Nasze magazyny
W zawodzie pielęgniarki kształciłam się na początku lat 90., ale już na długo przed ukończeniem nauki wyzbyłam się wielu złudzeń. Miałam 20 lat i już wtedy było dla mnie jasne, że podawanie leków i interwencje chirurgiczne rzadko kiedy mają na celu zajęcie się przyczynami choroby. Miałam też wrażenie, że pomimo słusznych intencji i ideałów, ogół społeczeństwa zaczął traktować publiczną służbę zdrowia, jako receptę na wszystkie problemy.
Zaraz po zdobyciu kwalifikacji zawodowych pielęgniarki, zaczęłam szkolić się w zakresie fitoterapii. Jednocześnie nadal pracowałam w zawodzie w klinikach o różnej specjalizacji oraz jako pielęgniarka w internacie szkoły zakonnej. W 2000 roku otworzyłam prywatny gabinet lekarski w Somerset i ostatecznie rozstałam się z pielęgniarstwem, gdy w 2011 roku adoptowałam dwójkę dzieci. Organizuję spacery i warsztaty na temat roślin leczniczych, przy okazji których zbieram rośliny do mojej apteczki.
Ziołolecznictwo - odwieczna domena kobiet
Kobiety od dawna były związane z kultem roślin i wiedzą o ziołach służących do radzenia sobie zarówno z dolegliwościami kobiecymi, jak i problemami zdrowotnymi całej rodziny. Od starej wiedźmy czy znachorki, przez kury domowe, akuszerki i po prostu matki – wszystkie te kobiety znały dostępne w ich otoczeniu zioła i potrafiły wykorzystać je do leczenia powszechnych dolegliwości. Jednak na przestrzeni wieków ta wiedza i potencjał kobiet osłabły, ustępując miejsca rozwijającej się medycynie konwencjonalnej, zdominowanej w większości dyscyplin, poza pediatrią, psychiatrią i medycyną ogólną, przez mężczyzn.
W obliczu przyszłości, gdzie dostęp do bezpłatnej opieki zdrowotnej może być coraz bardziej ograniczany, mamy, w mojej ocenie, obowiązek uczyć nasze dzieci, jak działa ludzki organizm oraz czego potrzebuje, aby funkcjonować prawidłowo. Jeśli zachęcimy kobiety do powrotu do korzystania z tradycyjnej wiedzy i metod leczniczych, z pewnością przekażą te umiejętności swoim dzieciom.
Czytaj również: Jak uprawiać zioła, zbierać je i suszyć? Poradnik dla początkujących
Wobec coraz większego przeciążenia systemu publicznej opieki zdrowotnej, kobiety powinny uzbroić się w proste narzędzia, które pozwolą im zadbać o zdrowie swoje i swoich bliskich.
Fitoterapeuci to jedyni specjaliści medycyny niekonwencjonalnej posiadający oficjalne uprawnienia do diagnozowania chorób. Konsultacja trwa zazwyczaj około godziny i obejmuje pełen wywiad z pacjentem, uwzględniający kwestie stosowanej diety i stylu życia. Dane te pozwalają terapeucie na zidentyfikowanie czynników, które mogły przyczynić się do wystąpienia choroby i dobranie właściwego zestawu ziół, które stosowane są zazwyczaj w postaci wyciągów na bazie alkoholu lub naparów do picia, przygotowanych specjalnie dla danej osoby.
Fitoterapeuta udziela również rad i wskazówek w kwestiach związanych z dietą oraz stylem życia, dzięki którym pacjent dowiaduje się, co może zrobić, aby wspomóc prawidłowe funkcjonowanie swojego organizmu.
W moim gabinecie stykam się z szerokim wachlarzem schorzeń, ale zgłasza się do mnie znacznie więcej kobiet niż mężczyzn, a wiele z nich ma problemy zdrowotne charakterystyczne właśnie dla kobiet. Podczas konsultacji, bardziej niż na przepisywaniu ziół, mających na celu doraźną pomoc, skupiam się na wyjaśnianiu pacjentom, jak wprowadzić do ich codziennego życia to, czego ich organizm potrzebuje w dłuższej perspektywie. Wielu specjalistów od ziołolecznictwa prowadzi kursy, organizuje spacery i warsztaty dla osób, które chcą pogłębić swoją wiedzę na temat ziół.
System leczenia
Większość ogólnie dostępnych informacji na temat ziół skupia się na działaniu konkretnych roślin na określone dolegliwości. To, czego ja nauczyłam się z metody leczenia zwanej medycyną endobiogeniczną, to fakt, że wystąpienie choroby jest oznaką tego, że organizmowi brakuje czegoś, czego potrzebuje do prawidłowego funkcjonowania. Może być to element środowiskowy, emocjonalny, związany z żywieniem, a nawet coś, czego zabrakło w fazie rozwoju.
Może się to objawiać m.in. w postaci skutków ubocznych stosowania przepisanego leku. Oczywiście reakcja i metody adaptacyjne organizmów ludzkich różnią się między sobą, tym niemniej niektóre schematy można przypisać do określonych grup. W większości są to te rodzaje prawidłowości, które zostały opisane w tradycyjnych teoriach leczenia, na przykład w medycynie chińskiej i humoralnej (galenowskiej) oraz ajurwedzie.
Zioła lecznicze są na ogół bardzo bezpieczne i dobrze tolerowane. Istnieją pewne wyjątki, w przypadku reakcji z innymi substancjami. Na przykład, niektóre zioła potęgują działanie szlaku metabolicznego, w którym udział bierze cytochrom P450, enzym przyspieszający rozkład i eliminację leków. Wśród powszechnie znanych roślin, takie działanie ma na przykład dziurawiec.
Zioła o takim działaniu mogą potencjalnie osłabiać działanie leków antykoncepcyjnych i przeciwzakrzepowych. Jednak w większości przypadków zioła są bezpieczne, niedrogie, łatwe do uprawy lub zbierania w ich naturalnych środowisku. Należy oczywiście upewnić się co do właściwego rozpoznania – dobry przewodnik po roślinach leczniczych to podstawa, a w przypadku zakupu ziół istotne jest sprawdzenie wiarygodności źródła pochodzenia.
Czytaj również: Ziołowa apteczka - najlepsze zioła o działaniu oczyszczającym
Proste rozwiązania na powszechne kobiece dolegliwości
Część z najbardziej znanych roślin leczniczych o potwierdzonym pozytywnym wpływie na zdrowie kobiet, nie występuje w naturze na naszej szerokości geograficznej, ale wiele pospolitych ziół rośnie dziko na łąkach lub może być bez trudu uprawiana w przydomowym ogródku albo na balkonie. Można je stosować świeżo po zebraniu lub przetwarzać i przechowywać wyciskając sok, zamrażając, susząc w celu przygotowywania naparów, zalewając alkoholem, konserwując z cukrem lub miodem w postaci syropów albo macerując w occie lub oleju.
Przekonałam się, że do wyleczenia wielu powszechnych kobiecych dolegliwości wystarczy zazwyczaj kilka ziół i zmian w diecie. Z mojego doświadczenia wynika, że przy odrobienie wiedzy, zastosowaniu ziół i samodzielnego leczenia w domu, można uniknąć konieczności stosowania leków, zmniejszyć dawki tych, już przyjmowanych, a nawet odstawić je zupełnie.
Jak kobiety w naturalny sposób mogą wspomóc swoje zdrowie?
Zastosuj zdrową dietę
Tłumaczę moim pacjentom, że najważniejszym elementem dbania o zdrowie jest właściwa dieta. Jeśli dostarczamy organizmowi budulca niezbędnego do jego prawidłowego funkcjonowania, łatwiej będzie mógł dostosowywać się do wszelkich wyzwań, z którymi przyjdzie mu się zmierzyć. Odsetek produktów zbożowych w diecie większości mieszkańców zachodniego świata jest bardzo wysoki.
Jestem przekonana, że wpływa to negatywnie na zdrowie układu pokarmowego oraz zaburza równowagę hormonalną organizmu, a działania te wzajemnie się potęgują. Zalecam zatem moim pacjentkom, aby unikały opierania swojej diety na produktach pszennych, a z czasem namawiam je do pieczenia chleba na zakwasie oraz wstępnego namaczania ziaren roślin strączkowych z upraw ekologicznych, dzięki czemu składniki odżywcza stają się łatwiej przyswajalne.
Często doradzam także dietę bezzbożową gównie dlatego, że gluten nierzadko wywołuje reakcje alergiczne. I choć jestem sceptyczna wobec bezglutenowego szaleństwa, to z mojego doświadczenia wynika, że spożycie glutenu wiąże się często z zaburzeniami autoimmunologicznymi
Kolejną sprawą jest zawartość kwasu fitowego, obecnego w otrębach większości zbóż i roślin strączkowych, który wiąże się z minerałami w jelitach, szczególnie z żelazem, wapniem, magnezem i cynkiem, ograniczając ich wchłanianie. Traktuję poważnie także piętrzące się dowody na to, że stosowany w środkach ochrony roślin glifosat może zaburzać pracę układu hormonalnego organizmu.
Pamiętaj o fitoestrogenach
Dieta bogata w fitoestrogeny może pozytywnie wpłynąć na zdrowie hormonalne kobiet. Te selektywne modulatory receptora estrogenowego w swojej strukturze chemicznej przypominają endogenne estrogeny, ale są znacznie słabsze w działaniu. Zatem w przypadku dominacji estrogenów, zwykle z powodu osłabienia procesów ich eliminacji, np. w zespole napięcia przedmiesiączkowego, konkurują one o receptory, w wyniku czego ich działanie jest osłabione.
Natomiast w przypadku obniżonej ilości estrogenów, np. w okresie menopauzy, zapewniają pewne wzmocnienie działania estrogenów, które bez ich udziału nie byłoby możliwe. Istnieje wiele badań, których autorzy próbują ustalić, czy selektywne modulatory receptora estrogenowego zwiększają ryzyko wystąpienia hormonozależnego raka sutka. Wnioski nie są jednak nigdy jednoznaczne, ponieważ nadal wiemy niewiele o chorobach nowotworowych w ogóle, a do ich wystąpienia przyczynia się tak wiele różnych czynników.
Wiemy, że podwyższony poziom estrogenów może przyczyniać się do powstawania mięśniaków macicy lub rozwoju raka piersi. Rośnie zaniepokojenie wpływem egzogennych estrogenów środowiskowych, takich jak bisfenole, wykorzystywane w produkcji tworzyw sztucznych, na nasze zdrowie. Wiadomo, że spożycie roślin z rodziny kapustowatych (brokuły, kapusta, jarmuż, kalafior itp.) sprzyja sprzęganiu estrogenów, umożliwiając tym samym eliminację ich nadmiaru. Włączenie ich do codziennej diety może być zatem korzystne dla zdrowia.
Zastosuj naturalne sposoby na kobiece problemy
Menopauza to z kolei sprawa, z którą kobiety zgłaszają się do mnie najczęściej. Zwłaszcza teraz, gdy w mediach zaczęły pojawiać się informacje o tym, że HTZ (hormonalna terapia zastępcza) może zwiększać ryzyko zachorowania na raka piersi. U niektórych kobiet objawy menopauzy są na tyle uciążliwe, że mogą znacząco wpływać na komfort codziennego życia.
Gorące poty i wzdęcia są częstą przyczyną niepokoju, zaburzeń snu i słabej koncentracji. Skutecznym środkiem łagodzącym pocenie się może być szałwia z uwagi na jej działanie osuszające. Tradycyjnie uważano ją za estrogenną. Wykazano również, że wpływa korzystnie na pamięć. Może być stosowana w postaci świeżej, suszonej lub jako wyciąg do trzech razy dziennie. Jeśli stosujemy ją w postaci naparu, najlepiej pić go na zimno.
Obfite miesiączki są często leczone za pomocą pigułek antykoncepcyjnych. Wśród przyczyn ich występowania wymienia się anemię, która powoduje obfite miesiączki, ale może też być ich następstwem, problemy z tarczycą, mięśniaki macicy, okres perimenopauzy lub endometriozę. Mogą je wywołać także antykoncepcyjne wkładki wewnątrzmaciczne. Znacznie rzadziej występują jako skutki uboczne stosowania leków przeciwzakrzepowych. Ich przyczyną mogą być też nowotwory.
Z punktu widzenia ziołolecznictwa, dominacja estrogenowa przyczynia się do powstania grubszej warstwy endometrium podczas trwania cyklu, prawdopodobnie dlatego, że wątroba nie rozkłada i nie eliminuje skutecznie estrogenów z organizmu. Aby poprawić skuteczność tej eliminacji, zalecam codzienne spożywanie roślin kapustowatych.
Przywrotnik jest z kolei rośliną o działaniu sciągającym, od zawsze uznawaną za progestagenową. Jej rozkurczowe działanie jest wykorzystywane do zmniejszenia ciężkich krwawień menstruacyjnych. Pokrzywy mają za to działanie ściągające, są również znakomitym źródłem wielu witamin i minerałów – w tym witaminy C i żelaza.
Owoce róży mają właściwości chłodzące, ściągające i są lekko gorzkawe, mogą zatem zmniejszać krwawienie i przekrwienie miednicy oraz wspomagać pracę wątroby. Stosuję je także, aby pomóc kobietom w wyznaczaniu zdrowych granic i zwiększeniu dbałości o siebie, kiedy są nadwyrężone emocjonalnie. Połączenie tych trzech ziół daje przyjemny w smaku napar. Nie brakuje ich w naturze i można łatwo zebrać ich duże ilości, które można zasuszyć i stosować, według potrzeb, przez cały rok.
Zespół napięcia przedmiesiączkowego to uogólnienie stworzone na potrzeby nazwania wielu różnych objawów, w tym m.in. tkliwości piersi, wzdęć, wahań nastroju i zwiększonego łaknienia. W ziołolecznictwie zakładamy, że i te przypadłości związane są ze słabą eliminacją estrogenów i ekspozycją na egzogenne estrogeny środowiskowe.
Również w tym przypadku zalecana jest dieta bogata w rośliny z rodziny kapustowatych oraz fitoestrogeny. Uwzględnienie gorzkich ziół w diecie wpływa korzystnie na pracę wątroby i dodatkowo wspomaga usuwanie estrogenów.
Jeśli występuje nadmierna wrażliwość piersi, polecam picie wstępnie lekko wypalanego korzenia mniszka lekarskiego. Świetnie zastąpi nam kawę, wspomoże wątrobę i nerki, a jego moczopędne działanie złagodzi wzdęcia. Kofeina nasila za to uczucie tkliwości piersi. Korzystny wpływ na funkcjonowanie wątroby mogą mieć wszystkie odmiany sałaty o gorzkim smaku oraz cytrusy, na przykład cytryna (zwłaszcza skórka) i grejpfrut.
Bóle menstruacyjne (dysmenorrhea) można podzielić na dwa rodzaje – bóle zastoinowe i skurczowe. Bóle o podłożu zastoinowym pojawiają się na kilka dni przed miesiączką i ustępują wraz z wystąpieniem krwawienia. Ich przyczyną jest słaby przepływ krwi w miednicy, którego źródeł należy zazwyczaj szukać w zachwianiach równowagi organizmu.
Jednym z prostych sposobów radzenia sobie z nimi, jest zadbanie o wątrobę poprzez wprowadzenie do diety wymienionych powyżej pokarmów o gorzkim smaku oraz wspomaganie przepływu krwi przez naczynia krwionośne w obrębie miednicy przy użyciu rozgrzewających przypraw, takich jak imbir czy cynamon.
Krwawnik pospolity, występujący dość powszechnie na łąkach, zawiera substancje o działaniu przeciwzapalnym i jest wykorzystywany do pobudzania krążenia i regulowania przepływu krwi.
Kurczowe bóle menstruacyjne pojawiają się natomiast, gdy zaczyna się krwawienie. Ich wystąpienie powiązane jest z zaburzeniem równowagi prostaglandyn i w wielu przypadkach, aby się z nimi uporać, wystarczy uzupełnić dietę o wysokiej jakości tłuszcze omega-3. Sardynki lub makrele w puszce są tanim wydajnym źródłem tych tłuszczów i można spożywać je do trzech razy w tygodniu.
Pojawienie się skurczy można oznaczać także, że organizm potrzebuje większej dawki magnezu. W przypadku stosowania diety o wysokiej zawartości węglowodanów, dla prawidłowego metabolizmu niezbędne są duże ilości magnezu, ale fityniany w ziarnach wiążą się z magnezem i osłabiają jego wchłanianie, co jest kolejnym argumentem przemawiającym za wyeliminowaniem z diety produktów zbożowych.
Duże ilości magnezu znajdują się w kakao – to świetny pretekst, aby przed miesiączkę pozwolić sobie na trochę wysokiej jakości gorzkiej czekolady! Liście malin w postaci przyjemnego w smaku naparu o działaniu wzmacniającym mięśnie macicy można stosować trzy razy dziennie, w dwóch tygodniach poprzedzających wystąpienie miesiączki, aby złagodzić skurcze. Działanie przeciwskurczowe wzmocni dodatkowo dodanie świeżo startego imbiru lub szczypty pieprzu cayenne. Oba te dodatki działają również rozgrzewająco.
Wrotycz maruna (złocień maruna) to kolejna roślina, która zawiera związki regulujące wydzielanie prostaglandyn prozapalnych. Jest łatwa do uprawy w ogrodzie lub doniczce. Najlepsze efekty daje przyjmowanie świeżych liści, które można zrolować i połknąć, jak pigułkę, popijając dużą ilością wody.
Przeżuwanie liścia może u niektórych osób spowodować powstanie pęcherzyków wewnątrz jamy ustnej, dlatego najlepiej połykać je w całości. Można też przygotować wyciąg z całej rośliny wraz z kwiatami. W tym celu należy macerować roślinę w wódce: posiekać na drobne kawałki, napełnić nimi słoik i zalać alkoholem. Tak przygotowaną pozostawić do nasiąknięcia na dwa tygodnie, następnie odfiltrować i zabutelkować. Stosować jedną łyżeczkę rozcieńczoną w niewielkiej ilości wody, dwa razy dziennie. Roślina ta sprawdza się również znakomicie zapobiegawczo w przypadku hormonalnych bólów głowy i migreny.
Zapalenie pęcherza moczowego jest zmorą wielu kobiet. Jego przyczyną jest zazwyczaj zanieczyszczenie cewki moczowej bakteriami przeniesionymi z odbytu. Występuje ono również w następstwie intensywnych stosunków seksualnych, w wyniku których doszło do zasinienia cewki moczowej, dlatego przypadłość ta nazywana jest również chorobą nowożeńców, (tzw. syndrom miesiąca miodowego). Można je leczyć w warunkach domowych.
Należy wyeliminować z diety wszelkie napoje zawierające cukier, w tym soki owocowe. Nawet sok żurawinowy ma wysoką zawartość cukru, a ten jest pożywką dla bakterii. Pomocny może być natomiast suplement z wyciągiem z żurawiny, który zapobiega przyleganiu bakterii do ściany pęcherza. Odstaw zatem napoje gazowane, kawę i herbatę i pij dużo świeżej wody.
Doskonale sprawdza się woda jęczmienna, która jest środkiem łagodzącym podrażnienia błon śluzowych, przynoszącym ulgę przy zapaleniach pęcherza moczowego. Możesz także przygotować herbatkę ziołową, łączącą w sobie antybakteryjne działanie tymianku (można dodać zarówno świeży, jak i suszony), kojące i przeciwzapalne właściwości kłącza perzu oraz gorycz ziela nawłoci o działaniu wzmacniającym i moczopędnym – można ją pić w dowolnych ilościach, bez względu na porę dnia. Właściwe działanie terapeutyczne gwarantuje wywar przygotowany z 10 g ziół w litrze wody.
Zwalcz stres i niepokój
Gdyby zgłosiła się do mojego gabinetu kobieta, która powiedziałaby, że nie cierpi na żadne z powyższych dolegliwości, natychmiast chciałabym zamienić się z nią miejscami lub dowiedzieć się, jak tego dokonała! Współczesne kobiety żyją pod ogromną presją konieczności łączenia kariery zawodowej z prowadzeniem domu i dbaniem o rodzinę, rzadko kiedy mogąc liczyć na wsparcie.
Oczekiwania wobec życia rodzinnego są teraz większe niż kiedykolwiek i to właśnie kobiety przeważnie ciosą na barkach cały ten emocjonalny ciężar. Jak wiemy zapracowanie jest choroba naszych czasów, dlatego tak ważne jest, aby znaleźć czas na odpoczynek i regenerację.
Sposób w jaki odpoczywamy może być dowolny, w zależności od tego, co według na nas działa najlepiej. Może to być spacer na łonie natury, joga, tai-chi, gimnastyka, medytacja, zabiegi odprężające ciało, uprawianie sztuki lub czytanie. Nic złego nie ma też w krótkiej drzemce w ciszy.
Należy unikać sięgania po kofeinę, ponieważ w dłuższej perspektywie pozbawia nas ona energii. Łatwo ulec pokusie polegania na cukrze, bo daje nam natychmiastowy zastrzyk energii, ale cukier we krwi działa jak jo-jo, powoduje nagłe skoki i spadki energii. Zamiast tego, warto zadbać o utrzymanie stałego poziomu energii dostarczając organizmowi dobrych tłuszczów i białka z jaj, ryb, orzechów i nasion.
Jako wsparcie funkcji nadnerczy (gruczoły wydzielające tzw. hormony stresu) możemy dodawać także do jedzenia łyżeczkę nasion pokrzywy dziennie lub zjadać je wymieszane z jogurtem.
Melisa lekarska jest wspaniałym zielem poprawiającym nastrój i kojącym nerwy. Najlepiej działa w postaci herbaty ze świeżych liści, ale można robić z niej również wyciąg lub suszyć i przechowywać do użytku w miesiącach zimowych. Ma właściwości przeciwwirusowe, a badania pokazują, że olejek z niej pozyskany jest szczególnie skuteczny w walce z wirusem wywołującym opryszczkę, półpasiec i ospę wietrzną.
Rumianek to z kolei ziele o działaniu odprężającym. Dla mnie jest niejako rośliną matką, jest jak uspokajający uścisk, którego potrzebujemy, gdy sprawy zaczynają nas przerastać i nie chcemy poddać się pierwszej reakcji z rodzaju "walcz lub uciekaj". Stosuję go, aby złagodzić objawy związane ze stresem: ściśnięcie i nerwobóle żołądka lub zespół jelita drażliwego, a także aby wyciszyć reakcje histaminowe w przypadku alergii, ułatwić zasypianie i uśmierzyć ból poprzez rozluźnienie napiętych mięśni.
Rumianek rośnie i sam się wysiewa na niezagospodarowanych terenach, jeśli tylko obszar ten pozostaje nienaruszony. Zbieranie pojedynczych kwiatów jest bardzo czasochłonne, ale już 10 świeżych kwiatów wystarczy do przyrządzenia pełnowartościowego naparu. Jeśli planujemy go przechowywać, należy zbierać całe kwiatostany, ponieważ zielone części mają również łagodne działanie i mogą być wykorzystywane do przygotowania wyciągu lub zasuszone i stosowane w naparach.
Oczywiście udało mi się w tym miejscu jedynie nakreślić ogólny kształt dużo obszerniejszego tematu. Istnieje jednak wiele znakomitych książek i innych zasobów, z których można skorzystać. Warto także udać się po poradę do dyplomowanego fitoterapeuty.
Zoe Hawes, fitoterapeutka
Zoe Hawes, Herbs for women’s health, Journal of Holistic
Healthcare, Vol. 14, Issue 2, Summer 2017, wydawany przez
British Holistic Medical Association
- 1. www.gmc-uk.org/chapter_1_SOMEP_2015.pdf_635001394.pdf
- 2. https://ehjournal.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12940-016-0117-0
- 3. http://onlinelibrarywiley.com/doi/10.1002/9783527684403.eh13/summary
- 4. https://www.researchgate.net/publication/240579847_Diet_and_Estrogen_Status_The_Cruciferous_Connection
- 5. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18350281
- 6. www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1855626
