Nasze magazyny
Stres działa wręcz destrukcyjnie na nasz mózg. Jednak towarzyszące mu uczucie niepokoju, to nic, w porównaniu do stopnia uszkodzeń, jakie powoduje w komórkach nerwowych, czyli neuronach. Co gorsza, wywołane stresem zmiany w mózgu mogą przyczyniać się do rozwoju depresji i innych, równie groźnych chorób.
Pomocna może okazać się kurkumina - polifenol pochodzący z kurkumy (kłącze ostryżu długiego), która może regenerować uszkodzenia w układzie nerwowym, wywołane przez przewlekły stres1. Kurkumina stymuluje również tworzenie nowych komórek mózgowych i połączeń pomiędzy nimi, a te dwa procesy mogą zapobiegać lub łagodzić objawy depresji2,3.
Najnowsze badania pokazują, że przy jej pomocy możemy chronić zdrowie psychiczne. Jest to możliwe dzięki temu, że polifenol ten zwalcza uczucie leku i wspomaga leczenie depresji wywołanej stresem.
W niniejszym artykule omówione zostaną wstępne badania laboratoryjne i ich wyniki, które skłoniły lekarzy do przeprowadzenia eksperymentów z udziałem ochotników, mających na celu wykazanie, że kurkumina chroni nas przed skutkami, zarówno psychicznymi, jak i fizycznymi, przewlekłego stresu.
Kontrolowanie stresu na poziomie komórkowym
Naukowcy zdali sobie sprawę, że stres emocjonalny lub psychiczny negatywnie wpływa także na nasze ciało, a nie tylko na samopoczucie. Badania wykazały ścisły związek pomiędzy stresem psychicznym i jego szkodliwymi skutkami fizycznymi4-6. Do ich przeprowadzenia stworzono modele zwierzęce, które naśladują chroniczny, nieprzewidywalny stres, którego ludzie doświadczają w codziennym życiu.
Eksperyment wykazał, że stres powoduje fizyczne zmiany w ciałach zwierząt, w tym m.in. zwiększenie rozmiaru i masy nadnerczy, a w szczególności tych ich części, które wytwarzają hormon kontrolujący stres, czyli kortyzol. Długotrwale podwyższony poziom kortyzolu we krwi przyczyniał się u zwierząt do wzrostu ilości tkanki tłuszczowej w okolicach brzucha, co obserwujemy także u zestresowanych osób1,7,8.
Na poziomie komórkowym zaś hamuje on działanie naszych naturalnych mechanizmów antyoksydacyjnych, sprzyja uszkodzeniom oksydacyjnym i uszkadza struktury wytwarzających energię organelli wewnątrz komórkowych, czyli mitochondriów6,8. Ponadto u zestresowanych zwierząt rozwinęły się deficyty wydajności, pamięci i funkcji poznawczych w dokładnie taki sam sposób, jak ma to miejsce u ludzi1,7.
Przewlekły i nieprzewidywalny stres zaburza także wytwarzanie substancji chroniących mózg. Może to tłumaczyć zmiany zachowania obserwowane w odpowiedzi na stresujące sytuacje1,7,8. Badania wykazały również, że kurkumina odwraca te szkodliwe zmiany w układach organizmu. Wykazano m.in., że kurkumina podawana doustnie szczurom przywraca prawidłowy poziom kortyzolu i prawidłowe funkcjonowanie nadnerczy oraz normalizuje zachowania zwierząt1,7,8.
U myszy kurkumina przyczyniła się do zmniejszenia stresu oksydacyjnego i usprawniła wytwarzanie energii w komórkach, jednocześnie przywracając normalne zachowanie6. Najnowsze badania pokazują, że kurkumina może zapobiegać śmierci komórek mózgowych i promować odtwarzanie połączeń między komórkami mózgowymi, które uległy uszkodzeniu w wyniku przewlekłego stresu9.
Chroniąc zatem struktury komórkowe przed fizycznymi uszkodzeniami, kurkumina jest w stanie pomóc złagodzić długoterminowe skutki stresu, takie jak zaburzenia lękowe i depresja. Przyjrzyjmy się bliżej tym badaniom.
Depresja i zaburzenia lękowe
Poważna depresja, niegdyś uważana za pewnego rodzaju wadę charakteru, jest obecnie uznawana za wyniszczające zaburzenie psychiczne. Szacuje się, że do 2030 roku depresja będzie najczęściej występującą chorobą u ludzi.
Już teraz jest ona główną przyczyną niepełnosprawności w Stanach Zjednoczonych wśród osób w wieku od 15 do 44 lat (w Polsce na depresję choruje około 1,2 miliona osób i stale rośnie liczba pacjentów w wieku poniżej 18 roku życia, przyjmujących leki przeciwdepresyjne – przyp. tłum.). Prawie połowa osób, u których zdiagnozowano depresję, ma również zdiagnozowane zaburzenia lękowe, co dodatkowo utrudnia im prawidłowe funkcjonowanie.
Uogólnione zaburzenie lękowe dotyka ponad 3% populacji USA (szacuje się, że w krajach europejskich odsetek ten wynosi 5,4% – przyp. tłum.). Przy czym warto zaznaczyć, że kobiety doświadczają uogólnionych zaburzeń lękowych dwa razy częściej niż mężczyźni. Inne zaburzenia lękowe, takie jak lęk społeczny, zespół lęku napadowego, zespół stresu pourazowego, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne dotykają milionów osób na całym świecie.
Leczenie farmakologiczne stało się podstawą zarówno terapii przeciwdepresyjnej, jak i przeciwlękowej, a firmy farmaceutyczne prześcigają się w tworzeniu co raz to nowszych receptur. Przyjmowanie tych leków wiąże się jednak z szeroką gamą skutków ubocznych i interakcji z innymi lekami, a nawet żywnością, co zmniejsza ich atrakcyjność w przypadku długotrwałego stosowania.
Co gorsza, około 30% pacjentów całkowicie nie reaguje na terapię lekową, podczas gdy pozostałe 70% wykazuje jedynie częściową odpowiedź. Ta luka w medycynie głównego nurtu otworzyła drzwi dla naturalnych alternatyw dla tych niebezpiecznych i często nieskutecznych leków. W badaniach laboratoryjnych wykazano, że kurkumina wykazuje niezwykłe działanie – łagodzi stres, działa przeciwlękowo i przeciwdepresyjne27,28.
Kurkumina zwalcza niepokój
Badania na zwierzętach dotyczące lęku wywołanego stresem wykazały, że doustne przyjmowanie kurkuminy może zapobiegać zachowaniom lękowym i poprawiać koordynację ruchową zaburzoną przez silne stresory, takie jak ograniczenie lub brak snu10,11. Badania nad przeciwdepresyjnym działaniem kurkuminy są jeszcze liczniejsze.
Zwierzęce modele depresji zostały opracowane w celu testowania nowych leków, ale okazały się równie przydatne w badaniach nad naturalnymi suplementami. Wykazano przy ich użyciu, że kurkumina ogranicza behawioralne, biochemiczne i neurochemiczne skutki depresji. Dowiedziono ponadto, że normalizuje ona zachowania depresyjne, takie jak bezradność, poprawia poziom neuroprzekaźników determinujących nastrój, takich jak dopamina i serotonina oraz hamuje aktywność rozkładających je enzymów12-15.
U osób cierpiących na depresję wywołaną stresem stwierdza się często obniżony poziom substancji biochemicznych, które chronią lub wzmacniają normalną aktywność komórek mózgowych. Kurkumina wydaje się być w stanie zwiększyć wydzielanie tych ochronnych substancji biochemicznych3,15,16. W rzeczywistości kurkumina jest tak skuteczna w zwalczaniu lęku i depresji wywołanych stresem, że przy jej pomocy można obniżyć dawkę przepisywanych na receptę leków przeciwdepresyjnych.13
Antystresowe działanie kurkuminy
Rosnąca liczba badań, przeprowadzonych z udziałem ludzi, systematycznie poszerza naszą wiedzę, pozyskaną w toku badań na modelach zwierzęcych i potwierdza uzyskane dotychczas przy ich pomocy wyniki.
Na przykład, w badaniu zdrowych osób w średnim wieku, przyjmujących kurkuminę o zwiększonym wchłanianiu, uczestnicy odnieśli szeroki wachlarz korzyści zdrowotnych, w tym obniżenie poziomu amylazy ślinowej (markera ostrego stresu), zwiększenie wychwytywania wolnych rodników i obniżenie poziomu markerów, służących do oceny stanu mózgu. Dzięki temu zredukowano wpływ przewlekłego stresu na mózg17.
Stres związany z pracą może być niezwykle szkodliwy dla zdrowia. Badanie opublikowane w 2016 roku wykazało korzyści płynące z przyjmowania kurkumy, szczególnie przez osoby cierpiące na niepokój i zmęczenie związane z pracą zawodową18.
W eksperymencie z udziałem 60 dorosłych z takimi zaburzeniami związanymi z stresującą pracą, uczestników przydzielono losowo do grupy otrzymującej kurkuminę o zwiększonym wchłanianiu, grupy przyjmującej standardową kurkuminę lub grupy placebo. Obie grupy badane przyjmowały 500 mg kurkuminy dziennie przez 30 dni.
W porównaniu z pozostałymi dwiema grupami, osoby przyjmujące kurkuminę o zwiększonym wchłanianiu doświadczyły znacznej poprawy jakości życia, redukcji stresu, niepokoju i zmęczenia. Poprawa ta korelowała ze zmniejszonymi oznakami uszkodzeń oksydacyjnych.
Inne badanie koncentrowało się na lęku u osób otyłych, zagrożonych zarówno zaburzeniami lękowymi, jak i depresją19. Badani przyjmowali kurkuminę, w dawce 1000 mg na dobę, lub placebo. Po 30 dniach osoby otrzymujące kurkuminę doświadczyły znacznego obniżenia objawów lęku.
Działanie przeciwdepresyjne kurkuminy
Stres oksydacyjny w mózgu może prowadzić do stanu zapalnego o niskim stopniu nasilenia, a ostatecznie do dysfunkcji i śmierci komórek nerwowych. Procesy te mogą objawiać się pod postacią depresji4,5.
Właściwości przeciwzapalne kurkuminy sprawiają, że jest ona dobrym kandydatem do miana naturalnego leku przeciwdepresyjnego19-21. I w przeciwieństwie do popularnych leków przeciwdepresyjnych, nie powoduje żadnych znanych poważnych skutków ubocznych22.
W jednym z badań stwierdzono, że kurkumina, w dawce 500 mg dwa razy dziennie, była znacznie skuteczniejsza niż placebo w łagodzeniu objawów depresji, w tym zaburzeń snu, zmęczenia, poczucia bezwartościowości, zmniejszonej zdolności koncentracji, zmiany masy ciała, myśli o śmierci lub samobójstwie, drażliwości, utraty zainteresowań i niepokoju u osób dorosłych z dużym zaburzeniem depresyjnym21.
Badanie to wykazało, że kurkumina była najskuteczniejsza u osób z tak zwaną depresją atypową, rodzajem depresji, w której pozytywne wydarzenia mogą poprawić nastrój.
W zeszłym roku naukowcy opublikowali natomiast badanie analizujące wpływ kurkuminy na funkcje poznawcze i nastrój u zdrowych osób starszych. W badaniu tym, zdrowym osobom dorosłym w wieku od 60 do 85 lat, podawano kurkuminę o zwiększonym wchłanianiu w dawce 400 mg na dobę23.
Eksperyment koncentrował się zarówno na ostrym leczeniu – co oznacza przyjęcie pojedynczej dawki, jak i przewlekłym leczeniu, trwającym pewien czas. W jego przebiegu działanie kurkuminy kontrolowano przy pomocy grupy otrzymującej placebo. Godzinę po podaniu pojedynczej dawki, osoby suplementowane kurkuminą osiągały lepsze wyniki w zadaniach wymagających ciągłej uwagi i wykorzystania pamięci operacyjnej, czyli funkcji często upośledzanych przez depresję.
Długotrwała suplementacja kurkuminą przez cztery tygodnie poprawiła również wyniki w zakresie pamięci roboczej i nastroju (ogólne zmęczenie, spokój, zadowolenie i zmęczenie wywołane stresem psychicznym). A gdy badani przyjęli pojedynczą wysoką dawkę w okresie przewlekłej suplementacji, doprowadziło to do jeszcze większej poprawy czujności i poziomu zadowolenia23.
Na początku 2016 roku, opublikowano metaanalizę badań nad kurkuminą i depresją, w której oceniono zbiorcze wyniki sześciu wcześniejszych mniejszych badań24. Wykazało ono, że suplementacja kurkuminą – zwłaszcza w preparatami o zwiększonym wchłanianiu – była znacznie skuteczniejsza niż placebo w leczeniu poważnych zaburzeń depresyjnych. Ujawniono również, że efekty wydają się największe, gdy suplementy przyjmowane są przez dłuższy czas, w wyższych dawkach, zwłaszcza u osób w średnim wieku.
Kurkumina wzmacnia działanie leków
Kilka badań wykazało niedawno, że przyjmowanie kurkuminy razem z lekami na receptę prowadzi do znacznie szybszej poprawy stanu pacjentów z depresją niż przyjmowanie samych leków na receptę.
Jest to ważny obszar badań, biorąc pod uwagę szkody, jakie takie leki mogą powodować zarówno w krótko-, jak i długoterminowym funkcjonowaniu pacjenta, a także biorąc pod uwagę ich ograniczoną skuteczność w zwalczaniu objawów depresji25,26. W jednym z takich badań naukowcy oceniali pacjentów z dużym zaburzeniem depresyjnym, którzy przyjmowali już standardowe leki przeciwdepresyjne.
Przez sześć tygodni pacjenci albo kontynuowali samo standardowe leczenie, albo przyjmowali kurkuminę o zwiększonym wchłanianiu w dawce 1000 mg dziennie, wraz z lekami na receptę25. Obie grupy oświadczyły zmniejszenia skali depresji pod koniec badania. Jednak grupa przyjmująca leki przeciwdepresyjne i kurkuminę wykazała znacznie większą poprawę w skalach oceniających poziom lęku i depresji, a także w ocenach objawów poznawczych i fizycznych.
W innym badaniu wzięli udział mężczyźni z depresją, w wieku od 31 do 59 lat, którzy przyjmowali kurkuminę w dawce 1000 mg dziennie lub placebo przez 6 tygodni, kontynuując jednocześnie dotychczasowy schemat leczenia przeciwdepresyjnego26.
Pod koniec okresu badania, grupa przyjmująca leki na receptę i kurkuminę wykazała znaczące zmniejszenie nasilenia objawów depresji w porównaniu z tymi, którzy przyjmowali same standardowe leki. W grupie przyjmującej kurkuminę odnotowano również znaczące obniżenie markerów stanu zapalnego i stresu, a także zwiększony poziom cząsteczek chroniących mózg.
Kurkumina o zwiększonym wchłanianiu
Pomimo korzystnego wpływu na niezliczone schorzenia u ludzi, kurkumina przyjmowana doustnie słabo się wchłania. Doprowadziło to do licznych prób zwiększenia jej biodostępności poprzez połączenie cząsteczki kurkuminy z innymi substancjami.
Jednym z najbardziej obiecujących preparatów o zwiększonym wchłanianiu są te, w którym kurkumina jest łączona ze składnikami korzenia kurkumy, z którego jest pozyskiwana, a które są zwykle tracone podczas procesu produkcji i oczyszczania. Taki suplement charakteryzuje się prawie 7-krotnie większym wchłanianiem niż sama kurkumina29.
Biorąc pod uwagę wyższość kurkuminy o zwiększonym wchłanianiu, rozsądne wydaje się sięganie właśnie po takie preparaty i włączaniu ich do schematu leczenia zaburzeń lękowych i depresji.
***
Przewlekły stres ma głęboki wpływ na nasze zdrowie i samopoczucie. Jest on szczególnie związany z rozwojem zaburzeń lękowych i depresji, które mogą nawet zagrażać życiu. Leczenie farmakologiczne lęków i depresji jest dalece niewystarczające oraz obarczone potencjalnie poważnymi skutkami ubocznymi. Naturalny polifenol, kurkumina, działa na wielu szlakach biochemicznych, łagodząc wpływ stresu na komórki mózgowe oraz zapobiegając lub łagodząc objawy towarzyszące zaburzeniom lękowym i depresji, wywołane przez przewlekły stres.
Kurkuminę może stosować samodzielnie lub w połączeniu z lekami na receptę w celu złagodzenia objawów i poprawy jakości życia. Każda osoba cierpiąca na stres, depresję lub stany lękowe powinna zatem rozważyć suplementację kurkuminą o zwiększonym wchłanianiu w celu osiągnięcia wyników omówionych w przytoczonych badaniach naukowych.
Autor: Amy Johnston
Konsultacja medyczna, Holli Ryan, ekspert w dziedzinie żywienia, dietetyk
Copyright 2023. All rights reserved.
Reprinted with exclusive permission of Life Extension®
https://www.lifeextension
- https://www.lifeextension.com/magazine/2016/12/curcumin-reverses-stress
