Przyczynia się do depresji? Pozytywne skutki rezygnacji z glutenu

Czy gluten może być paliwem dla depresji? Psychiatra dr Jessica Hellings, badaczka zdrowia psychicznego dr Deanna Kelly i asystentka psychiatry Sharon Pugh analizują coraz liczniejsze dowody powiązania pomiędzy nadwrażliwością na gluten a objawami depresyjnymi – i pokazują, jak dieta bezglutenowa może odmienić zdrowie psychiczne.

21 luty 2026

Artykuł na: 29-37 minut

Zdrowe zakupy

Suplementy diety

Andrographis ParActin®

Suplementy diety

Ashwagandha KSM-66 BIO

Suplementy diety

AstaZine® Astaksantyna

Żeńszeń fermentowany GS15-4®

Depresja, zwana także dużym zaburzeniem depresyjnym, jest jedną z najczęstszych chorób psychicznych na świecie. Szacuje się, że w każdym dowolnym momencie dotyka ona ok. 5% światowej populacji, i zalicza się ją do głównych przyczyn niepełnosprawności¹. Podejrzewa się też, że odgrywa rolę w co najmniej połowie wszystkich samobójstw².

Wprawdzie potencjalne przyczyny depresji są rozległe i często złożone, to jednak coraz więcej dowodów sugeruje, że u niektórych osób istotną rolę w wywoływaniu objawów depresyjnych może odgrywać nieleczona celiakia (CD) – reakcja immunologiczna na spożywanie glutenu – oraz nietolerancja glutenu, znana też jako nieceliakalna nadwrażliwość na gluten (NCGS). Oto przegląd zasadniczych dowodów, łączących gluten i depresję, oraz wskazówki, jak rozpoznać, czy właśnie taki związek występuje u ciebie lub twoich bliskich.

Gluten jest łacińskim słowem oznaczającym „klej” i nawiązującym do lepkości pszennego ciasta używanego do produkcji pieczywa i makaronu¹. Jest on mieszanką kilku białek (głównie gliadyny i gluteniny) występujących w niektórych zbożach, takich jak pszenica, jęczmień i ryż. Istnieje wiele odmian i krzyżówek pszenicy, znanych pod różnymi nazwami i zawierających gluten. Należą do nich pszenżyto (krzyżówka pszenicy z żytem), durum, orkisz, farro i semolina, a swe powstanie zawdzięczają one częściowo zdolności pszenicy do samopylenia². Owies z natury nie zawiera glutenu, ale podczas jego przetwarzania może dochodzić do krzyżowego skażenia zbożami zawierającymi gluten, w wyniku czego może on wyzwalać reakcje na gluten u osób z celiakią i NCGS.

Depresja a choroba jelit - pierwsze podejrzenia

Powiązanie pomiędzy objawami depresyjnymi a chorobą jelit opisano po raz pierwszy w 1932 r., gdy dr Thaysen, duński badacz, zaobserwował niezwykły poziom zmęczenia u osób ze sprue (zwaną obecnie celiakią) – chorobą zapalną jelita cienkiego, uniemożliwiającą prawidłowe wchłanianie składników odżywczych.

Dwie dekady później pewien badacz zasugerował, że dieta bezglutenowa może poprawiać nastrój u dorosłych z celiakią³. W 1956 r. inny naukowiec zauważył, że unikanie glutenu najwyraźniej poprawiało zachowanie u dzieci z celiakią i że u dorosłych z tą chorobą, którzy nie stosowali diety bezglutenowej, występowały bóle głowy, bezsenność i depresja⁴.

W 1970 r. David Goldberg z Instytutu Psychiatrii w Londynie przeanalizował grupę 80 pacjentów z chorobami jelita cienkiego i stwierdził, że ponad 1/3 z nich miała zaburzenia nastroju. Chociaż nie mieli celiakii, to jednak zdiagnozowano u nich inne problemy przewlekłe: chorobę Leśniowskiego-Crohna, idiopatyczną biegunkę tłuszczową (zaburzenie wchłaniania tłuszczów) lub jakąś postać nietolerancji laktozy⁵. Wprawdzie Goldberg nie przypisał zaburzeń nastroju bezpośrednio nieprawidłowemu wchłanianiu, to jednak dostrzegł, że osoby z chorobą jelit miały mocniejszą historię rodzinną chorób psychicznych. Jego odkrycia wsparły teorię o istnieniu powiązania między jelitem a mózgiem.

Inna grupa naukowców zbadała przeciwciała przeciwglutenowe w celiakii u 60 osób z zaburzeniami nastroju (zaburzeniami depresyjnymi i chorobą afektywną dwubiegunową) i porównała je z 48 zdrowymi osobami z grupy kontrolnej. Stwierdziła, że u osób z zaburzeniami nastroju występował znacznie wyższy poziom przeciwciał niż w grupie kontrolnej. Każdy wzrost ilości przeciwciał o 1 jednostkę odpowiadał 5-procentowemu wzrostowi prawdopodobieństwa wystąpienia zaburzenia nastroju⁶. Te rezultaty dowodzą bezpośredniego powiązania poziomu przeciwciał z zaburzeniami nastroju.

Jaki jest związek między celiaką a depresją? Badania

Dziś związek między celiakią a depresją jest już dość dobrze ustalony. Kilka dużych analiz dowiodło, że osoby z celiakią częściej mają historię depresji niż osoby w populacji ogólnej⁷. Jednakże inne badania nie wykazały różnic pod tym względem⁸. W badaniu ponad 2000 osób z celiakią stwierdzono, że 39% z nich cierpiało w którymś momencie życia na objawy depresyjne, co oznacza, że więcej niż 1 na 3 osoby z celiakią doznaje w życiu depresji⁹.

Ale czy przyczyną depresji jest samo schorzenie autoimmunologiczne, czy też wynika ona z uciążliwości życia z chorobą przewlekłą?

Metaanaliza (zbiorcza analiza wielu badań) poświęcona depresji i lękowi u dorosłych osób z celiakią wykazała, że depresja jest częstsza i cięższa u dorosłych z celiakią niż u zdrowych dorosłych. Jednakże ujawniła ona też, że depresja jest równie częsta i ciężka w celiakii, jak w innych rodzajach przewlekłych chorób fizycznych¹⁰.

W innych badaniach stwierdzono, że ciężkość objawów żołądkowo-jelitowych w celiakii skorelowana jest z depresją¹¹, co sugeruje, że chorzy mogą czuć się bardziej przygnębieni na skutek odczuwania bardziej dotkliwych objawów fizycznych i dyskomfortu. Kilku badaczy potwierdziło, że osoby z celiakią mające objawy żołądkowo-jelitowe i inne dolegliwości fizyczne uzyskiwały gorsze wskaźniki w skali jakości życia niż osoby z objawami utajonymi lub nietypowymi¹².

Jest to potwierdzeniem przypuszczenia, iż udręczenie objawami żołądkowo-jelitowymi może być przyczyną depresji. Teorię tę wspierają także badania pokazujące, że stosowanie ścisłej diety bezglutenowej może zmniejszyć objawy depresyjne u osób z celiakią, prawdopodobnie poprzez łagodzenie objawów żołądkowo-jelitowych¹³.

W kilku badaniach powiązano też naruszanie diety bezglutenowej u osób z celiakią z nasileniem depresji¹⁴. Inne badania sugerują jednak, że to ścisła dieta bezglutenowa jest w rzeczywistości przyczyną depresji w celiakii^15,albo że między osobami stosującymi ścisłą lub tylko częściową dietę bezglutenową różnica pod względem jakości życia była niewielka. Jednakże ryzyko wystąpienia lęku i depresji wzrastało, im bardziej uczestnicy starali się przestrzegać tej diety¹⁶. Autorzy badania dodali, że dietetycy powinni zająć się tymi problemami, tym bardziej że depresja może uczynić przestrzeganie diety bezglutenowej trudniejszym zadaniem.

Istnieją jednak teorie mówiące o bardziej bezpośrednim powiązaniu fizjologicznym pomiędzy celiakią i depresją. Sugerują one, że odpowiedź immunologiczna jelit u osób z celiakią wywołuje stan zapalny w mózgu i prowadzi do objawów choroby psychicznej.

Badanie analizujące biopsje jelit pacjentów ze Szwecji wykazało, że ryzyko samobójstwa jest wyższe u osób z celiakią niż w populacji ogólnej. Ale dowiodło ono także, iż samobójstwa były częstsze u osób z zapaleniem jelit. U pacjentów z pozytywnym testem krwi, wskazującym na celiakię, ale bez stanu zapalnego jelit w wynikach biopsji nie notowano podwyższonego ryzyka samobójstwa¹⁷.

Co ciekawe, gdy w badaniu ponad 200 osób z celiakią ponownie wprowadzono gluten, uczestnicy ściślej przestrzegający diety bezglutenowej doświadczyli cięższego wznowienia objawów depresji¹⁸. Powrót do glutenu po ścisłym unikaniu go może przyczyniać się do cięższego nawrotu odpowiedzi zapalnej.

Celiakia a nieceliakalna nadwrażliwośc na gluten

Zarówno celiakia, jak i NCGS związane są ze spożyciem glutenu, ale istnieje pomiędzy nimi kilka różnic.

Celiakia jest trwającym całe życie schorzeniem autoimmunologicznym, w którym gluten spożywany w pszenicy, życie lub jęczmieniu przez osoby genetycznie podatne wywiera wpływ na błonę śluzową jelita cienkiego, znaną też jako wyściółka śluzowa (wilgotna wyściółka z tkanki miękkiej, pokrywająca narządy i jamy w układzie pokarmowym, oddechowym i rozrodczym) i może wywoływać objawy żołądkowo-jelitowe i inne.

Nie wszystkie osoby dotknięte tym schorzeniem wykazują objawy; jednakże większość osób z celiakią doznaje uszkodzeń jelita cienkiego w wyniku spożywania glutenu, nawet jeśli nie mają objawów widocznych z zewnątrz. Czynniki ryzyka w celiakii obejmują obecność określonych wariantów genów, zwanych też biomarkerami (biologicznymi oznakami, które można zmierzyć i zidentyfikować u pacjenta), jak również rodzinną historię celiakii lub innych schorzeń autoimmunologicznych¹.

Przy biopsji dwunastnicy (początkowego odcinka jelita cienkiego) celiakię rozpoznaje się poprzez stwierdzenie charakterystycznej atrofii (spłaszczenia) kosmków. Te palczaste wypustki pokrywają wyściółkę jelita i zwiększają jego powierzchnię, co pomaga zmaksymalizować wchłanianie składników odżywczych z pożywienia.

Objawy celiakii mogą obejmować problemy żołądkowo-jelitowe takie jak biegunka, zaparcie, mdłości, wymioty, ból brzucha, wzdęcia, zwiększona produkcja gazów i/lub nietolerancja laktozy z powodu uszkodzeń jelita cienkiego. Objawy i oznaki zewnątrzjelitowe (spoza układu trawiennego) mogą pojawiać się w każdym innym układzie organizmu.

Około połowy osób z celiakią nie ma objawów żołądkowo- jelitowych. Zamiast tego wykazują inne objawy lub objawy niespecyficzne, takie jak niedokrwistość, utrata wagi i niedobory witamin spowodowane złym wchłanianiem składników odżywczych².

Nieceliakalna nadwrażliwość na gluten (NCGS) podobnie jak celiakia wiąże się zarówno z objawami żołądkowo-jelitowymi, jak i pozajelitowymi, które nasilają się po spożyciu glutenu i ulegają złagodzeniu po przejściu na dietę bezglutenową. Jednakże w odróżnieniu od celiakii NCGS nie jest uważana za schorzenie autoimmunologiczne, a raczej za odrębny rodzaj reakcji immunologicznej - "wrodzoną odpowiedź immunologiczną".

Wielu pacjentów z NCGS wykazuje wzrost ilości limfocytów i komórek tucznych, czyli pewnych typów komórek odpornościowych w jelicie, jak również wzrost poziomu cytokin prozapalnych we krwi. Wprawdzie nie ma potwierdzonego testu wykrywającego NCGS, ale u nieco ponad połowy osób z tym schorzeniem podniesiony jest poziom naturalnych przeciwciał przeciwglutenowych, co sugeruje NCGS.

NCGS jest znacznie częstsza niż celiakia. Ocenia się, że dotyka ok. 13% populacji, podczas gdy występowanie celiakii mieści się w granicach 1-2%.

1. Annette K Taylor et al., "Celiac Disease," in GeneReviews, ed. Margaret P Adam (University of Washington, Seattle, 2019), ncbi.nlm.nih.gov
2. World J Gastrointest Pathophysiol, 2017; 8(2): 27–38

NCGS i depresja

Poza celiakią, depresję powiązano także z innymi zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi, włącznie z NCGS (patrz ramka pt. „Celiakia a nieceliakalna nadwrażliwośc na”), zespołem jelita drażliwego (IBS) i zapalną chorobą jelit (IBD).

Chociaż IBS i celiakia mają wiele wspólnych objawów, to jednak prawdopodobnie mają odmienne przyczyny i poprawnie zdiagnozowany IBS nie powoduje takiego rodzaju uszkodzeń przewodu pokarmowego, jakie obserwuje się u osób z celiakią. Niektóre osoby z IBS mogą jednak być wrażliwe na gluten, tak jak w NCGS, a w niektórych przypadkach wrażliwość ta może łączyć się z objawami depresyjnymi.

W jednym z badań naukowcy ocenili skutki diety bezglutenowej u osób z IBS. Uczestnicy nie mieli celiakii, ale wykazywali pewne jej markery. Rezultaty pokazały, że dieta bezglutenowa zmniejszała ich wskaźniki lęku i depresji zarówno po 6 tygodniach, jak i po 18 miesiącach stosowania¹⁹.

W innym badaniu osób dorosłych z IBS mierzono wskaźniki depresji po przejściu na trzy oddzielne schematy żywienia: dietę placebo bez glutenu i serwatki, dietę z 16 g glutenu dziennie lub dietę z 16 g serwatki dziennie. Wskaźniki depresji były wyższe przy diecie glutenowej niż przy diecie placebo²⁰. W kolejnym badaniu osób z IBS stwierdzono, że dieta ograniczająca FODMAP zmniejsza objawy depresji²¹.

FODMAP (fermentujące oligo-, di- i monosacharydy i poliole) to węglowodany, które występują w pszenicy, czosnku, cebuli, fasoli i niektórych owocach i mogą stwarzać problemy podczas trawienia. Natomiast w badaniu osób, które miały IBD bez celiakii, ale utrzymywały swe objawy w ryzach za pomocą diety bezglutenowej, spożywanie glutenu wywoływało objawy fizyczne, włącznie ze zmęczeniem²², które jest częste zarówno w nadwrażliwości na gluten, jak i w depresji.

Wprawdzie wspomniane badania IBS mogły obejmować osoby z NCGS, to jednak istnieją również doniesienia łączące stwierdzone NCGS z depresją. Jak wykazało jedno z badań, blisko 1 na 5 osób z NCGS ma objawy depresyjne²³. W badaniu osób z NCGS, które przez tydzień spożywały dietę bezglutenową lub dietę zawierającą gluten, po czym zamieniły się nimi, naukowcy odkryli, że jedzenie glutenu nasilało objawy depresyjne, podczas gdy dieta bezglutenowa nie miała takiego działania²⁴. Co ciekawe, w jednym z badań, w którym uczestniczyły przede wszystkim kobiety z fibromialgią i NCGS, stwierdzono spadek nasilenia objawów depresyjnych na diecie bezglutenowej²⁵.

Inne badanie, porównujące poziom przeciwciał u osób z depresją, osób z IBS i zdrowych osób z grupy kontrolnej, wykazało, że grupa z depresją miała wyższy poziom przeciwciał przeciwglutenowych²⁶. Inni badacze stwierdzili, że przeciwciała zniknęły po sześciu miesiącach u ponad 90% osób z NCGS, które ściśle przestrzegały diety bezglutenowej. Jednocześnie złagodziły się ich objawy żołądkowo-jelitowe i depresja. Z drugiej strony jednak przeciwciała zniknęły tylko u 60% uczestników z celiakią²⁷. Ta różnica była prawdopodobnie związana z różnicami immunologicznymi pomiędzy celiakią a NCGS.

Żywność niezawierająca glutenu

Przejście na dietę bezglutenową wymaga nieco wysiłku i nie jest łatwą decyzją. Ważne jest uwzględnienie produktów, które należy jeść, by zminimalizować nadmierne spożycie cukru i tłuszczu, uzupełniając jednocześnie potencjalne niedobory składników odżywczych wynikające z diety. Oto krótki przewodnik po tym, co można jeść na diecie bezglutenowej.

Dieta bezglutenowa obejmuje produkty z natury niezawierające glutenu, a także produkty pozbawione glutenu w procesie produkcji i oczyszczania. Produkty naturalnie bezglutenowe to m.in. świeże owoce, warzywa, rośliny strączkowe, orzechy, mięso, ryby i owoce morza, drób i większość produktów mlecznych.

Produkty, które normalnie zawierałyby gluten, takie jak pieczywo, makarony i pakowane dania gotowe, również mogą być spożywane, o ile zostały przygotowane jako bezglutenowe dzięki użyciu bezglutenowych składników, takich jak mąka z migdałów, gryka, ryż, kukurydza, quinoa, proso i amarantus¹.

Pseudozboża to rośliny wytwarzające nasiona lub owoce, które funkcjonują jako zboża, ale nie są trawami tak jak prawdziwe zboża. Przykładowo quinoa (nasiona bezglutenowe) funkcjonuje jako zboże, ale nie należy do rodziny traw i nie zawiera glutenu. Owies jest zasadniczo bezglutenowy, ale może zawierać gluten w zależności od sposobu przetworzenia. Ważne jest więc, by szukać owsa z „certyfikatem bezglutenowym” na etykiecie.

W produktach bezglutenowych mogą być też wykorzystywane mąki niepszenne, produkowane z roślin strączkowych, takich jak ciecierka, groch i karob. Tabela po prawej stronie (choć nie jest to pełna lista) zawiera naturalne produkty bezglutenowe, popularne bezglutenowe zboża, pseudozboża i inne produkty niezbożowe, które dobrze sprawdzają się w takiej diecie². Więcej na ten temat znajdziesz w kolejnym artykule.

Produkty naturalnie bezglutenowe

Warzywa
Owoce
Rośliny strączkowe: orzeszki ziemne, groch, fasola, soczewica
Mleko
Nieprzetworzone mięso
Ryby i owoce morza
Jaja
Masło
Ser (większość)
Oleje roślinne
Orzechy
Tapioka

Zboża bezglutenowe

Kukurydza
Gryka
Ryż
Quinoa
Sorgo
Amarantus
Proso
Teff
Fonio

Bezglutenowe pseudozboża

Soja (ziarno soi w naturalnej postaci i olej sojowy nie zawierają glutenu, ale sos sojowy, o ile nie jest oznaczony etykietą „bezglutenowy”, zawiera gluten)
Owies (często skażony glutenem podczas przetwarzania; sprawdzaj etykietę)

Co wskazuje na to, że gluten może być powiązany z objawami depresyjnymi?

Słaba odpowiedź na leki i inne metody leczenia pomimo stosowania się do planu terapii.
Nietolerancja glutenu, celiakia lub NCGS u członków rodziny.
Objawy żołądkowo-jelitowe, takie jak zespół jelita drażliwego (IBS), wzdęcia, nerwica żołądka lub bóle żołądka, biegunka, wymioty, spadek wagi i/lub zaparcia.
Choroby autoimmunologiczne (u samej osoby lub jej bliskich krewnych), takie jak choroba tarczycy, reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczycowe zapalenie stawów, toczeń, wrzodziejące zapalenie jelita grubego i/lub choroba Leśniowskiego-Crohna.
Częste bóle stawów.
Opryszczkowate zapalenie skóry, łuszczyca i/lub inne objawy skórne.

W jaki sposób gluten prowadzi do objawów depresyjnych?

Gluten i depresja mogą być powiązane na wiele sposobów psychologicznych i biologicznych. Mgła mózgowa i zmęczenie mogą powodować trudności w radzeniu sobie z licznymi czynnikami stresującymi w naszym życiu.

Osoby z celiakią albo NCGS mogą doświadczać objawów depresyjnych związanych z chorobą przewlekłą lub z przewlekłymi i bolesnymi objawami jelitowymi i pozajelitowymi. Mogą być też przygnębione w wyniku reakcji psychicznej na ścisłą dietę, odbijającą się na ich życiu towarzyskim i satysfakcji z pożywienia.

A co z mechanizmami biologicznymi, które mogą łączyć wywołane przez gluten reakcje autoimmunologiczne w mózgu z objawami depresji?

Mechanizmy biologiczne mogą być szczególnie istotne w NCGS. Wiele objawów depresji, takich jak zmęczenie, słaba koncentracja, trudności ze snem, zmiany apetytu i mgła mózgowa, pokrywa się z objawami celiakii i NCGS.

Jakie mechanizmy mogą leżeć u podłoża tych objawów i czy mogą być powiązane zarówno z nieprawidłowym wchłanianiem zasadniczych składników odżywczych, jak i z reakcją autoimmunologiczną w mózgu?

Ludzie ze stanem zapalnym jelit nie przyswajają prawidłowo witamin i składników odżywczych, a niedobory witamin mogą przyczyniać się do objawów depresji. Suplementacja witamin z grupy B może znacząco zmniejszać depresyjny nastrój u osób z celiakią na diecie bezglutenowej²⁸.

Stan zapalny jelit wywołany przez gluten może prowadzić także do gorszego wchłaniania z pożywienia tryptofanu, niezbędnego aminokwasu, którego organizm potrzebuje do produkcji serotoniny, jednego z głównych neuroprzekaźników odgrywających rolę w depresji²⁹. Podkreślmy, że skoro 90% całkowitej produkcji serotoniny odbywa się w jelitach, choroby jelit mogą wpływać na nastrój w wyniku bezpośredniej sygnalizacji pomiędzy jelitem a mózgiem³⁰.

W pewnym badaniu porównano testy funkcjonowania tarczycy oraz wskaźniki depresji i lęku u dorosłych osób z celiakią do parametrów zdrowych osób z grupy kontrolnej bez rodzinnej historii celiakii. Stwierdzono, że u pacjentów z celiakią wyższe było prawdopodobieństwo wystąpienia dużego zaburzenia depresyjnego i/lub zaburzeń lękowych, zarówno w toku całego życia, jak i w ciągu ostatnich sześciu miesięcy. Osoby z celiakią i przeciwciałami przeciwtarczycowymi były szczególnie zagrożone dużą depresją i napadami panicznego lęku. Badacze doszli do wniosku, że subkliniczna (utajona) choroba autoimmunologiczna tarczycy może być ważnym czynnikiem ryzyka w tych schorzeniach psychicznych³¹.

Zarówno depresja, jak i nadwrażliwość na gluten powiązane są z wyższym uogólnionym stanem zapalnym w organizmie, który też może prowadzić do stresu i miejscowego stanu zapalnego w mózgu³².

Stan zapalny jelit może być przyczyną nieszczelności jelita, w której niewielkie prześwity w wyściółce jelitowej umożliwiają przenikanie do krwiobiegu substancjom takim jak toksyny bakteryjne i związki prozapalne.

Uogólniony stan zapalny związany z nadwrażliwością na gluten może powodować także nieszczelność bariery krew-mózg, wyściełającej mózgowe naczynia krwionośne, co umożliwia niektórym z tych związków oraz przeciwciałom przeciwglutenowym przedostawanie się do mózgu i przyczynianie się do dysfunkcji i uszkodzeń³³.

Odstawienie glutenu: opis przypadku

22-letnia kobieta zgłosiła się do psychiatry z powodu ciężkich objawów depresyjnych. W pierwszym roku swego życia cierpiała naprzemiennie na biegunki i zaparcia, co doprowadziło do hospitalizacji i diagnozy zespołu rzekomej niedrożności jelit (zaburzenia perystaltyki jelit). Jednakże po drugim roku życia objawy jelitowe ustąpiły i już nie powróciły. W okresie dojrzewania rozwinęła się u niej ciężka depresja, lęk i bezsenność, co spowodowało, że w znacznym stopniu wycofała się z życia towarzyskiego.

Gdy miała 22 lata, objawy depresyjne silnie odbijały się już na jakości jej życia. Zaczęła brać trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny klomipraminę, ale uzyskała tylko przejściową poprawę w miesiącach letnich. Oprócz tego objawy lekko zmniejszyły się podczas jej pierwszej ciąży, ale później powróciły, a leczenie innym lekiem trójpierścieniowym, imipraminą, było nieskuteczne. Próbowała też przez dłuższe okresy brać fluoksetynę i paroksetynę, obie należące do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), ale wciąż doświadczała nawracających epizodów depresyjnych.

Gdy u jej 3-letniego dziecka zdiagnozowano celiakię, kobiecie również wykonano badania krwi i biopsję jelita, na podstawie których i u niej zdiagnozowano tę chorobę. Przeszła na dietę bezglutenową i w ciągu 3 miesięcy odczuła gwałtowną poprawę pod względem objawów depresyjnych. Była w stanie odstawić wszystkie leki psychiatryczne i zachowała stabilność psychiczna także prawie 2 lata później.

Podsumowanie

Dowody pokazują, że produkty zawierające gluten mogą być powiązane za pośrednictwem odpowiedzi immunologicznej nie tylko z depresją, ale także z wieloma innymi objawami psychicznymi – nawet u 1 na 17 osób. Niewielu lekarzy klinicystów zdaje sobie z tego sprawę, choć badania już od ponad 10 lat dokumentują ten związek.

Jeszcze bardziej zaskakująca jest prostota programu leczenia tych, którzy tego wymagają: jak sugerują badania, usunięcie glutenu z jadłospisu może złagodzić objawy psychiczne i neurologiczne. Nie twierdzimy, że istnieje uniwersalna terapia, ani też nie sugerujemy, że dieta powinna zastąpić leki tym, którzy je przyjmują.

Nie każdy z problemami psychicznymi i neurologicznymi jest nadwrażliwy na gluten i często na zdrowie psychiczne i fizyczne składa się wiele innych czynników. Jednak osobom z nadwrażliwością na gluten lub z niezdiagnozowaną celiakią dieta bezglutenowa może przynieść ogromne korzyści. Niemniej jednak powinny one nadal współpracować z lekarzem i nie odstawiać żadnych leków, dopóki się z nim nie skonsultują.

Bibliografia

1. J Affect Dis, 2022; 296: 498–505; World Health Organization, “Depressive Disorder (Depression),” Mar 31, 2023, who.int
2. Int J Env Res Pub Health, 2018; 15(7): 1425
3. Willem Karel Dicke, Coeliac Disease: Investigation of the Harmful Effects of Certain Types of Cereal on Patients with Coeliac Disease (University of Utrecht, 1950)
4. Auto Immun Highlights, 2014; 5(2): 55–61
5. Gut, 1970; 11(6): 459–465
6. Psychiatr Res, 2018; 260: 366–370
7. J Gastroenterol Hepatol, 2021; 36(8): 2165–2170; Nutrients, 2020; 12(1): 142; J Affect Dis, 2007; 99(1–3): 117–126
8. Eur J Gastroenterol Hepatol, 2017; 29(9): 1091
9. J Psychosom Res, 2013; 74(2): 155–160
10. Acta Psychiatr Scand, 2012; 125(3): 189–193
11. J Psychosom Res, 2013; 75(2): 135–141
12. Dig Liver Dis, 2009; 41(1): 15–25
13. J Psychosom Res, 2013; 74(2): 155–160; Neurol Sci, 2003; 24: 311–317; Nutrients, 2021; 13(9): 3233; Act Gastro Enterol Belg, 2016; 79(2): 447–453
14. Appetite, 2018; 120: 578–588; Dig Liver Dis, 2010; 42(10): 685–691
15. Digit Health, 2020; 6: 2055207620903627
16. J Gastrointestin Liver Dis, 2011; 20(3): 241–245
17. Dig Liver Dis, 2011; 43(8): 616–622
18. J Gastrointestin Liver Dis, 2013; 22(4): 391–396
19. Clin Gastroenterol Hepatol, 2016; 14(5): 696–703
20. Aliment Pharmacol Ther, 2014; 39(10): 1104–1112
21. Clin Gastroenterol Hepatol, 2017; 15(12): 1890–1899
22. Am J Gastroenterol, 2011; 106(3): 508–514
23. BMC Med, 2014; 12: 85
24. Clin Gastroenterol Hepatol, 2015; 13(9): 1604–1612
25. J Clin Gastroenterol, 2017; 51(6): 500–507
26. Nutrients, 2018; 10(5): 548
27. BMC Gastroenterol, 2014; 14(1): 1–7
28. Aliment Pharmacol Ther, 2009; 29(8): 811–816
29. Gut, 1991; 32(12): 1478–1481
30. Curr Opin Biotechnol, 2022; 78: 102826
31. J Psychosom Res, 2002; 53(3): 789–793
32. Front Psychiatry, 2019; 9: 739
33. Microorganisms, 2018; 6(4): 107