Nasze magazyny
Pocenie się to naturalny mechanizm termoregulacyjny organizmu, jednak dla milionów ludzi na całym świecie stanowi on źródło codziennego wstydu, dyskomfortu i problemów psychologicznych. Hiperhydroza, czyli nadpotliwość, to schorzenie polegające na wydzielaniu potu w ilościach znacznie przekraczających potrzeby fizjologiczne. Jak szacuje International Hyperhidrosis Society, problem ten dotyka co najmniej 5% światowej populacji, a liczby te mogą być niedoszacowane ze względu na wstyd pacjentów przed zgłaszaniem się do lekarza1.
Czym jest nadpotliwość?
Nadpotliwość to nie tylko niedogodność kosmetyczna, ale poważny stan medyczny, który głęboko upośledza funkcjonowanie zawodowe, emocjonalne, społeczne i fizyczne. Na szczęście natura po raz kolejny przychodzi nam z pomocą, oferując ziołowe alternatywy dla syntetycznych kosmetyków.
Aby zrozumieć, jak działają zioła na nadpotliwość, musimy najpierw przyjrzeć się anatomii naszej skóry. Posiadamy 2 rodzaje gruczołów potowych: ekrynowe i apokrynowe. Gruczoły ekrynowe występują w dużych ilościach na podeszwach stóp, dłoniach, czole i policzkach, produkując duże ilości wodnistego, zazwyczaj bezwonnego potu. Z kolei gruczoły apokrynowe znajdują się głównie pod pachami i w okolicach narządów płciowych. Wydzielają one gęsty, lepki i początkowo bezwonny płyn.
Skąd zatem bierze się nieprzyjemny zapach?
Kiedy wydzielina z gruczołów apokrynowych wchodzi w kontakt z bakteriami żyjącymi na powierzchni skóry, te zaczynają rozkładać zawarte w niej kwasy, uwalniając lotne związki zapachowe. W tym procesie kluczową rolę odgrywają bakterie Gram-dodatnie.
Przykładowo, Staphylococcus epidermidis bierze udział w metabolizmie aminokwasów rozgałęzionych, produkując kwas izowalerianowy, który odpowiada za charakterystyczny, kwaśny zapach potu2. Inna bakteria, Staphylococcus haemolyticus, produkuje związki siarkowe i kwasowe, czyniąc zapach jeszcze bardziej drażniącym.
Z kolei lipofilne bakterie z rodzaju Corynebacterium (takie jak Corynebacterium jeikeium i Corynebacterium tuberculostearicum) są dominującymi gatunkami pod pachami u osób o bardzo intensywnym, siarkowym zapachu ciała3. Na szczęście natura przychodzi nam z pomocą, pomagając pozbyć się nie tylko brzydkiego zapachu, ale też nadmiernej potliwości.
Zioła pomocne przy nadpotliwości
Ostryż zanokcicowaty (Curcuma xanthorrhiza)
Najbardziej obiecującym surowcem roślinnym w walce z nadpotliwością okazał się ostryż zanokcicowaty, znany też jako kurkuma jawajska. To niska roślina z rodziny imbirowatych pochodząca z indonezyjskiej wyspy Jawa, uprawiana głównie w Malezji, Tajlandii i na Sri Lance.
Naukowcy postanowili przetestować działanie ekstraktów z Curcuma xanthorrhiza zarówno pod kątem hamowania potu, jak i niszczenia bakterii wywołujących zapach. Wykorzystano w tym celu ekstrakcję frakcyjną, używając etanolu, a następnie rozpuszczalników o różnej polarności: heksanu, octanu etylu i acetonu.
Frakcja heksanowa okazała się najbardziej wydajna (stanowiła 58,3% ekstraktu), co wskazuje na wysoką zawartość związków niepolarnych. Głównymi substancjami czynnymi (markerami) w tej frakcji są cenne terpenoidy, a wśród nich unikalny dla tego gatunku ksantorizol (stanowiący aż 43,6% analizowanego ekstraktu) oraz kurkumina (1,51%).
Frakcja heksanowa z Curcuma xanthorrhiza wykazała w badaniach in vitro spektakularne właściwości antybakteryjne. Testowano ją na wspomnianych wcześniej szczepach: Staphylococcus epidermidis, Staphylococcus haemolyticus, Corynebacterium jeikeium oraz Corynebacterium tuberculostearicum. Ekstrakt skutecznie zahamował wzrost tych bakterii (skuteczność sięgała 83,5% w porównaniu do silnego antybiotyku kontrolnego). Gatunki z rodzaju Corynebacterium, produkujące najsilniejszy odór, były szczególnie wrażliwe na działanie frakcji heksanowej (minimalne stężenie hamujące wyniosło zaledwie 0,04 mg/ml).
Mechanizm tego działania opiera się na bogactwie metabolitów wtórnych. Kurkumina i ksantorizol posiadają szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego. Zaburzają one przepuszczalność ścian komórkowych bakterii, sprawiając, że substancje wewnątrzkomórkowe, takie jak jony, aminokwasy, enzymy i składniki odżywcze, po prostu z nich "wyciekają". To prowadzi do drastycznego spadku poziomu ATP (związku napędzającego metabolizm) i ostatecznej śmierci komórki bakteryjnej.4
Łopian (Arctium)
W pewnym eksperymencie oceniano wpływ kapsułek ziołowych (z pluskwicy groniastej, soi, ziemniaka, niepokalanka pospolitego i łopianu) na uderzenia gorąca i nocne poty u kobiet po menopauzie.
Badanie dowiodło, że mieszanka ziół skutecznie zmniejszała częstotliwość i intensywność nocnych potów5. Zielarze stosują łopian również w łagodzeniu nadpotliwości. 2 łyżki suszonych liści, korzenia lub nasion zalej 2 szklankami wrzącej wody i odstaw na 30 min. Następnie odcedź. Tak przygotowany napar pij 3-5 razy dziennie, w małych porcjach po pół szklanki.
Cytryniec chiński (Schisandra chinensis)
Według tradycyjnej medycyny chińskiej, a także według badań na zwierzętach, owoc cytryńca może zmniejszać nadmierną potliwość.9
Pokrzywa (Urtica dioica)
Działa moczopędnie, a zwiększając objętość wydalanego moczu, ogranicza tym samym ilość płynów usuwanych przez skórę. Ponadto pomaga zredukować nieprzyjemny zapach potu. 2 łyżki ziół zalej 2 szklankami gorącej wody i gotuj na małym ogniu pod przykryciem przez 5 min. Odstaw na 10 min, przecedź i przelej do termosu. Pij po pół szklanki 2-3 razy dziennie.
Pluskwica groniasta (Cimicifuga racemosa)
Może zmniejszać potliwość u kobiet przechodzących menopauzę; według badań, redukuje ona także inne objawy naczynioruchowe klimakterium7.
Kora dębu (Quercus corex)
Garbniki działają ściągająco, czyli wiążą się z białkami w skórze, zwężając tkanki organizmu, a tym samym zwężając pory i wysuszając podrażnione miejsca8. Z naparu przygotuj kąpiel. Zalej kilka łyżek zmielonej kory dębu wrzącą wodą i zaparzaj przez ok. 15 min, a następnie przecedź. Kąpiel nie powinna trwać dłużej niż 20 min. Kąpiel ziołowa w mieszance rumianku i kory dębu działa również antyseptycznie, przez co ogranicza rozwój flory bakteryjnej na powierzchni skóry.
Traganek błoniastego (Astragalus)
Jest stosowany w tradycyjnej medycynie chińskiej do wzmacniania qi, budowania siły i wytrzymałości oraz łagodzenia pocenia się (w tym nocnych potów) i zmniejszania obrzęków.10
Szałwia lekarska (Salvia officinalis)
Badania dowodzą, że potrafi znacząco zmniejszyć hiperhydrozę. Może też przydać się paniom w okresie klimakterium, gdy występują je tzw. zlewne poty. W podwójnie zaślepionym, randomizowanym, kontrolowanym badaniu klinicznym, 66 kobiet po menopauzie skarżących się na objawy menopauzy podzielono na dwie grupy: interwencyjną i kontrolną.
Grupa interwencyjna otrzymywała tabletki z szałwii lekarskiej (zawierające 100 mg ekstraktu z szałwii lekarskiej) w dawce 3 tabletek dziennie przez 3 miesiące, podczas gdy grupa kontrolna otrzymywała tabletki placebo z tą samą receptą. Po tym czasie wyniki wykazały, że ekstrakt z szałwii łagodził objawy menopauzy, takie jak uderzenia gorąca, nocne poty, kołatanie serca, bóle mięśni i stawów.11
Kozłek lekarski (Valeriana officinalis) i dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum)
Korzeń waleriany oraz dziurawiec to kolejne rośliny znajdujące się na liście potencjalnych remediów. Pocenie u wielu pacjentów ulega drastycznemu zaostrzeniu na skutek stresu i zaburzeń lękowych. Działanie uspokajające i stabilizujące nastrój (współgrające z technikami relaksacyjnymi i biofeedbackiem, również polecanymi przez ekspertów) może znacząco zmniejszać intensywność potliwości emocjonalnej.12
Żeń-szeń właściwy (Panax ginseng)
Spojrzenie tradycyjnej medycyny chińskiej na nadpotliwość skupia się na dysharmonii energii w ciele – niedoborze energii yang, gromadzeniu wilgotnego gorąca lub słabości energii qi, która nie potrafi utrzymać płynów w organizmie. Badania kliniczne dowodzą skuteczności połączenia zabiegów akupunktury z suplementacją Yunnan Baiyao, czyli herbatą/kapsułkami zawierającymi m.in. żeń-szeń.
W opisanym przypadku klinicznym 16-letniego chłopca cierpiącego na potężną nadpotliwość głowy, pleców i brzucha, regularne przyjmowanie zaledwie 0,25 g ekstraktu z Yunnan Baiyao każdego ranka przez okres 6 miesięcy, przy jednoczesnych cotygodniowych sesjach akupunktury, całkowicie ustabilizowało układ nerwowy, zahamowało pot i pomogło organizmowi powrócić do naturalnej równowagi.13
- 1. J. Am. Acad. Dermatol. 2004, 51, 241-248.
- 2. J. Inorg. Biochem. 2013, 128, 257-261.
- 3. Separations 2023, 10(6), 324.
- 4. Microbiome 2018, 6, 213.
- 5. FEMS Microbiol. Ecol. 2013, 83, 527-540.
- 6. International Hyperhidrosis Society – Natural Remedies (2025).
- 7. Acupuncture and Herbal Treatment with Yunnan
