wywołuje silne stany depresyjne, więc został wycofany z użycia.

Konopie - wpływ na układ nerwowy

Opisano także znaczny wpływ EKAN na koordynację tworzenia sieci neuronów w hipokampie i móżdżku, za pośrednictwem których pośrednio uczestniczy on w procesach pamięci oraz koordynacji motorycznej. Wykazano, że to endokannabinoidy są przekaźnikami informacji w procesach remodelowania połączeń między neuronami oraz uczestniczą w różnicowaniu neuronów. Funkcje te zapewniają właściwy przekaz informacji w mózgu i wpływają na wiele zachowań13. To głównie anandamid bierze aktywny udział w procesach uczenia i pamięci.

Konopie a stres i fobie

Układ endokannabinoidowy jest ponadto zaangażowany w regulację funkcji układu endokrynnego, hamując i stymulując czynności osi podwzgórze-przysadka-gruczoły w odpowiedzi na krótko i długotrwały stres14. Jak wykazały badania, myszy pozbawione receptorów CB1 uczą się reakcji warunkowego strachu, lecz - w przeciwieństwie do normalnych zwierząt - nie potrafią jej wygasić. Wyniki te pokazują, że endokannabinoidy odgrywają ważną rolę w tłumieniu przykrych uczuć i bólu wywołanego przez przypomnienie wcześniejszych doświadczeń. W związku z tym mała liczba receptorów lub zaburzenia uwalniania endokannabinoidów mogą być przyczyną zespołu stresu pourazowego, fobii i różnych form bólu przewlekłego15.

Konopie a ciąża

Anandamid jest ważnym związkiem podczas implantowania zarodka do macicy. W niskich stężeniach sprzyja podtrzymaniu ciąży, natomiast w wysokich powoduje poronienia. Jego produkcja rośnie w organizmie tuż przed zagnieżdżeniem zarodka i spada w czasie tego procesu, co aktywuje szereg kinaz białkowych wpływających na cały ten proces16. Z kolei wytwarzanie endokannabinoidów w jajniku prawdopodobnie może kontrolować dojrzewanie pęcherzyka Graafa i przebieg owulacji. Co ciekawe badania pokazują, że palenie marihuany 4 razy w tygodniu prowadzi do zaburzeń owulacji i miesiączkowania (spada wówczas sekrecja estradiolu i progesteronu), ale u kobiet sięgających po tę używkę w ciąży nie stwierdza się nieprawidłowości w zakresie stężeń hormonów płciowych17. Mimo to sam układ EKAN uczestniczy w kontrolowaniu przebiegu ciąży, a poprzez wpływ na wydzielanie gonadotropin i hormonów płciowych wpływa na płodność i zachowania seksualne.

Kannabinoidy - leczenie 

Jak zatem widać, specyficzne rozmieszczenie receptorów i związków należących do układu endokannabinoidowego sprawia, że EKAN reguluje różnorodne procesy w organizmie. Podobnie efekty wywoływane przez kannabinoidy są ściśle związane z lokalizacją receptorów CB1. Występują one, jak wspomniano, głównie na powierzchni neuronów ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, a ich pobudzenie prowadzi do zahamowania uwalniania wielu neuroprzekaźników (acetylocholiny, noradrenaliny, dopaminy, serotoniny). Działają zatem przede wszystkim ośrodkowo, ale jednocześnie wszechstronnie. Rozmieszczenie tych receptorów wyjaśnia zatem wielokierunkowe działanie konopi. Wpływ na psychikę wynika z aktywacji receptorów CB1 znajdujących się w korze mózgowej.

Upośledzenie pamięci jest związane z działaniem na receptory kannabinoidowe hipokampa - struktury mózgu ściśle związanej z zapamiętywaniem. Zaburzenia motoryczne wynikają z działania na ośrodki ruchowe w móżdżku. W wyniku modulacji funkcji pnia mózgu i rdzenia kręgowego następuje złagodzenie odczuwania bólu, a powstrzymywanie odruchu wymiotnego jest również związane z hamowaniem komórek nerwowych w pniu mózgu. Podwzgórze zawiaduje apetytem, a ciało migdałowate kieruje emocjami, co również jest efektem działania na te struktury związków kannabinoidowych18. Z kolei ich działanie w tkankach obwodowych w dużym stopniu wiąże się z wpływem na układ immunologiczny, np. przez zmianę odpowiedzi komórek immunologicznych na cytokiny, lub też z wpływem na produkcję cytokin19.

 
Konopie

Artykuł ukazał się w wydaniu papierowym O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą grudzień 2018.

Bibliografia

  1. Pharmacother 1998; 158 (3): 373-375
  2. Postępy Hig Med Dośw 2007; 61: 99-105
  3. J. Clin. Pharmacol., 2002; 42: 58S-63S; Pain Res. Manag., 2001; 6: 95-101; Ann. Pharmacother., 1993; 27: 827-83
  4. Postępy Farmakoterapii 2009; 65 (2): 147-160
  5. Pharmacol Res 2009; 60: 77-84
  6. Endocr Rev 2006; 27: 73-100
  7. Neuroscience, 1997; 77: 299-318; J. Endocrinol. Invest., 2006; 29 (3 Suppl.): 27-46; Endocr. Rev., 2006; 27: 73-100; Prostaglandins Leukot. Essent. Fatty Acids, 2002; 66: 309–317
  8. Proc. Natl.Acad. Sci. USA, 1990, 3, 87(5): 1932-1936
  9. Pain Res. Manag. 2001; 6: 95-100
  10. Biochem Biophys Acta 1982; 712: 342-355
  11. Int. J. Obes. Relat. Metab. Disord. 2003; 27: 289-301; Int. J. Obes. 2006; 30: 7-12
  12. Neurosci Lett 2001; 308: 153-156
  13. Alcohol Alcohol. 2005; 40: 2-14
  14. Endocr. Rev. 2006; 27: 73-100; Endocrinol. 2004; 145: 5431-5438
  15. Science 2002, 296, 26IV, 678-682; Progress in Neurobiology, 2002, 68, 4, 247-286
  16. Nat Med 2004; 10 (1): 19-20
  17. Chem. Phys. Lipids, 2002; 121: 211-227; Pharmacol. Biochem. Behav., 1985; 23: 765–768; Pharmacol. Biochem. Behav., 1991; 40: 603-60
  18. Neuroscience, 1998; 83: 123-43; Prostaglandins Leukot. Essent. Fatty Acids, 2002; 66: 309-317; Endocr. Rev., 2006, 27, 73-100
  19. FEBS Letter 1998; 433: 139-142

Zobacz także

Wesołych ketogenicznych Świąt - przepisy

Wesołych ketogenicznych Świąt - przepisy

Dr Joseph Mercola radzi, jak przygotować przepyszną ucztę świąteczną według zasad leczniczej diety zawierającej dużo tłuszczów, mało węglowodanów i umiarkowaną ilość białka.

Dieta dobra dla mózgu i tarczycy

Dieta dobra dla mózgu i tarczycy

Niedoczynność tarczycy nie tylko powoduje ospałość, lecz także wywiera wpływ na mózg. Marc Ryan, który leczy wielu pacjentów cierpiących na to schorzenie, zdradza nam sekret, jak naprawić jedno i drugie za pomocą odpowiedniej diety.

Kiszonki: samo zdrowie!

Kiszonki: samo zdrowie!

Są źródłem probiotyków, witamin i mikroelementów, a przy tym możesz jeść je do woli, ponieważ zawierają wyjątkowo mało kalorii. Najwyższy czas zaopatrzyć domową spiżarnię w kiszone warzywa własnej roboty!

Leksykon holistyczny: Przemiana wody na straży nerek

Leksykon holistyczny: Przemiana wody na straży nerek

Według tradycyjnej medycyny chińskiej nerki i pęcherz moczowy należą do przemiany wody i wraz ze smakiem słonym odpowiadają w organizmie za prawidłową gospodarkę wodną.

Trawa pszeniczna i jęczmienna w diecie

Trawa pszeniczna i jęczmienna w diecie

Jest doskonale znana jako pokarm dla zwierząt, ale nie przychodzi nam do głowy, że mogłaby stanowić wartościowe źródło pożywienia dla ludzi, przyczynić się do rozwiązania w skali świata problemu głodu i pełnić funkcję "zielonego lekarza". A powinniśmy o tym pomyśleć!

Raport specjalny

Czas na detoks

Czas na detoks

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store