Nasze magazyny
Takie wakacyjne zniszczenie ma swoją konkretną nazwę i mechanizm w fizjologii skóry, i różni się od powolnego, chronologicznego starzenia, choć oba procesy się przenikają.
To, co dzieje się ze skórą po intensywnym opalaniu, długich godzinach na wietrze i słońcu, to przyspieszona degradacja kolagenu – białka, które jest jej rusztowaniem nadającym skórze sprężystość i wiążącym wodę, by mogła zachować wilgoć. Kolagen stanowi około 70–80% suchej masy skóry właściwej i odpowiada za jej napięcie i zdolność do powrotu do pierwotnego kształtu po rozciągnięciu.
Włókna kolagenowe układają się w gęstą, trójwymiarową siatkę, w którą wplecione są włókna elastyny, białka nadającego elastyczność, oraz wiążący wodę kwas hialuronowy. Kiedy ta siatka jest gęsta i dobrze zorganizowana, skóra pozostaje jędrna, gładka i odporna na mikrouszkodzenia. Kiedy zostaje naruszona, a wakacyjne słońce i wiatr robią to bardzo szybko i skutecznie, skóra traci sprężystość, robi się sucha, matowa i bardziej podatna na drobne zmarszczki1.
Jak słońce wpływa na skórę?
Promieniowanie UVA i UVB to główny sprawca obrazu. Promienie UVA przenikają głęboko do skóry właściwej i aktywują enzymy zwane metaloproteinazami macierzy, które w warunkach fizjologicznych odpowiadają za kontrolowaną, zdrową przebudowę tkanki łącznej, ale pod wpływem intensywnego, skumulowanego naświetlania, zaczynają rozkładać kolagen szybciej, niż fibroblasty (komórki produkujące to białko) są w stanie go odtworzyć.
Szacuje się, że nawet 80% widocznych oznak starzenia się skóry to efekt fotostarzenia, a nie samego upływu czasu. Oznacza to, że 2 tygodnie intensywnej ekspozycji na słońce, bez zabezpieczenia, mogą zaszkodzić skórze bardziej niż kilka lat normalnego, umiarkowanego trybu życia.
Promieniowanie UVB działa za to bardziej powierzchniowo, uszkadza naskórek i wywołuje rumień oraz, przy nadmiernej ekspozycji, oparzenie słoneczne. To właśnie ono odpowiada za uczucie ściągnięcia i przesuszenia, ponieważ uszkodzona bariera naskórkowa traci zdolność do zatrzymywania wody, a skóra zaczyna się łuszczyć, próbując pozbyć się uszkodzonych komórek.
Wiatr, bryza i sól morska dodatkowo wysuszają warstwę rogową naskórka, usuwając naturalny film lipidowy, który chroni skórę przed nadmierną utratą wody. Skóra odwodniona traci zaś elastyczność, niezależnie od stanu kolagenu – i to dodatkowo nasila wrażenie zwiotczenia oraz pogłębia drobne zmarszczki mimiczne, które w nawodnionej skórze byłyby znacznie mniej widoczne.
Intensywne promieniowanie powoduje nasilenie wytwarzania w skórze reaktywnych form tlenu, które wprowadzają skórę w stan stresu oksydacyjnego (w którym organizm przegrywa walkę z nadmiarem wolnych rodników wskutek wyczerpania zapasów unieszkodliwiających je antyoksydantów), uszkadzającego bezpośrednio włókna kolagenowe i hamującego aktywność fibroblastów, czyli komórek odpowiedzialnych za wytwarzanie kolagenu. To dlatego skóra po wakacjach często wydaje się nie tylko sucha, ale też po prostu zmęczona, bo jest w stanie realnego, biochemicznego przeciążenia.2
Wiek i kolagen
Wiek ma tu znaczenie, ale jest raczej tłem niż główną przyczyną opisywanego stanu. Od około 25. roku życia naturalna produkcja kolagenu zaczyna się zmniejszać o około 1% rocznie, co po kilkudziesięciu latach skutkuje znacznym obniżeniem zdolności regeneracyjnych skóry. To dlatego skóra 40-latek reaguje na te same wakacyjne czynniki nieco inaczej i trochę wolniej wraca do równowagi niż skóra 20-latki.
Fibroblasty wytwarzają mniej kolagenu, a procesy naprawcze są spowolnione. Jest to jednak czynnik modyfikujący tempo i intensywność reakcji, nie jej przyczynę: to słońce, wiatr i odwodnienie wywołują opisywany obraz, a wiek decyduje głównie o tym, jak szybko skóra się z niego podniesie3.
Uszkodzony mikrobiom
Zniszczony naskórek po lecie to często nie tylko problem estetyczny, ale przede wszystkim naruszenie kruchej równowagi ekosystemu twarzy. Promieniowanie UV, wysoka temperatura i słona woda mogą bowiem prowadzić do tzw. dysbiozy, czyli zaburzenia składu mikroorganizmów żyjących na skórze. Dlaczego to jest groźne?
Otóż gdy naturalna bariera ochronna ulega osłabieniu, dochodzi do spadku odporności immunologicznej komórek naskórka, co otwiera drogę dla bakterii prozapalnych. Badania wskazują, że uszkodzony mikrobiom skóry bezpośrednio przyczynia się do nasilenia wytwarzania cytokin zapalnych, co skutkuje przewlekłym zaczerwienieniem, pieczeniem, a nawet nawrotem trądziku4.
Sprawdzone metody na odbudowę kolagenu
Skóra ma zdolności regeneracyjne, jeśli dać jej odpowiednie wsparcie i czas. Pierwsze 2–4 tygodnie po intensywnej ekspozycji na słońce, wiatr i sól to kluczowy czas, w którym odpowiednia opieka może znacząco przyspieszyć powrót skóry do równowagi.
Nawilżenie skóry
Intensywne nawilżenie i odbudowa bariery lipidowej to absolutny priorytet. Składniki, takie jak ceramidy, kwas hialuronowy oraz gliceryna, pomagają odbudować naturalną zdolność skóry do zatrzymywania wody. Badania pokazują, że odtworzenie bariery naskórkowej skraca czas potrzebny do ustąpienia subiektywnego uczucia ściągnięcia skóry.
Antyoksydanty stosowane na skórę i te pochodzące z diety (najwięcej znajdziesz ich w warzywach i owocach oraz świeżych ziołach) neutralizują nadmiar wolnych rodników tlenowych, wywołany ekspozycją na słońce.
Witamina C, najlepiej w formie serum do stosowania miejscowego, wspiera nie tylko walkę ze stresem oksydacyjnym, ale jest też niezbędnym czynnikiem w syntezie kolagenu – bez niej fibroblasty nie są w stanie prawidłowo łączyć nowych włókien. Pozyskiwana z alg Haematococcus pluvialis astaksantyna, silny karotenoid o właściwościach przeciwutleniających, zmniejsza widoczne objawy fotostarzenia skóry, w tym drobne zmarszczki, już 8–12 tygodniach suplementacji.
Retinoidy warto zastosować, ale dopiero po ustąpieniu ostrego stanu podrażnienia po słońcu, nigdy w trakcie aktywnego oparzenia. Stymulują one syntezę nowego kolagenu i przyspieszają odnowę naskórka. To jeden z najlepiej przebadanych pod względem realnego wpływu na produkcję kolagenu składników kosmetycznych, warto jednak wprowadzać retinoidy stopniowo.
Peptydy obecne w wielu kosmetykach, przeznaczonych do pielęgnacji skóry po opalaniu, dają za to sygnał fibroblastom, że czas naprawić tkankę łączną, naśladując naturalne sygnały pobudzające procesy gojenia. Ich regularne stosowanie pobudza wytwarzanie kolagenu i znacząco poprawia gęstość i jędrność skóry.
Kolagen doustny, najczęściej hydrolizowanym, w formie peptydów kolagenowych, może wspomóc regenerację skóry po lecie. Kolagen poprawia nawilżenie, zwiększa elastyczność skóry, zmniejsza widoczność drobnych zmarszczek i wspiera odbudowę bariery lipidowej skóry. Efekty pojawiają się zazwyczaj po 8–12 tygodniach regularnego stosowania. Najlepsze efekty dają peptydy kolagenowe o niskiej masie cząsteczkowej (hydrolizaty), zwłaszcza morskie5.
Marchew
Choć to warzywo kojarzy się głównie z kuchnią, w nowoczesnej dermatologii i kosmetologii zyskuje miano roślinnego retinolu. Dzięki ogromnej zawartości karotenoidów, w tym likopenu, luteiny i β-karotenu, flawonoidów i witamin, marchew stanowi kompletne rozwiązanie dla skóry wymagającej ratunku po letnim wypoczynku oraz skuteczny element całorocznej profilaktyki.
Zawarty w marchwi β-karoten jest prowitaminą, która w komórkach skóry ulega przemianie do aktywnej formy witaminy A, czyli kwasu retinowego. Jest ona najskuteczniejszym retinoidem, stosowanym miejscowo w walce z fotostarzeniem i dla poprawy jędrności skóry. Działa na kilku poziomach, głównie poprzez pobudzanie ekspresji genów kodujących syntezę kolagenu typu I, poprawę funkcji fibroblastów, i hamowanie enzymatycznego rozkładu kolagenu.
W efekcie dochodzi do zwiększenia produkcji tego białka w skórze nawet o 80% po kilku miesiącach stosowania. W efekcie uregulowane zostaje rogowacenie naskórka i wygładzają się drobne zmarszczki.
Co ciekawe marchew to jednocześnie źródło niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, takich jak kwas linolowy i kwas oleinowy. Ten pierwszy uzupełnia brakujące lipidy w naskórku, przywracając mu spoistość i gładkość. Dzięki temu zapobiega tzw. przeznaskórkowej utracie wody i przesuszeniu skóry6.
Roślinne wsparcie
Wiele dostępnych na rynku kremów i toników łagodzących podrażnienia skóry zawiera wyciągi roślinne. Warto zaopatrzyć się w nie lub stosować same zioła, napary lub odwary. Czasami, tak jak w przypadku ogórka, wystarczy pokroić go na plasterki, zatem opieka nad zmęczoną słońcem skóra nie musi być skomplikowana.
Aloes (Aloe vera lub Aloe barbadensis) to naturalny "opatrunek", którego opakowaniem jest skórka rośliny. Bogaty w wodę i liczne aktywne biologicznie składniki (aminokwasy, antrachinony, enzymy, kwas salicylowy, sterole, witaminy i minerały) galaretowaty miąższ hamuje procesy zapalne i przyspiesza gojenie ran. Od starożytności wykorzystuje się go do leczenia skaleczeń i innych uszkodzeń skóry.
Obecnie w badaniach laboratoryjnych udało się zaobserwować, że aloes zarówno poprawia strukturę fibroblastów, jak i przyspiesza syntezę kolagenu. Możesz więc śmiało korzystać z kosmetyków z aloesem lub po prostu – jeśli masz go w doniczce – uciąć liść, obedrzeć go ze skórki i nasmarować galaretowatym miąższem twarz.
Pamiętaj o nim również przed następnym sezonem wakacyjnym i w jego trakcie, bowiem udowodniono, że ten kolczasty sukulent jest skutecznym wsparciem dla skóry na każdym etapie jej ekspozycji na promieniowanie7.
Ekstrakt z ogórka zapewnia efekt chłodzenia i dostarcza składników, niezbędnych przy łagodzeniu podrażnień. Warzywo to doceni każda kobieta, dbająca o swoją urodę, bowiem jest on źródłem witamin A, C i E oraz wielu witamin z grupy B, a także wapnia, magnezu, żelaza, cynku i fosforu oraz aktywnych biologicznie substancji.
W badaniach laboratoryjnych wyciąg z ogórka wykazywał silną zdolność do zwalczania wolnych rodników, natomiast badania na myszach potwierdziły, że ekstrakty z ogórka znacznie redukują obrzęki i stany zapalne skóry. Podobnie jak w przypadku aloesu, aplikacja miąższu lub soku z ogórka bezpośrednio na twarz (ale nie do oczu!) pomoże skórze szybciej się zregenerować. Możesz też przygotować domową maseczkę odżywczo- nawilżającą z soku z ogórka, miodu i jogurtu8.
Zielona i czarna herbata (Camellia sinensis) to powszechnie stosowany w Chinach domowy środek na oparzenia słoneczne. Badania sugerują, że kwas taninowy i teobromina, zawarte w herbacie, pomagają w usuwaniu ciepła z miejsc oparzeń słonecznych.
Inne związki, zwane katechinami, pomagają za to zapobiegać uszkodzeniom skóry i naprawiać je, a nawet mogą działać przeciwnowotworowo. Wykazano, że zielona herbata ma też działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne względem komórek skóry. Polifenole zawarte w herbacie, stosowane doustnie lub miejscowo, łagodzą niepożądane reakcje skórne po ekspozycji na promieniowanie UV, w tym uszkodzenia skóry i rumień.
Zielona herbata może również działać przeciwstarzeniowo, zmniejszając stany zapalne i usuwając wolne rodniki. Ponadto specjaliści odkryli, że główny składnik aktywny zielonej herbaty, galusan epigallokatechiny, działa jak filtr przeciwsłoneczny i pobudza syntezę kolagenu7.
Pastwin trójpręcikowy (Krameria triandra), a dokładnie ekstrakt z jego korzenia, wykazuje potencjał antyoksydacyjny i fotoochronny, co zaobserwowano w różnych badaniach laboratoryjnych. W hodowlach ludzkich komórek naskórka, wystawionych na działanie promieniowania UVB, wyciąg z korzenia tej rośliny hamował utratę żywotności komórek i zapobiegał wewnątrzkomórkowym uszkodzeniom oksydacyjnym, w tym uszkodzeniom włókien kolagenu7.
Rumianek pospolity (Matricaria chamomilla) również świetnie spisze się w przywracaniu skórze równowagi po lecie. Znajdziemy w nim wiele substancji aktywnych, w tym działający przeciwzapalnie chamazulen i regenerujący bisabolol. Dzięki wysokiej zawartości flawonoidów, takich jak apigenina, rumianek hamuje aktywność enzymów, wywołujących stany zapalne i redukuje rumień wywołany promieniowaniem UV i działa antyseptycznie oraz rozjaśniająco na przebarwienia. W badaniach klinicznych wykazano, że preparaty na jego bazie skutecznie zmniejszają rozmiar ran i przyspieszają ich gojenie9.
Olejki
Są one skarbnicą składników odżywczych i chroniących skórę przed promieniowaniem słonecznym, a także pomagają odzyskać zdrową cerę po lecie. Zatem warto po nie sięgać przed, w trakcie i po urlopie.
Olejek z moreli (Prunus armeniaca) zawiera m.in. kwas oleinowy, linolowy, palmitynowy i stearynowy. Do tego, dzięki witaminom A, C i E, β-karotenowi i liczny minerałom, olej z moreli chroni skórę przed powstawaniem nowych zmarszczek, głęboko ją nawilża, poprawia elastyczność i łagodzi podrażnienia, a także chroni kolagen przed uszkodzeniem przez wolne rodniki.
Olej z ogórecznika lekarskiego (Borago officinalis) stymuluje aktywność komórek skóry i wspomaga jej regenerację. Znajdziesz w nim wysokie stężenie kwasu gamma-linolenowego (GLA), nieocenionego w leczeniu wszystkich chorób skóry, w szczególności alergii, zapalenia skóry i podrażnień. Ogórecznik łatwo wnika w naszą barierę ochronną i głębsze warstwy skóry, gdzie pobudza syntezę kolagenu i działa przeciwzapalnie.
Olej z wiesiołka dwuletniego (Oenothera biennis) cechuje wysoka zawartość kwasu glutaminowego, który wspomaga zdrowie skóry i jej regenerację. Łagodzi on problemy skórne i stany zapalne, dzięki czemu jest dobrym wyborem dla osób z egzemą, łuszczycą lub jakimkolwiek innym rodzajem zapalenia skóry. Olej z wiesiołka dwuletniego zapobiega też przesuszeniu skóry i jej przedwczesnemu starzeniu, dzięki temu, że nie tylko pobudza wytwarzanie kolagenu, ale jednocześnie chroni jego włókna przed rozpadem.
Olej z awokado (Persea americana) to źródło witaminy E, β-karotenu, witaminy D, białka, lecytyny i kwasów tłuszczowych. W kosmetykach pełni on rolę składnika łagodzącego podrażnienia, działa też ochronnie na skórę.
Olejek z drzewa herbacianego (Melaleuca alternifolia) to starożytny środek leczniczy, skuteczny w zwalczaniu drobnoustrojów, w tym grzybów i bakterii. To również popularny składniki wielu preparatów z filtrem przeciwsłonecznym, które łagodzą oparzenia poprzez zwiększenie przepływu krwi w naczyniach włosowatych, dostarczając składniki odżywcze do uszkodzonej skóry. Olej sezamowy blokuje zaś nawet do 30% promieniowania UV, podczas gdy oleje kokosowy, arachidowy, z oliwek i bawełniany blokują około 20%7.
Odwiedź dermatologa
Czasem samo naturalne wsparcie to za mało i konieczna jest pomoc specjalisty. Zresztą co roku po urlopie warto odwiedzić dermatologa, żeby pokazać mu wszystkie nowe zmiany na skórze. Specjalista może zalecić w przypadku wyraźnych uszkodzeń tzw. mikronakłuwanie (microneedling), które stymuluje powstawanie kolagenu.
To co możesz zrobić w domu, za zgodą dermatologa, to eksfoliacja. Za pomocą delikatnych kwasów (np. mlekowego lub glikolowego) usuniesz zniszczony naskórek i zrobisz miejsce na wytworzenie się nowego, zdrowszego. Inną możliwością są kosmetyki złuszczające z dodatkiem miłorzębu japońskiego (Ginkgo biloba), który działa tonizująco na naczynia krwionośne i wspomaga dotlenienie tkanek1.
Mądra profilaktyka
A jak możesz przygotować skórę na słoneczny wakacyjny sezon? Przede wszystkim, pij dużo wody. Nawodniony organizm lepiej radzi sobie z wszelakimi wyzwaniami, które przed nim stawiamy: skóra staje się jędrniejsza i szybciej się regeneruje mimo wystawienia na niekorzystne warunki środowiskowe. Ponadto zapobieganie problemom jest zawsze łatwiejsze niż ich późniejsze leczenie. Oto złote zasady ochrony na przyszłość: Stosuj krem z filtrem SPF 30+, nie tylko w lato. Całoroczna ochrona skóry przed promieniowaniem to podstawa.
Zaprzyjaźnij się z cieniem – kapelusz z szerokim rondem czy leżak ustawiony pod parasolem to dodatkowa ochrona przed szkodliwym działaniem promieni słonecznych. Pamiętaj też o okularach przeciwsłonecznych i luźnej odzieży, zakrywającej ciało. Unikaj chlorowanej wody w basenie, ponieważ dodatkowo wysusza ona skórę – po kąpieli w hotelowym basenie koniecznie weź prysznic i umyj włosy.
Pij ziołowe napary – badania dowodzą, że regularne spożywanie zielonej herbaty oraz naparu z żeń-szenia azjatyckiego może zwiększać odporność komórek na uszkodzenia DNA wywołane promieniowaniem UV1.
- 1. Br J Nurs. 2025 Aug 7;34(12):754-760.
- 2. Arch Dermatol. 2002 Nov;138(11):1462-70.
- 3. Curr Aging Sci. 2020 May;13(1):22–30.
- 4. Nat Rev Microbiol. 2011 Apr;9(4):244-53.
- 5. Dermatol Ther (Heidelb). 2025 Jan;15(1):189-200.
- 6. Cell Mol Life Sci. 2010 May;67(9):1423-45.
- 7. Pharmacogn Rev. 2011 Jul-Dec;5(10):164–173.
- 8. International Journal of Pharmaceutical Sciences and Medicine 6(3):39-49
- 9. From Tradition to Mechanism: Anti-inflammatory and Microbiota-Modulating Effects ofCalendula officinalisand Matricaria recutitaExtracts on the Skin, Prospects in Pharmaceutical Sciences, 2025.
