Nasturcja (Tropaeolum majus)
Wspomaga układ trawienny, przyspiesza przemianę materii, działa moczopędnie i antybiotycznie. Dzięki zawartości olejków eterycznych (m.in. izotiocyjanianów) skutecznie zwalcza bakterie, grzyby i stany zapalne, ułatwiając oczyszczanie organizmu z toksyn. Jak wykazali niemieccy uczeni, substancje czynne zawarte w nasturcji mogą odgrywać istotną rolę w przeciwdziałaniu cukrzycy typu 2 poprzez zmniejszenie produkcji glukozy w wątrobie i zwiększenie odporności antyoksydacyjnej.
- Zbiór: od czerwca do września.
- Smak: wyrazisty, bardzo podobny do rzeżuchy.
- Surowiec: liście i kwiaty. Można z nich zrobić sałatkę, zupę lub przygotować placki nasturcjowe.
Pietruszka zwyczajna (Petroselinum crispum)
Ma silne działanie moczopędne, a także przeciwbakteryjne i przeciwzapalne. Zarówno korzenie, jak też nać i nasiona skutecznie zwalczają infekcje nerek i dróg moczowych oraz wspomagają ich detoksykację. Pietruszka jest doskonałym źródłem witamin A, C i K, a także folianu i żelaza. Pomaga neutralizować wolne rodniki oraz zmniejsza stres oksydacyjny.
- Zbiór: już po 4-6 tygodniach od wysiewu, obrywając zewnętrzne liście.
- Smak: wyrazisty, świeży z lekką nutą goryczki i cierpkości.
- Surowiec: liście. Wzbogaca smak dań mięsnych i warzywnych, pasuje do koktajli, zup oraz pesto.
Pokrzywa (Urtica dioica)
Ma silne własności moczopędne i odkażające. Znacząco zmniejsza odkładanie się w nerkach wapnia i szczawianów. Działa też przeciwzapalnie, przeciwutleniająco i przeciwalergicznie, a także obniża poziom cukru we krwi i poprawia przemianę materii. Dzięki wysokiej zawartości witamin i składników mineralnych wspomaga regenerację organizmu. Szczególnie cenne własności ma sok z młodych liści pokrzywy.
- Zbiór: od marca do grudnia.
- Smak: wyrazista, lekko pikantna.
- Surowiec: liście (trzeba je uprzednio sparzyć). Doskonale wzbogacą zupę, sałatkę albo smoothies.
Skrzyp polny (Equisetum arvense)
Działa moczopędnie, nie zaburzając równowagi elektrolitycznej. Ma też działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające. Dzięki wysokiej zawartości krzemionki wspomaga remineralizację kości, a poprzez zwiększanie produkcji kolagenu wpływa korzystnie na stan włosów, paznokci, skóry, a także na tkankę łączną i chrzęstną.
- Zbiór: od połowy lipca do końca sierpnia.
- Surowiec: ziele. Najczęściej stosuje się w postaci naparu, który ma łagodny, lekko słonawy smak, z wyczuwalną ziołową nutą.
Nawłoć pospolita (Solidago virgaurea)
Działa moczopędnie i oczyszczająco, zwiększa wydalanie mocznika i kwasu moczowego, zapobiega infekcjom układu moczowego, powstawaniu kamieni nerkowych oraz obrzęków. Poprawia też trawienie dzięki zwiększaniu produkcji soku żołądkowego i żółci. Podobne własności ma miód z kwiatów tej rośliny.
- Zbiór: od lipca do września.
- Surowiec: górne pędy z kwiatostanami. Ususzone ziele przechowuj w szczelnych słoikach z dala od światła i wilgoci. Stosuj jako napar.
Czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum)
A także cebula, por i szczypior zawierają związki siarki, które wiążą metale ciężkie w organizmie i ułatwiają ich usuwanie z żółcią do kału. Podobne działanie mają warzywa z rodziny krzyżowych (brokuły, kalafior, kapusta, jarmuż), które również obfitują w związki siarki. W ten sposób wspomagają detoks organizmu i pracę wątroby.
- Zbiór: w kwietniu i maju, najlepiej na początku kwitnienia.
- Smak: charakterystyczny czosnkowy.
- Surowiec: liście, kwiaty i cebulki. Kwiaty w niewielkich ilościach stanowią dekoracyjny dodatek wyostrzający smak sałatek. Liście można spożywać surowe lub gotowane, także jako pesto.
Kolendra siewna (Coriandrum sativum)
Intensyfikuje usuwanie rtęci z organizmu, chroni też wątrobę przed uszkodzeniem przez ołów oraz obniża jego poziom.
- Zbiór: sukcesywnie przez cały sezon – już 6-8 tygodni od wysiewu.
- Smak: wyraziste, lekko cierpkie, łączą cytrusy z nutą pietruszki. Dla osób z genetyczną wrażliwością mogą wydawać się ostre, metaliczne i mydlane.
- Surowiec: liście. Świeże dodawaj do dań kuchni azjatyckiej i meksykańskiej, zup, gulaszów oraz sosów na bazie jogurtu.
Spirulina i chlorella
To najmocniejsze odtrutki, jakie oferuje nam Matka Natura. Spirulina chroni organizm przed toksycznymi metalami ciężkimi, takimi jak kadm, rtęć, ołów i arsen. Chlorella zawiera najwięcej chlorofilu ze wszystkich roślin, co w połączeniu z aminokwasami i mikroelementami czyni ją jedną z najlepszych substancji wspomagających regenerację i oczyszczenie organizmu. Pomaga usuwać rtęć z układu pokarmowego, mięśni, tkanki łącznej i kości, wspomaga też detoksykację chemikaliów, takich jak ftalany lub pestycydy.
- Smak: trawiaste, morskie z wyczuwalną nutą orzechów i grzybów.
- Zastosowanie: sproszkowane nadadzą się do koktajli warzywnych, jogurtów i sałat. Mogą być też barwnikiem do makaronów i naleśników.
Krwawnik pospolity (Achillea millefolium)
Ekstrakt z krwawnika znacząco chroni wątrobę przed toksycznymi chemikaliami (np. czterochlorkiem węgla), a także odgrywa istotną rolę w leczeniu tego narządu. Wyciąg z tej rośliny wykazuje również zdolność do obniżania poziomu glukozy oraz enzymów wątrobowych u diabetyków.
Ostropest plamisty (Silybum marianum)
Głównym związkiem czynnym rośliny jest sylimaryna. Wspiera ona funkcję wątroby poprzez zmniejszenie stresu oksydacyjnego, promowanie regeneracji uszkodzonych komórek i zapewnienie bariery ochronnej. Zapobiega stłuszczeniu wątroby, hamuje jej włóknienie oraz sprzyja wytwarzaniu nowych hepatocytów. Ponadto pomaga procesy detoksyfikacji, wzmacniając zdolność organu do przetwarzania i usuwania toksyn. Chroni też nerki przed uszkodzeniami przez metale ciężkie.
- Zbiór: przełom sierpnia i września.
- Smak: łagodny, neutralny, lekko zbożowy z subtelną nutą goryczki oraz orzechowym aromatem.
- Surowiec: nasiona. Możesz dodawać je do owsianek, jogurtów, sałatek, zup i past kanapkowych.
Mniszek lekarski (Taraxacum officinale)
Obniża markery wątrobowe AST i ALT, zapobiega stłuszczeniu i marskości wątroby, ma także działanie przeciwnowotworowe. Aby wspomóc wątrobę, najlepiej wykorzystać lecznicze właściwości jego korzenia. Herbata z mniszka może wspomagać detoksykację narządu, a zawarte w tej roślinie polisacharydy ochraniają wątrobę przed uszkodzeniami przez toksyny.
- Zbiór: od marca do czerwca, a potem od października do listopada.
- Surowiec: korzenie, liście i kwiaty. Liście i kwiaty doskonale nadają się na smoothies, pesto i sałatkę. Korzenie stosuje się w odwarach.
Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus)
Zawarte w nim kwasy, flawonoidy, fitosterole i garbniki pobudzają regenerację hepatocytów, odtruwają organ, osłaniają go przed działaniem wolnych rodników oraz zapobiegają stłuszczeniu. Karczoch zwiększa też produkcję żółci, uczestniczącej w usuwaniu toksyn.
- Zbiór: od sierpnia do października.
- Smak: wytrawny, delikatnie orzechowy, z wyczuwalną goryczką i cierpkością.
- Surowiec: nierozwinięte pąki kwiatowe, które po ugotowaniu stają się miękkie i maślane.
Ogórecznik lekarski (Borago officinalis)
Działa przeciwutleniająco, przeciwzapalnie, napotnie i odtruwająco. Zawiera bogactwo kwasów fenolowych, flawonoidów, antocyjanów, alkaloidów i terpenów.
- Zbiór: od maja do października.
- Smak: podobny do ogórka, świeży.
- Surowiec: liście i kwiaty. Będą idealnym dodatkiem do sałaty, twarożku oraz smoothies.
Rukiew wodna (Nasturtium officinale)
Działa moczopędnie, co wspiera proces odtruwania organizmu. Rukiew zalecana jest też w awitaminozach.
- Zbiór: od kwietnia do września.
- Smak: ostra, nieco podobna do rzeżuchy.
- Surowiec: liście, które dodaje się do sałat, twarogów oraz zup.
Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea)
Zawiera związki polifenolowe o silnych właściwościach antyoksydacyjnych i przeciwzapalnych. Działa moczopędnie i pobudza przemianę materii.
- Zbiór: od kwietnia do listopada.
- Smak: wyrazisty, lekko żywiczny.
- Surowiec: liście. Świetnie sprawdza się jako przyprawa ziołowa.
Nagietek lekarski (Calendula officinalis)
Płatki kwiatu są silnym antidotum stosowanym w zatruciach. Ekstrakt z nagietka wykazuje działanie ochronne przed hepatotoksycznością, znacząco redukując markery uszkodzenia wątroby oraz zapobiegając peroksydacji lipidów w tym organie.
- Zbiór: od czerwca do wczesnej jesieni.
- Smak: ziołowo-kwiatowy, z wyraźną, lekko pikantną nutą.
- Surowiec: koszyczki kwiatowe. Idealny dodatek do sałatek, zup, zapiekanek, ryżu oraz serów.
Podagrycznik pospolity (Aegopodium podagraria)
Ma silne właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne, które mogą wspierać naturalne procesy detoksykacji organizmu. W badaniach wskazuje się też na jego hepatoprotekcyjny potencjał. Tradycyjnie stosowany do łagodzenia objawów dny moczanowej (wspiera wydalanie kwasu moczowego). Może pomagać w zapobieganiu otyłości.
- Zbiór: od marca do października.
- Smak: wyrazisty, podobny do pietruszki.
- Surowiec: liście. Dodawaj je do sałat, koktajli lub soków.
- 1. PLoS ONE11 (9): e0162397
- 2. Mol Med Rep. 2014 Dec;10(6):3157-62
- 3. Herbalism nr 1(2)/2016, 160-174
- 4. Front. Med. 11:1494740
- 5. Pharmacogn Rev. 2019;13(26):50-58
- 6. J Herbmed Pharmacol. 2019; 8(2): 69-77
- 7. Afr J Tradit Complement Altern Med. (2017) 14(2):92-102
- 8. Int. J. Adv. Res. Biol. Sci. (2017). 4(8): 98-109
- 9. Lipids Health Dis. 2020; 19: 81
- 10. Int. J. Mol. Sci. 2023, 24, 17076
- 11. Daru. 2014 Jun 2;22(1):46
- 12. J Appl Toxicol. 1990 Aug;10(4):275-9
- 13. Trakia Journal of Sciences, Vol. 19, № 2, 2021
- 14. J App Pharm Sci, 2016; 6 (04): 202-205
- 15. Journal of Applied Pharmaceutical Science. 6. 202-205. 10.7324/JAPS.2016.60429
- 16. 18. Molecules 2017, 22(9), 1409
- 17. Plant Foods Hum Nutr. 2015 Dec;70(4):441-53
- 18. Chem Biodivers. 2024 May;21(5):e202301822
- 19. Int J Mol Sci. 2023 Nov 30;24(23):16975
- 20. Evid Based Complement Alternat Med. 2021 Jan 8;2021:1632957
- 21. Pharmaceuticals (Basel). 2021 Dec 20;14