Nasze magazyny
Co wspólnego mają ze sobą smartfony, routery Wi-Fi, linie wysokiego napięcia, maszty 5G, inteligentne liczniki i kuchenki mikrofalowe? Wszystkie te nowoczesne udogodnienia, wszechobecne w naszym codziennym życiu, stwarzają niewidzialne zagrożenie: nieustającą ekspozycję na pola elektromagnetyczne (EMF). W naszym hiperpołączonym świecie bez wątpienia ułatwiają nam życie, ale za jaką cenę?
Pojawia się coraz więcej badań łączących pola elektromagnetyczne z mnóstwem problemów zdrowotnych, od przejściowych drobnych dolegliwości, takich jak bóle głowy, aż po poważne choroby, takie jak rak. Czy w takim razie możemy bezpiecznie współistnieć z tymi nieustannie ewoluującymi innowacjami i chronić się przed zagrożeniami, jakie stwarzają?
Pola elektromagnetyczne 101
Jak sugeruje nazwa, pola elektromagnetyczne to połączenie pól elektrycznych i magnetycznych. Pola elektryczne powstają w wyniku napięcia elektrycznego i są zawsze "włączone", natomiast pola magnetyczne wytwarzane są zazwyczaj tylko wtedy, gdy przez urządzenia lub przewody płynie prąd elektryczny.
Pola elektromagnetyczne są źródłem promieniowania elektromagnetycznego o zróżnicowanym poziomie, które może być klasyfikowane w 2 zasadniczych kategoriach: jako jonizujące i niejonizujące.
Pola elektromagnetyczne o wysokiej częstotliwości należą do jonizującego zakresu promieniowania spektrum elektromagnetycznego. Przykładami są promienie rentgenowskie i promienie gamma. Udowodniono, że powodują one rozpad komórek oraz zmiany i uszkodzenia DNA.
Pola elektromagnetyczne o niskiej i średniej częstotliwości, zwane również promieniowaniem niejonizującym, emitowane są przez linie energetyczne, fale radiowe (używane w Wi-Fi), smartfony i tablety, urządzenia elektroniczne, komputery, routery i kuchenki mikrofalowe, by wymienić tylko część źródeł.
Otaczają nas przez 24 godz. na dobę 7 dni w tygodniu – w miejscach pracy, w pojazdach, w domach i szkołach, a także praktycznie w każdym miejscu, jakie przychodzi na myśl. I chociaż często słyszymy, że są nieszkodliwe, to jednak ten zmasowany atak, powodujący nieprzerwaną ekspozycję o niskiej intensywności, wyrządza nam więcej szkód, niż moglibyśmy sobie wyobrazić.
Ciągłe narażenie na oddziaływanie pól elektromagnetycznych wywołuje wibracje, gwałtowne podziały i mutacje komórek. Te komórkowe zaburzenia stanowią podłoże dla poważnych problemów zdrowotnych, takich jak rak.
Nieżyjącemu już dr. Robertowi O. Beckerowi, chirurgowi ortopedycznemu i badaczowi, często nazywanemu "ojcem elektromedycyny", przypisuje się ukucie terminu "zanieczyszczenia elektromagnetyczne". Dr Becker już kilkadziesiąt lat temu ostrzegał, że zanieczyszczenia elektromagnetyczne są największym zagrożeniem dla współczesnego społeczeństwa. Niestety, jego przewidywania okazały się trafne.
Zespół EMR
W komunikacie prasowym ze stycznia 2025 r. One Name Project ogłosił nową nazwę dla "choroby ery cyfrowej": zespół promieniowania elektromagnetycznego (EMR)1.
Wcześniej objawom i problemom związanym z ekspozycją na pola elektromagnetyczne nadawano mylące i nieprecyzyjne nazwy, takie jak choroba radiacyjna, elktronadwrażliwość, zespół mikrofalowy i wrażliwość elektromagnetyczna. One Name Project postanowił położyć kres stygmatyzacji otaczającej to schorzenie i wprowadzić jasność definicji.
Zespół EMR charakteryzuje się zróżnicowanymi objawami zdrowotnymi, od ADHD po szumy uszne (patrz ramka pt. "Objawy zespołu EMR"). To jednak zaledwie wierzchołek góry lodowej.
Jak wyjaśnia One Name Project, pola elektryczne i magnetyczne są częścią spektrum elektromagnetycznego, którego częstotliwości mogą zakłócać ludzką fizjologię w wyniku oddziaływania pola promieniowania.
Termin "zespół EMR" obejmuje całokształt choroby związanej z polami elektromagnetycznymi we wszystkich układach biologicznych, na które oddziałują te pola i ich źródła.Tak więc potencjalne problemy zdrowotne wynikające z ekspozycji na pola elektromagnetyczne są rozległe i zróżnicowane. (Możesz dowiedzieć się więcej, wchodząc na stronę emr-s.org.)
Objawy zespołu EMR
- ADHD
- Pieczenie/mrowienie skóry
- Upośledzenie zdolności poznawczych
- Zawroty głowy
- Zmęczenie
- Bóle głowy
- Kołatanie serca
- Zaburzenia snu
- Szumy usznego
Zaburzenia komórkowe
Wiemy, że pola elektromagnetyczne o wysokiej częstotliwości wytwarzają promieniowanie jonizujące, które – jak udowodniono – powoduje uszkodzenia DNA i komórek. Ale na czym polega negatywny wpływ długotrwałej, niemal stałej ekspozycji na niskie i średnie częstotliwości EMF?
Dr Martin Pall, profesor emeritus biochemii i podstawowych nauk medycznych na Washington State University, jest światowej sławy ekspertem w dziedzinie pól elektromagnetycznych i ich szkodliwych skutków. W 2017 r. w liście do gubernatora Kalifornii Jerry’ego Browna dr Pall wyjaśniał, że EMF aktywują kanały w ścianach i błonach komórek roślinnych i zwierzęcych, zwane kanałami wapniowymi bramkowanymi napięciem (VGCC)2.
Kanały te działają jak sterowane elektrycznie bramki, które przepuszczają wapń do wnętrza i na zewnątrz komórek. Jednak pola elektromagnetyczne wywierają na te bramki siły 7,2 mln razy większe od sił działających na inne naładowane elektrycznie grupy w komórkach.
Gdy VGCC zmuszane są do nieprawidłowego otwarcia lub pozostawania w stanie otwartym, do komórek przenika nadmierna ilość wapnia, która potencjalnie może powodować szereg problemów układowych:
• stres oksydacyjny (produkcję wolnych rodników),
• stan zapalny,
• zmiany i uszkodzenia DNA,
• dysfunkcję mitochondriów,
• uszkodzenia neurologiczne lub komórkowe.
W badaniu z 2022 r. dr Pall ujawnił bardzo prawdopodobne powiązanie między zwiększoną ilością wapnia wewnątrz komórek (wywołaną działaniem EMF) a wyjątkowo wczesnym początkiem choroby Alzheimera. Podkreślił, że dane z tysięcy badań dostarczają "silnych dowodów", iż EMF wywołują tę chorobę3.
Badania finansowane przez przemysł elektroniczny pokazują, że EMF są nieszkodliwe, ale to tylko dlatego, że ograniczają się do sprawdzania, jak bardzo EMF podgrzewają tkanki organizmu.
Pola elektromagnetyczne wytwarzane przez urządzenia elektroniczne mogą mieć jednak działanie znacznie szersze. Mogą też działać znacznie szerzej niż naturalne EMF, jakie odbieramy na przykład z ziemi i słońca, ponieważ są "spójne" (koherentne), czyli wytwarzają siłę w określonym kierunku z określoną częstotliwością, w odróżnieniu od bardziej chaotycznych naturalnych EMF.
EMF i rak
Organizm wytrącony z równowagi stanowi podatny grunt dla rozwoju nowotworów i innych poważnych chorób. Stała ekspozycja na pole elektromagnetyczne o niskim natężeniu zaburza homeostazę (równowagę) naszego środowiska komórkowego. Nadmiar wapnia w komórkach, nasilone stany zapalne, większa produkcja wolnych rodników – wszystkie te niekorzystne skutki nawarstwiają się z biegiem czasu i mogą bez trudu tworzyć sprzyjające warunki dla powstawania guzów nowotworowych.
Szczególnie zagrożone są dzieci. Meta-analiza z 2021 r., obejmująca 33 badania i 186 223 uczestników, koncentrowała się na powiązaniu między polami elektromagnetycznymi o skrajnie niskich częstotliwościach a rakiem u dzieci.
Jej autorzy doszli do wniosku, że istnieje powiązanie z dziecięcą białaczką, które może rosnąć wraz z większą ekspozycją na pola elektromagnetyczne4.
Mózgi dzieci wciąż się rozwijają, a narażane są na działanie EMF o niskim natężeniu od coraz młodszego wieku, przez co są bardziej podatne niż mózgi dorosłych na potencjalne problemy zdrowotne spowodowane zanieczyszczeniem EMF.
Czy przez te urządzenia twój dom tonie w EMF?
• Blendery ręczne
• Bojlery elektryczne
• Koce elektryczne
• Kuchenki elektryczne
• Kuchenki mikrofalowe
• Lampy halogenowe
• Lodówki
• Monitory komputerowe
• Odkurzacze
• Pralki
• Radioodbiorniki z zegarem
• Suszarki do włosów
• Telewizory
• Urządzenia bluetooth
• Wiertarki
• Żelazka
Dobra wiadomość? Można po prostu wyłączyć je z gniazdka, by zmniejszyć ekspozycję. Podjęcie aktywnych kroków w celu obniżenia poziomu EMF w domu ma zasadnicze znaczenie dla zachowania zdrowego otoczenia dla Ciebie i Twojej rodziny. W tym przypadku wyjęcie wtyczki z gniazdka jest idealnym rozwiązaniem.
Problemy z płodnością
Nie jest zaskoczeniem, że wykazano również, iż EMF wywierają negatywny wpływ na układ rozrodczy. W przełomowym badaniu z 2012 r. naukowcy stwierdzili, że EMF zmieniają poziom hormonów płciowych. Wpływają też na funkcjonowanie jajników i jąder, na ciążę oraz rozwój płodu5.
Badacze wyrazili zaniepokojenie, iż "potencjał rozrodczy" ludzkości może być zagrożony, jeśli nie znajdziemy sposobu zmniejszenia naszej ekspozycji na EMF. Wynika z tego, że musimy wykazać aktywność, by chronić się przed tym niewidzialnym, ale bardzo realnym zagrożeniem.
Jak ograniczyć ekspozycję na EMF?
Choć prawdą jest, że pola elektromagnetyczne są wszędzie przez cały czas, to jednak najlepszą obroną jest podjęcie wszelkich możliwych kroków, by ograniczyć ich oddziaływanie.
Kilka miesięcy temu moja przyjaciółka August Brice, założycielka Tech Wellness, wzięła udział w jednym z odcinków naszego cyklu Perfectly Healthy (dawniej Cancer Conversation, do znalezienia na YouTube), by omówić najlepsze sposoby ochrony przed niebezpieczeństwem EMF. Oto kilka z jej najważniejszych zaleceń.
1. Łącz wszystko przewodami - zamiast korzystać z Wi-Fi, w miarę możliwości podłączaj wszystkie urządzenia za pomocą przewodów Ethernet. Dotyczy to komputerów, laptopów, tabletów, elektrycznych niań, smart TV i wszystkiego, co możesz podłączyć do routera. Ten krok pozwoli całkowicie wyeliminować połączenia z Wi-Fi.
2. Używaj zestawu głośnomówiącego - jedną z najgorszych rzeczy, jakie możesz zrobić, jest trzymanie smartfonu przy uchu podczas rozmowy. Ta bliskość sprawia, że wszystkie szkodliwe EMF działają tuż obok twego mózgu. Zamiast tego przełącz telefon w tryb głośnomówiący i odsuń go od siebie. Gdy nie potrzebujesz go używać, wyłączaj go lub przełączaj na tryb samolotowy.
3. Zrezygnuj z bezprzewodowych słuchawek dousznych - To samo dotyczy Airpods i dousznych słuchawek bezprzewodowych. Wkładanie do uszu tych urządzeń emitujących Wi-Fi tuż przy mózgu to zły pomysł.
Zamiast nich wybierz słuchawki z przewodnictwem powietrznym (Air Tube), które do przewodzenia dźwięków wykorzystują przewody powietrzne, zapobiegając przenoszeniu do uszu promieniowania EMF. Możesz kupić takie słuchawki w kilku sklepach internetowych lub pod adresem techwellness.com, gdzie dowiesz się też o nich więcej.
4. Noś telefon z dala od ciała - wiele osób przechowuje telefon w kieszeni albo wsuwa go do sportowego biustonosza lub za pas do ćwiczeń podczas treningu, co może również być przyczyną problemów. U młocych mężczyzn noszenie telefonu w przedniej kieszeni w pobliżu jąder może prowadzić do zaburzeń płodności. Kobiety, które noszą telefon w biustonoszu, mogą zwiększać ryzyko raka piersi. Zachowuj ostrożność i trzymaj telefon możliwie jak najdalej od ciała, kiedy go nie używasz. Dotyczy to także czasu, gdy śpisz.
5. Wyłączaj Wi-Fi na noc - ponieważ nie korzystasz z Wi-Fi, gdy śpisz, najlepiej będzie wyłączać router na noc. Bliska odległość ma kluczowe znaczenie, jeśli chodzi o ekspozycję na EMF, więc – zamiast podchodzić do routera każdego wieczoru, by go wyłączyć – pomyśl o zakupie wyłącznika Wi-Fi typu kill switch. Działają one zdalnie i umożliwiają natychmiastowe wyłączenie urządzeń korzystających z Wi-Fi, zapewniając spokój Tobie i Twojej rodzinie. Można je kupić w licznych sklepach internetowych.
6. Powiedz "nie" inteligentnym licznikom - wiele firm świadczących usługi komunalne zainstalowało "inteligentne liczniki" w celu zmniejszenia roboczogodzin poświęcanych na ich odczyty. Możesz zadzwonić do miejscowego dostawcy usług komunalnych i poprosić o licznik starego typu. Mogą zażądać za to dodatkowej opłaty, ale warto to zrobić, by zmniejszyć narażenie na EMF.
7. Kup miernik EMF - czy chcesz dowiedzieć się, które miejsca w Twoim domu, biurze, szkole czy gdziekolwiek indziej mogą być nasycone zanieczyszczeniami EMF? Możesz kupić miernik EMF i samodzielnie sprawdzić, gdzie czyha to niewidzialne zagrożenie. Są nawet zegarki z miernikami EMF, które możesz wszędzie nosić ze sobą.
Mierniki EMF pozwalają świadomie wybierać otoczenie, w którym spędzasz czas. Mogą pomóc nawet w ważnych decyzjach zakupowych. Moja przyjaciółka August wzięła ze sobą swój miernik EMF na jazdę próbną nowymi samochodami elektrycznymi i wybrała ten, który wytwarzał najmniej EMF.
8. Uziemiaj się - uziemianie jest terapeutycznym sposobem nawiązania połączenia z naturalną energią ziemi. Bezpośrednie połączenie z powierzchnią planety może pomóc zrównoważyć ładunek elektryczny naszego ciała, co sprzyja ogólnemu zdrowiu i dobremu samopoczuciu. Może także pomóc uchronić się przed licznymi niepożądanymi skutkami ekspozycji na EMF.
Ponieważ powierzchnia Ziemi ma ujemny ładunek elektryczny, fizyczne połączenie się z nią umożliwia ciału wchłonięcie elektronów, potencjalnie neutralizując szkodliwe wolne rodniki i stabilizując układy biologiczne organizmu. Oprócz ochrony przed EMF, jak sugerują badania, uziemianie może zmniejszać stany zapalne6, poprawiać sen, obniżać stres i podnosić nastrój7.
Jednym z najłatwiejszych sposobów praktykowania uziemiania jest chodzenie boso po naturalnych podłożach, takich jak trawa, piasek lub ziemia. Spędzanie czasu na plaży jest szczególnie skuteczne ze względu na połączenie piasku i słonej wody, będących doskonałymi przewodnikami energii ziemi.
Innymi możliwościami są m.in. leżenie na ziemi, pływanie w naturalnych zbiornikach wodnych lub używanie w pomieszczeniach wyposażenia uziemiające, takiego jak maty lub prześcieradła uziemiające. Dla uzyskania optymalnych rezultatów zadbaj o bezpośredni kontakt skóry z ziemią przez co najmniej 20-30 minut każdego dnia.
Żyj uważnie
Faktem jest, że otworzyliśmy puszkę Pandory. Niestety, wygoda, a czasem nawet konieczność używania Wi-Fi, smartfonów, 5G, pojazdów elektrycznych itp. sprawia, że zrezygnowanie z nich jest dla większości z nas zbyt trudne.
W świecie, gdzie zanieczyszczenia elektromagnetyczne osiągnęły niespotykany dotąd poziom, zasadnicze znaczenie ma ograniczanie ekspozycji na EMF, gdy tylko jest to możliwe, oraz znajomość licznych sposobów, w jakie można chronić siebie i swą rodzinę. Nauczenie się, jak osiągnąć dobre samopoczucie i zachować zdrowie, współistniejąc z nowoczesną technologią, może być dużym wyzwaniem, ale rzeczy, które warto zrobić, rzadko bywają łatwe. A teraz odłóż smartfon i wyjdź na spacer.
Dr n. med. Leigh Erin Connealy jest kierownikiem medycznym amerykańskich ośrodków – Cancer Center for Healing (Centrum Leczenia Raka) i Center for New Medicine (Centrum Nowej Medycyny) – w Irvine w Kalifornii. Dzięki jej multidyscyplinarnym protokołom leczenia, zespołowi specjalistów oraz holistycznemu podejściu do zdrowia i terapii stały się one największymi klinikami medycyny integracyjnej/funkcjonalnej w Ameryce Północnej, odwiedzanymi przez ponad 70 tys. pacjentów z całego świata. Dr Connealy jest autorką książek pt. "The Cancer Revolution" ("Nowotworowa rewolucja") oraz "Be Perfectly Healthy" ("Bądź doskonale zdrowy"), a także wziętą prelegentką, która występuje w licznych programach telewizyjnych i radiowych, seminariach internetowych oraz podcastach. Uznaje się ją za jedną z najlepszych specjalistów w dziedzinie medycyny funkcjonalnej i integracyjnej w USA.
- 1. J Bone Joint Surg Am. 1958 Oct;40-A(5):1058-62
- 2. J Foot Ankle Surg. 2007;46:149-54
- 3. Foot Ankle Int. 1995 Nov;16(11):682-97
- 4. J Bone Joint Surg Am. 2011 Sep 7;93(17):1650-61
- 5. PLoS One. 2020;15(4):e0231015
- 6. J Foot Ankle. 2020;14(3):223-30ich
