Nasze magazyny
Urlop kojarzy nam się z odpoczynkiem, ale dla naszego organizmu często oznacza całą serię wyzwań – szczególnie w przypadku egzotycznych wycieczek. Kilka godzin lotu wystarczy, abyśmy znaleźli się w zupełnie innych warunkach niż te, do których przywykliśmy przez większość roku. Większość z nas skrupulatnie planuje podróż i starannie pakuje walizkę.
Niestety znacznie rzadziej przygotowujemy własne ciało na wyższą niż zwykle temperaturę, intensywniejsze słońce, zmianę rytmu dnia czy nową dietę. Tymczasem kilka prostych działań podjętych z odpowiednim wyprzedzeniem może uchronić nas od nieprzyjemnych niespodzianek zdrowotnych podczas wakacyjnych wojaży.
Opalenizna nie służy skórze
Oparzenie słoneczne pojawia się szybko, ale część zmian rozwija się przez lata. Dlatego dermatolodzy od dawna jak mantrę powtarzają słowa, że promieniowanie UV przyspiesza starzenie skóry, sprzyja powstawaniu przebarwień i zwiększa ryzyko nowotworów skóry. Apelują, aby regularnie używać kremów z wysokim filtrem SPF, osłaniać ciało przed słońcem i zakładać nakrycia głowy, a w godzinach największego nasłonecznienia chować się w cieniu, a najlepiej w ogóle nie wychodzić z domu. Te rady niezbyt jednak przystają do urlopowych rytuałów – wielu z nas nie wyobraża sobie udanych wakacji bez choćby jednego dnia beztroskiego wylegiwania się na plaży.
Skoro tak, to warto zadbać nie tylko o krem z odpowiednim filtrem, ale też o ochronę skóry od środka. Badania wskazują, że niektóre karotenoidy mogą zwiększać odporność skóry na działanie promieniowania UV.
Najlepiej przebadanym związkiem z tej grupy jest beta-karoten. Analiza badań wykazała, że jego regularne przyjmowanie przez kilka tygodni może ograniczać nasilenie rumienia wywołanego promieniowaniem UV.
Podobne obserwacje dotyczą likopenu, naturalnego barwnika obecnego przede wszystkim w pomidorach i ich przetworach. Osoby spożywające większe ilości likopenu w badaniach wykazywały mniejszą wrażliwość skóry na działanie promieniowania słonecznego.
Zbieżne wnioski tyczą się też innych antyoksydantów, takich jak astaksantyna, luteina, zeaksantyna czy polifenole obecne w warzywach i owocach. Pomagają one ograniczać stres oksydacyjny wywołany promieniowaniem UV, co nie oznacza, że po ich uzupełnieniu będziemy całkowicie odporni na zagrożenia płynące z nadmiernej ekspozycji na słońce.
Odwodnienie i brak elektrolitów
Upały mało komu kojarzą się z komfortem. Gdy termometry pokazują ponad 30°C, organizm włącza tryb alarmowy i uruchamia mechanizmy odpowiedzialne za utrzymanie prawidłowej temperatury ciała. Najważniejszym z nich jest pocenie. Wraz z potem tracimy nie tylko wodę, ale również elektrolity, przede wszystkim sód.
Im dłużej przebywamy w upale, tym większe znaczenie ma ich uzupełnianie. Nikogo nie trzeba przekonywać o konieczności nawadniania organizmu w upalne dni. Problem polega na tym, że brak pragnienia nie jest idealnym wskaźnikiem właściwego nawodnienia. Uczucie pragnienia pojawia się zwykle wtedy, gdy organizm zdążył już utracić sporą część płynów. Dlatego podczas wielogodzinnego zwiedzania, trekkingu czy pobytu na plaży warto regularnie pić wodę, nawet jeśli nie odczuwamy jeszcze wyraźnej potrzeby.
Trzeba przy tym zaznaczyć, że przy dużym wysiłku fizycznym połączonym z bardzo intensywnym poceniem sama woda nie zawsze wystarcza. W takim wypadku lepiej radzą sobie preparaty elektrolitowe zawierające składniki, które ułatwiają wchłanianie płynów i pomagają wyrównać straty wynikające z pocenia. Jak we wszystkim, w nawadnianiu także warto zachować zdrowy rozsądek.
Znane są przypadki hiponatremii, czyli niebezpiecznego spadku stężenia sodu we krwi, spowodowanego spożywaniem bardzo dużych ilości samej wody bez odpowiedniego uzupełniania elektrolitów. To pokazuje, że nawodnienie nie sprowadza się wyłącznie do liczby wypitych litrów wody.
Sygnały ostrzegawcze odwodnienia
- Ciemny kolor moczu.
- Suchość w ustach.
- Bóle głowy.
- Zawroty głowy.
- Przyspieszone bicie serca.
- Wyraźny spadek wydolności fizycznej.
Jedzenie, które może szkodzić
Jedzenie bywa jedną z największych atrakcji podróżowania, a lokalne specjały pozwalają nam poznać kulturę odwiedzanego kraju równie dobrze, jak zabytki czy muzea. Niestety nasz układ pokarmowy nie zawsze podziela ten entuzjazm. Biegunka pozostaje najczęstszym problemem zdrowotnym zgłaszanym przez osoby odwiedzające kraje o odmiennych warunkach sanitarnych. Przyczyną nie jest wyłącznie zła jakość żywności.
Znaczenie mają również lokalne szczepy bakterii, do których organizm nie jest przyzwyczajony, inny skład wody i odmienne metody przechowywania produktów spożywczych. Dlatego w krajach o podwyższonym ryzyku warto kierować się zasadą: „ugotuj, obierz albo zrezygnuj”, wybierać wodę butelkowaną zamiast kranówki i unikać napojów z dodatkiem lodu niewiadomego pochodzenia. Dodatkowym zabezpieczeniem przed niesławną „zemstą Faraona” może być odpowiednie uzbrojenie mikrobioty jelitowej.
Niektóre probiotyki, szczególnie zawierające drożdżaki Saccharomyces boulardii, wykazywały w badaniach zdolność zmniejszania ryzyka biegunki podróżnych. Nie zapewnią całkowitej ochrony, ale mogą stanowić sensowny element przedwyjazdowej profilaktyki. Kluczowy może okazać się sposób odżywiania w pierwszych dniach pobytu. Pokusa spróbowania wszystkiego od razu bywa trudna do odparcia, jednak gwałtowne przejście z rodzimej diety na egzotyczne potrawy może skończyć się nieprzyjemnie.
Utrata płynów i elektrolitów jest zwykle większym zagrożeniem niż sama infekcja. Szczególną ostrożność należy zachować u dzieci, osób starszych oraz przewlekle chorych. Wysoka gorączka, krew w stolcu lub objawy odwodnienia powinny skłonić do natychmiastowego kontaktu z lekarzem.
Jak optymalnie przygotować organizm do wakacji?
- 4-8 tygodni przed wyjazdem: zadbać o regularny sen, aktywność fizyczną oraz dietę bogatą w warzywa i owoce.
- 2-4 tygodnie przed wyjazdem: rozpocząć suplementację wspierającą zdrowie skóry i przygotowanie organizmu do zwiększonej ekspozycji na słońce (jeśli jest wskazana).
- 7 dni przed wyjazdem: w przypadku podróży do krajów o podwyższonym ryzyku problemów żołądkowo-jelitowych rozważyć rozpoczęcie przyjmowania probiotyku.
- 1-2 dni przed wyjazdem: przygotować apteczkę podróżną, filtry przeciwsłoneczne, elektrolity i leki przyjmowane na stałe.
- Dzień wyjazdu: dobrze się nawodnić, unikać zarwanej nocy i ograniczyć alkohol.
Jet lag – zmora dalekich podróży
Osoby podróżujące między kontynentami często przekonują się, że organizm nie uznaje godzin wyznaczanych przez lokalny zegar. Gdy w odwiedzanym miejscu zaczyna się dzień, nasz wewnętrzny rytm biologiczny nadal funkcjonuje według czasu kraju, który opuściliśmy kilkanaście godzin wcześniej. Efektem są problemy z zasypianiem, senność w ciągu dnia, spadek koncentracji, rozdrażnienie i uczucie zmęczenia. Zjawisko to określa się mianem jet lagu.
Trudniejsze są zwykle podróże na wschód, ponieważ organizm znacznie łatwiej wydłuża dobę, niż ją skraca, a przestawienie się na wcześniejsze zasypianie wymaga więcej czasu. Aby przyspieszyć adaptację, warto jak najszybciej – najlepiej już w trakcie podróży – dostosować się do rytmu dnia obowiązującego w miejscu docelowym. Chodzi nie tylko o regulację godzin snu, ale też o pory posiłków.
W walce z jet lagiem pomaga aktywność fizyczna oraz ekspozycja na światło dzienne, które jest najważniejszym sygnałem regulującym rytm dobowy człowieka. Dlatego nawet krótki spacer na słońcu po przylocie często przynosi więcej korzyści niż kolejna filiżanka kawy.
Jeśli chodzi o suplementy, najlepiej przebadanym wsparciem w tym przypadku pozostaje melatonina – stosowana po przekroczeniu kilku stref czasowych może wyraźnie łagodzić objawy jet lagu. Badania sugerują, że najlepsze efekty uzyskuje się wtedy, gdy melatonina jest przyjmowana wieczorem według czasu obowiązującego w miejscu docelowym, co wspomaga adaptację rytmu dobowego do nowej strefy czasowej.
Najczęstsze błędy podczas opalania
- Stosowanie filtra tylko raz dziennie.
- Przekonanie, że wysoki SPF pozwala dowolnie długo przebywać na słońcu.
- Rezygnacja z ochrony podczas zachmurzenia.
- Opalanie między godziną 11 a 15.
- Traktowanie suplementów jako zamiennika filtrów przeciwsłonecznych.
Kłopot z (a)klimatyzacją
Upał nie jest jedynym zagrożeniem związanym z letnimi temperaturami. Wiele osób źle znosi przebywanie w mocno klimatyzowanych pomieszczeniach – na pokładzie samolotu, autokaru czy w hotelowym pokoju. To właśnie tam często pojawiają się dolegliwości, które potrafią znacząco obniżyć komfort podróży.
Gdy śluzówka traci odpowiednie nawilżenie, gorzej wychwytuje i usuwa zanieczyszczenia oraz mikroorganizmy dostające się do dróg oddechowych. Dodatkowym obciążeniem dla organizmu są duże różnice temperatur między upalnym otoczeniem a klimatyzowanym pomieszczeniem.
Podczas podróży samolotem problemem jest nie tylko sama klimatyzacja, ale również bardzo niska wilgotność powietrza w kabinie. Bywa ona kilkakrotnie niższa niż w typowych warunkach domowych, co sprzyja wysychaniu śluzówek nosa i gardła oraz uczuciu podrażnienia dróg oddechowych. Jak się przed tym chronić?
Najlepiej unikać siedzenia bezpośrednio pod nawiewem, mieć pod ręką lekkie okrycie i pamiętać o regularnym piciu płynów. W przypadku wielogodzinnych lotów pomocne może być także stosowanie soli fizjologicznej lub preparatów nawilżających do nosa. Trzeba pamiętać o tym, że objawy takie jak drapanie w gardle, chrypka, zatkany nos czy kaszel nie zawsze oznaczają rozwijającą się infekcję. Często są one skutkiem podrażnienia błon śluzowych przez suche powietrze i ustępują po odpowiednim nawodnieniu oraz powrocie do środowiska o wyższej wilgotności.
***
Wakacyjna profilaktyka zdrowotna nie polega na kompletowaniu walizki pełnej suplementów ani poszukiwaniu cudownych środków na każdą możliwą dolegliwość. Aby uniknąć kłopotów, na ogół wystarczy odpowiednia ochrona skóry przed słońcem, regularne nawadnianie, przestrzeganie podstawowych zasad higieny, rozsądek przy próbowaniu lokalnych potraw oraz zadbanie o zdrowy sen. Warto pamiętać, że wokół budowania wakacyjnej odporności narosło wiele mitów.
Niektóre preparaty reklamowane jako sposób na szybkie rozwiązanie problemów mają słabe potwierdzenie w badaniach naukowych. Dotyczy to między innymi srebra koloidalnego (nanosrebra), którego skuteczność w zapobieganiu infekcjom nie została wiarygodnie potwierdzona w badaniach klinicznych. Wakacje są nie tylko czasem zasłużonego odpoczynku, ale również obciążeniem dla naszego ciała. Im lepiej przygotujemy organizm do podróży, tym większa szansa na urlop wolny od kłopotów ze zdrowiem.
Ozonowana oliwa – ratunek na oparzenia słoneczne
Nadmierna ekspozycja na słońce często kończy się bolesnymi oparzeniami i uszkodzeniem naskórka. W takich sytuacjach doskonale sprawdza się nieoczekiwane połączenie natury z nauką – oliwa z oliwek nasycona ozonem, który dzięki takiemu nośnikowi zyskuje aż 18-miesięczną trwałość.
- Komfort stosowania: mimo oleistej postaci preparat bardzo dobrze wchłania się w skórę (przenikając do jej głębokich warstw) i pozostawia delikatny film ochronny, który nie powoduje uczucia lepkości ani ściągania naskórka.
- Błyskawiczna ulga poparta badaniami: ozonowana oliwa zdecydowanie łagodzi podrażnienia termiczne oraz posłoneczne. Badania aplikacyjne wykazały, że przynosi ona wyraźną ulgę u 86% do nawet 100% osób zmagających się z tego typu zmianami. Skutecznie zmniejsza również dokuczliwe uczucie świądu.
- Dogłębna i szybsza regeneracja: dzięki oleistej postaci i stopniowemu uwalnianiu ozonu, preparat szybko przenika do głębokich warstw skóry, gdzie działa przez długi czas. Ozon poprawia miejscowe ukrwienie tkanek, pobudza procesy ziarninowania i naskórkowania, co znacząco przyspiesza gojenie się ran i oparzeń.
- Tarcza antyoksydacyjna: ozonowana oliwa jest silnym antyoksydantem, który neutralizuje niszczące działanie wolnych rodników wywołanych promieniowaniem UV. Co więcej, ozon stymuluje syntezę białek, w tym kolagenu i elastyny, pomagając zrewitalizować zniszczoną słońcem skórę i wspierając rozjaśnianie przebarwień.
- Działanie ochronne i przeciwdrobnoustrojowe: preparat działa silnie przeciwzapalnie i zapobiega wtórnym zakażeniom uszkodzonej skóry. Wykazuje szerokie właściwości aseptyczne – niszczy grzyby, bakterie (w tym uciążliwego gronkowca złocistego) i inaktywuje wirusy.
- Wsparcie w innych wakacyjnych problemach: to idealny element podróżnej apteczki. Oprócz leczenia oparzeń oliwa doskonale radzi sobie z łagodzeniem otarć naskórka, odparzeniami oraz dokuczliwymi ukąszeniami owadów. Świetnie sprawdza się również na podrażnienia po wakacyjnej depilacji czy goleniu.
Kiedy wystarczy odpoczynek, a kiedy potrzebna jest specjalistyczna pomoc?
| Objaw | Wystarczy obserwacja i samodzielne łagodzenie objawów | Warto skonsultować się z lekarzem |
|---|---|---|
| Oparzenie słoneczne | Niewielkie zaczerwienienie skóry, przejściowa tkliwość | Rozległe oparzenia, pęcherze, silny ból, gorączka |
| Biegunka podróżnych | Krótkotrwała, bez odwodnienia i gorączki | Krew w stolcu, wysoka gorączka, objawy odwodnienia |
| Odwodnienie | Pragnienie, suchość w ustach, niewielkie osłabienie | Omdlenia, zaburzenia świadomości, silne zawroty głowy |
| Jet lag | Senność, zmęczenie i problemy ze snem przez kilka dni | Długotrwałe zaburzenia snu utrzymujące się po powrocie lub znacząco utrudniające codzienne funkcjonowanie |
| Infekcja dróg oddechowych | Łagodne objawy przeziębienia | Duszność, wysoka gorączka, ból w klatce piersiowej, pogarszający się stan ogólny |
| Ukąszenie owada lub zwierzęcia | Niewielki miejscowy obrzęk i świąd | Narastający obrzęk, objawy alergiczne, gorączka lub podejrzenie kontaktu ze zwierzęciem mogącym przenosić wściekliznę |
- 1. Photochem Photobiol. 2008 Mar-Apr;84(2):284-8
- 2. Am J Clin Nutr. 2012 Nov;96(5):1179S-84S.
- 3. Nutrients . 2018 Jun 25;10(7):817
- 4. J Int Soc Sports Nutr. 2021 Mar 15;18(1):22
- 5. Clin J Sport Med. 2015 Jul;25(4):303-20
- 6. World J Gastroenterol. 2010 May 14;16(18):2202-22
- 7. National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Complementary Health Approaches for Travelers. 2023.
- 8. Cochrane Database Syst Rev. 2002:(2):CD001520
- 9. Lancet. 2005;365(9463):989-996
- 10. National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Colloidal Silver: What You Need To Know
