Prostata - jak monitorować przerost stercza?

Artykuł pochodzi z magazynu

Holistic Health maj - czerwiec 2019

Kup ten numer

Łagodny przerost prostaty, czyli BPH (z ang. benign prostatic hyperplasia), to choroba, która dotyka co piątego czterdziestolatka. Problem narasta wraz z wiekiem - na objawy przerostu prostaty uskarża się aż 50-60% sześćdziesięciolatków. U niektórych mężczyzn BPH przebiega bezobjawowo do późnej starości, u innych daje się boleśnie we znaki tuż po czterdziestce. Jedną z przyczyn łagodnego przerostu prostaty są związane z wchodzeniem w andropauzę zaburzenia hormonalne.

Pierwszym objawem przerostu prostaty jest częstsze oddawanie moczu, w dodatku mniejszymi niż dotychczas porcjami. Jego strumień jest cieńszy i wypływa pod większym ciśnieniem. Kilkakrotne wstawanie w nocy do toalety staje się normą, a i tak pozostaje przykre wrażenie, że pęcherza nie udało się opróżnić do końca. Pojawia się też nagła potrzeba oddania moczu, ale w toalecie okazuje się, że to tylko złudzenie. Objawem BPH jest także nietrzymanie moczu, który wskutek tej krępującej przypadłości w niekontrolowany sposób wycieka z cewki moczowej. Mężczyźni, jeszcze w sile wieku, są wtedy załamani, ponieważ problem jednoznacznie kojarzy się im ze starością i niedołęstwem. Dlatego wielu z nich ukrywa go przed najbliższymi. W dodatku badanie prostaty, zalecane mężczyznom po przekroczeniu 40. roku życia, obrosło wieloma mitami i panowie unikają go jak ognia1.

Zbagatelizowany łagodny przerost prostaty może prowadzić do wielu groźnych następstw. Jednym z najczęstszych jest całkowite zamknięcie światła cewki moczowej, które uniemożliwia oddawanie moczu. To z kolei może stać się przyczyną zapalenia pęcherza moczowego, a także wstępującego zapalenia nerek, które nieleczone stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia. Ucisk powiększonej prostaty na pęcherz moczowy może zaś prowadzić do martwicy jego dna i ujścia wewnętrznego cewki moczowej. Utrzymujące się trudności z oddawaniem moczu i jego zagęszczenie w pęcherzu prowadzą często do powstania kamieni moczowych i stanów zapalnych przez nie wywołanych. Nierozpoznane BPH może stać się również przyczyną raka, nie tylko prostaty, ale i pęcherza moczowego. Wszystkie te powikłania dodatkowo utrudniają oddawanie moczu i konieczne może się okazać założenie cewnika w okresie leczenia, a nawet dożywotnio1.

Łagodny przerost i co dalej?

Niepokojące objawy powinny skłonić mężczyznę do wizyty w gabinecie urologa, który wykona palpacyjne badanie prostaty. Jego wynik zadecyduje o dalszym postępowaniu. Jeśli lekarz nie zauważy nic niepokojącego, wyznaczy wizytę kontrolną za rok. W innym przypadku zleci badanie USG, wykonywane przez powłoki brzuszne lub przez odbyt. Pozwala ono ocenić wielkość narządu oraz wychwycić zmiany w jego strukturze, które mogą świadczyć o rozwoju nowotworu. Jeśli urolog podejrzewa zastój moczu, kamicę lub stan zapalny, dodatkowo wykonywane jest badanie pęcherza moczowego i nerek. Konieczna jest również analiza krwi i moczu. Jednym z najważniejszych parametrów oznaczanym z krwi jest PSA (z ang. prostate specific antygen), czyli antygen swoisty dla prostaty, glikoproteina wytwarzana przez gruczoł krokowy i obecna w nasieniu. U zdrowego mężczyzny jedynie niewielka jej ilość wchłania się do krwi. Jeśli w narządzie tym rozwija się nowotwór, stężenie PSA we krwi znacznie wzrasta. Wtedy konieczna jest konsultacja z lekarzem specjalistą1.

Profilaktyka i leczenie przerostu stercza

Łagodny przerost prostaty można zahamować dzięki lekom ziołowym i suplementom diety. Mogą one również wspomagać leczenie farmakologiczne, zalecone przez urologa. Jeśli jednak terapia ziołowa nie przynosi spodziewanych efektów i objawy narastają lub stopień zaawansowania zmian w obrębie prostaty jest zbyt duży, by móc stosować jedynie leki naturalne, lekarz zaleca terapię farmakologiczną, która na ogół okazuje się skuteczna. W leczeniu BPH stosuje się leki z dwóch grup: alfablokery i inhibitory 5-alfareduktazy.

Alfablokery, selektywne i krótkotrwałe blokery receptorów alfa, rozkurczają mięśnie gładkie gruczołu krokowego i szyi pęcherza moczowego. W efekcie ich działania poprawia się przepływ moczu przez cewkę moczową i - jak wskazują badania przeprowadzone w 2004 r. na Uniwersytecie Wiedeńskim - objawy ze strony układu moczowego cofają się średnio o 50%2. Leki z tej grupy różnią się pomiędzy sobą, zwłaszcza jeśli chodzi o efekty uboczne, związane głównie z obniżeniem ciśnienia krwi. Część z nich powoduje bowiem osłabienie i zawroty głowy, podczas gdy inne zaburzają funkcje seksualne. Alfablokery działają jedynie objawowo i nie prowadzą do zmniejszenia wielkości prostaty oraz poziomu PSA w surowicy1.

Inhibitory 5-alfareduktazy to z kolei enzymy, które blokują aktywność 5-alfareduktazy, enzymu przekształcającego testosteron do 5-alfadihydrotestosteronu (DHT). To właśnie DHT jako aktywna forma testosteronu wnika do komórek nabłonka gruczołowego prostaty i pobudza wytwarzanie protein oraz rozrost gruczołu. Skutkiem działania wspomnianych inhibitorów jest zmniejszenie rozmiarów gruczołu krokowego, co przynosi ulgę w dolegliwościach ze strony układu moczowego. Badania przeprowadzone w USA w latach 90. wykazały, że stosowanie inhibitorów 5-alfareduktazy zmniejsza aż o 70% poziom DHT we krwi, podnosząc poziom testosteronu o 10%. Podczas leczenia spada również stężenie PSA we surowicy, a wielkość prostaty zmniejsza się nawet o 25%1.

Kilka minut i po strachu

Zdrowa prostata (gruczoł krokowy, gruczoł sterczowy) ma wielkość kasztana, waży 20-25 g. Znajduje się bezpośrednio pod pęcherzem moczowym i dotyka przedniej ściany odbytnicy. Zbudowana jest z dwóch płatów połączonych węziną, pomiędzy którymi umiejscowiona jest cewka moczowa. Prostatę z zewnątrz pokrywa torebka łącznotkankowa, kurcząca się podczas ejakulacji. Jej zadaniem jest wytwarzanie wydzieliny wchodzącej w skład ejakulatu, który odżywia plemniki i stanowi dla nich nośnik.

Lekarze zalecają, by każdy mężczyzna po czterdziestce poddał się w gabinecie urologa badaniu prostaty. W tym celu mężczyzna musi położyć się na boku ze zgiętymi kolanami lub klęknąć na kozetce i oprzeć ciężar ciała na łokciach (pozycja łokciowo-kolanowa). Urolog bada prostatę przez odbyt (tzw. badanie per rectum). Polega ono na wprowadzeniu palca do odbytu i wymacaniu prostaty. Lekarz ocenia jej wielkość, konsystencję i gładkość powierzchni. Samo badanie jest całkowicie bezbolesne i trwa dosłownie chwilę. Zaleca się, aby mężczyźni po przekroczeniu 40. roku życia badali prostatę raz w roku, niezależnie od tego, czy obserwują u siebie objawy BPH, czy nie. Jak wykazują badania przeprowadzone w 2005 r. w Teksasie (USA), wielu pacjentów cierpiących na BPH nie obserwuje u siebie objawów ze strony układu moczowego, a tymczasem niezauważona choroba postępuje, czyniąc w organizmie spustoszenie

Oba leki można stosować oddzielnie lub razem, a badania przeprowadzone w 2003 r. w USA na George Washington University i University of Texas Southwestern Medical Center wykazały, że skojarzona terapia przy użyciu obydwu preparatów przynosi nadspodziewanie dobre efekty, szczególnie u pacjentów ze znacznym powiększeniem prostaty i wysokim poziomem PSA w surowicy krwi3,4.

Zarówno alfablokery, jak i inhibitory 5-alfareduktazy nie pozostają jednak bez wpływu na zdolności seksualne i płodność. Okazuje się bowiem, że alfablokery wskutek obniżania ciśnienia krwi mogą być przyczyną problemów z osiągnięciem erekcji i odbyciem stosunku. Z tego też powodu wielu pacjentów, choć spotykają się z krytyką urologów, robi sobie na własną rękę przerwy w stosowaniu leku, aby móc prowadzić satysfakcjonujące życie seksualne. Z kolei inhibitory 5-alfareduktazy obniżają aż o 23% ilość plemników w ejakulacie, co może skutkować niepłodnością. Mogą również zmniejszać libido i utrudniać osiągnięcie erekcji1.

UWAGA! Zaleca się, by partnerki pacjentów leczących się alfablokerami i inhibitorami 5-alfareduktazy unikały kontaktu z wymienionymi lekami. Dotyczy to szczególnie kobiet pragnących potomstwa lub będących w ciąży, ponieważ składniki obu preparatów mogą zaburzać rozwój narządów płciowych płodów, szczególnie męskich. Z tego też powodu mężczyzna je przyjmujący powinien stosować prezerwatywy, a pragnienie potomstwa omówić z lekarzem prowadzącym, który odpowiednio zmodyfikuje terapię, by ewentualna ciąża nie była zagrożona, a dziecko urodziło się zdrowe.

Czasami jednak farmakoterapia zawodzi, ponieważ zmiany w narządzie są zaawansowane. Wtedy pacjent trafia w ręce specjalistów, których zadaniem jest jak najmniej inwazyjne chirurgiczne zmniejszenie prostaty. W wielu przypadkach lekarz usuwa tylko część gruczołu krokowego. Niestety każdy taki zabieg niesie ze sobą ryzyko uszkodzenia nerwów, czego następstwem bywają zaburzeniami erekcji i niemożność odbycia stosunku oraz tzw. wsteczny wytrysk, podczas którego nasienie przedostaje się do pęcherza moczowego. Prawie połowa mężczyzn poddanych częściowemu usunięciu prostaty ma problemy z aktywnością seksualną, dlatego leczenie operacyjne traktowane jest jako ostateczność. Narząd w całości usuwa się tylko w szczególnych sytuacjach. W przypadku braku powikłań mężczyzna może po operacji zachować sprawność seksualną, choć nie dochodzi już u niego do wytrysku. W operacjach BPH stosuje się najbardziej zaawansowane techniki endoskopowe, termoterapię, laseroterapię i ultradźwięki1.

Mężczyzn, u których wskutek BPH dochodzi do nietrzymania moczu, zachęca się, by w czasie terapii korzystali ze specjalnych wkładek higienicznych, które niczym podpaski wchłaniają mocz i niwelują przykry zapach. Dzięki temu można bez skrępowania wychodzić z domu. W przypadku założenia cewnika warto zaś zaopatrzyć się w specjalne worki na mocz, które dyskretnie przymocowane po wewnętrznej stronie nogawki są niemal niewidoczne i łatwo się je opróżnia.

Kamila Makowska-Serkis

Artykuł ukazał się w wydaniu papierowym Holistic Health 3/2019.

Zobacz także

Suplementy diety - czy są bezpieczne, jakie formy wybierać?

Suplementy diety - czy są bezpieczne, jakie formy wybierać?

Chcąc zadbać o swoje zdrowie, coraz częściej sięgamy po suplementy diety. Niestety nie wszystkie charakteryzują się taką samą jakością.

Żywność bez cukru, bez laktozy, naturalna - ujawniamy kłamstwa

Żywność bez cukru, bez laktozy, naturalna - ujawniamy kłamstwa

Reporterka śledcza Vani Hari ujawnia kłamstwa, jakie skrywa przemysł produktów z etykietami "wolne od ..." i "naturalny smak".

Chińskie terapie na polskim talerzu: smaki lata

Chińskie terapie na polskim talerzu: smaki lata

Według tradycyjnej medycyny chińskie wszystkie funkcje naszego organizmu są powiązane z porami roku, a szczególne znaczenie mają okresy przejściowe, gdy zima powoli zbliża się do wiosny albo wiosna do lata. Jednak również od nas zależy, czy towarzyszące temu procesy będą przebiegały prawidłowo. Ogromne znaczenie ma bowiem sposób żywienia.

Aspartam - szkodzi, czy jest bezpieczny?

Aspartam - szkodzi, czy jest bezpieczny?

Kontrowersje wokół aspartamu, sztucznego środka słodzącego, nie milkną od ponad czterech dekad. Badania wskazujące na jego szkodliwość są odrzucane przez instytucje zdrowotne jako nieprzekonujące. Jednocześnie mamy coraz więcej danych, z których wynika, że aspartamu lepiej unikać. Ostatnio pojawiły się informacje dotyczące wpływu sztucznych słodzików, w tym aspartamu, na rozwój otyłości i cukrzycy. Czy jest się czego bać?

Zdrowa przekąska, która dodaje energii

Zdrowa przekąska, która dodaje energii

Co jeść, żeby mieć więcej energii? Po pracy padam i ciągle jestem śpiąca. Są gorsze i lepsze momenty, ale generalnie brakuje mi chęci do czegokolwiek. M.P.

Narzędzia
Ikona wagi
Sprawdź swoje BMI
Nasz kalkulator pozwoli oszacować czy masa ciała jest prawidłowa
Szczególnie polecamy
Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Co wpływa na przyswajalność magnezu?

Ten ważny pierwiastek uczestniczy w wielu funkcjach organizmu. Jaki suplement...

Raport specjalny

Schudnij na lato!

Schudnij na lato!

Nowości

MIKROplastik, MAKRO zagrożenie

MIKROplastik, MAKRO zagrożenie

23 sierpień 2019

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store