Nasze magazyny
Haloterapia, której nazwa pochodzi od greckiego słowa hals, oznaczającego sól, to metoda terapii, polegająca na wdychaniu powietrza nasyconego mikroskopijnymi cząsteczkami suchego aerozolu chlorku sodu (NaCl), o wielkości zwykle od 1 do 5 mikrometrów.
Cząsteczki tej wielkości są wystarczająco małe, by dotrzeć nie tylko do górnych dróg oddechowych, ale i głęboko do oskrzeli i pęcherzyków płucnych, a jednocześnie wystarczająco duże, by nie przenikać do krwiobiegu w istotnych ilościach.
Warto rozróżnić dwa pojęcia, które w języku potocznym często się myli: speleoterapię – pobyt w naturalnych podziemnych mikroklimatach, takich jak kopalnie soli czy jaskinie, gdzie odpowiednia wilgotność, stałe zasolenie powietrza i niska liczba alergenów działają terapeutycznie same z siebie, oraz haloterapię w rozumieniu współczesnym, czyli sztucznie wytworzone środowisko solne w pomieszczeniach naziemnych (tzw. grotach solnych). Tu aerozol wytwarza urządzenie, zwane halogeneratorem, rozdrabniające sól farmaceutyczną do postaci suchego aerozolu o kontrolowanej koncentracji.
Obie metody czerpią z tej samej idei, ale działają nieco odmiennie. Tradycja lecznicza wykorzystania mikroklimatu solnego w Polsce ma głębokie korzenie – już w XIX wieku zauważono, że górnicy, pracujący w kopalniach soli w Wieliczce i Bochni, rzadziej chorowali na choroby układu oddechowego niż mieszkańcy okolicznych wsi. Obserwacje te dały początek rozwojowi podziemnych uzdrowisk, które działają do dziś, jako placówki lecznictwa uzdrowiskowego, finansowanego częściowo przez NFZ1.
Haloterapia - jak to działa?
Działanie haloterapii opiera się na kilku uzupełniających się mechanizmach. Chlorek sodu ma właściwości hydroskopijne, co oznacza, że wiąże wodę, a to z kolei pomaga rozrzedzić gęsty, zalegający w drogach oddechowych śluz i usprawnia jego usuwanie przez rzęski nabłonka.
Drobny aerozol solny działa też miejscowo przeciwzapalnie i antybakteryjnie – wysokie stężenie sodu na powierzchni błony śluzowej utrudnia namnażanie się niektórych patogenów i zmniejsza obrzęk tkanek.
Dodatkowym elementem, który bywa niedoceniany, jest sam mikroklimat pomieszczenia: stała temperatura, wysoka wilgotność, niska zawartość alergenów (pyłków, roztoczy, zarodników grzybów) i brak zanieczyszczeń powietrza typowych dla miast.
Sama ekspozycja na czyste, nawilżone powietrze, niezależnie od obecności soli, może częściowo łagodzić objawy nadreaktywności oskrzeli, co jest jednym z powodów, dla których trudno jednoznacznie oddzielić efekt samej soli od efektu środowiska sesji. Jakie są zatem zalety i wskazania do haloterapii?
• Choroby układu oddechowego: wspomagająco w astmie oskrzelowej, przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP), przewlekłym i alergicznym nieżycie nosa, zapaleniu zatok oraz przewlekłym zapaleniu oskrzeli.
• Mukowiscydoza: hipertoniczny aerozol solny ma zastosowanie kliniczne w upłynnianiu gęstej wydzieliny oskrzelowej.
• Choroby skóry: łagodzenie objawów atopowego zapalenia skóry i łuszczycy.
• Redukcja stresu i poprawa jakości snu: sesje w grotach solnych często łączą aerozoloterapię z elementami relaksacji (przyciemnione światło, muzyka, wygodne leżanki), co samo w sobie obniża poziom kortyzolu przynosi ulgę w napięciu i bezsenności2.
Kiedy zrezygnować z haloterapii?
Jak każda metoda naturalnego wspomagania organizmu, także terapia solna ma swoje przeciwwskazania. Nalezą do nich przede wszystkim: ostre infekcje z gorączką, gruźlica i inne aktywne choroby zakaźne układu oddechowego, zaostrzenie astmy lub POChP, choroby nowotworowe, niewydolność serca i nadciśnienie tętnicze, krwioplucie i skłonność do krwawień z dróg oddechowych, ciąża i klaustrofobia oraz silny lęk w zamkniętych, ciemnych pomieszczeniach2.
Tężnie solne - czym są i jak działają?
Tężnia solna to drewniana konstrukcja, wypełniona wiązkami tarniny, po których spływa solanka – najczęściej z pobliskiego źródła lub odwiertu geotermalnego. Solanka kapie po gałązkach, tworząc mikroskopijne kropelki, które rozpylają się w powietrzu. W efekcie powstaje mikroklimat bogaty w aerozol solny, a powietrze wysyca się jonami sodu, chlorkami, magnezem i innymi mikroelementami, tworząc klimat podobny do morskiego. Historycznie tężnie powstały jako etap produkcji soli (odparowywanie wody z solanki przed warzeniem), ale od XIX wieku zauważono ich korzystny wpływ na drogi oddechowe i tak narodziła się ich funkcja zdrowotna.
Wdychanie mikrocząsteczek solanki działa nawilżająco i rozrzedzająco na wydzielinę w drogach oddechowych, przeciwzapalnie na błonę śluzową i delikatnie bakteriostatycznie4.
Gdzie w Polsce skorzystać z haloterapii?
W Polsce dostępne są dwa zasadniczo różne modele haloterapii: podziemne uzdrowiska w naturalnych kopalniach soli (najlepiej udokumentowana forma mikroklimatu solnego) oraz naziemne, komercyjne groty solne, których w miastach są już setki. Podziemne uzdrowiska i komory solne o ugruntowanej tradycji leczniczej to:
• Kopalnia Soli "Wieliczka": część leczniczą tworzy Uzdrowisko Kopalnia Soli Wieliczka, prowadzące podziemną komorę na głębokości około 135 m, z turnusami leczniczymi i sanatoryjnymi, refundowanymi częściowo przez NFZ dla pacjentów ze skierowaniem. To jeden z najstarszych tego typu w Europie.
• Kopalnia Soli "Bochnia": Podziemne Uzdrowisko Bochnia oferuje pobyty leczniczo-rehabilitacyjne na głębokości około 212 m, z programami dla dzieci i dorosłych z chorobami układu oddechowego i alergiami, również częściowo w ramach kontraktu z NFZ.
• Kopalnia Soli "Kłodawa": oferuje podziemną trasę turystyczną oraz komory o funkcji rekreacyjno- -zdrowotnej, choć w mniejszej skali niż Wieliczka i Bochnia.
• Ciechocinek: uzdrowisko znane z tężni solankowych (drewnianych konstrukcji, po których spływa solanka, tworząc mikroklimat zbliżony do nadmorskiego) to inna technika niż haloterapia w grocie, ale oparta na tym samym mechanizmie inhalacji aerozolu solnego, dostępna bezpłatnie w plenerze.
• Inowrocław: uzdrowisko z tężniami solankowymi i tradycją balneoterapii solankowej3.
Komercyjne groty solne
Prywatne groty solne, czasem nazywane jaskiniami solnymi lub pokojami haloterapii, działają obecnie w większości większych i średnich miast w Polsce, często jako samodzielne gabinety albo część centrów SPA i klinik fizjoterapii. Ich standard, wielkość pomieszczenia, typ halogeneratora i stężenie aerozolu bywają bardzo różne, dlatego przy wyborze warto zwrócić uwagę na parametry pomieszczenia i możliwość konsultacji ze specjalistą.
Punkt błogości
Amerykański lekarz i były szef Agencji Żywności i Leków (FDA) David Kessler opisał w książce "The End of Overeating" koncepcję tak zwanego punktu błogości – optymalnej, starannie wyliczanej kombinacji soli, cukru i tłuszczu, która maksymalizuje atrakcyjność produktu i aktywuje te same szlaki nagrody w mózgu, które biorą udział w mechanizmach uzależnień. Sól w tej triadzie ma dodatkową, mniej oczywistą funkcję – maskuje gorycz i wzmacnia odczuwanie słodyczy, dlatego bywa dodawana nawet do produktów, które nie kojarzą się nam ze słonym smakiem, w tym płatków śniadaniowych, pieczywa, lodów czy słodkich sosów. W efekcie największym źródłem sodu w typowej zachodniej diecie nie jest solniczka na stole, a produkty przetworzone, takie jak pieczywo, wędliny, sery, sosy, dania gotowe i przekąski, które według wielu szacunków odpowiadają za większość dziennego spożycia sodu8.
- 1. Int J Chron Obstruct Pulmon Dis. 2014;9:239-246.
- 2. J Aerosol Med. 1995;8(3):221-232.
- 3. www.sanatoria.com.pl
- 4. Extremophiles. 2018 Mar;22(2):233-246.
