Nasze ciało rozmawia z mózgiem na tysiące sposobów. Mówimy o osiach regulacji, wzajemnym oddziaływaniu i roli nerwu błędnego, który zbiera informacje z całego naszego ciała, ale tak naprawdę nie poznaliśmy wszystkich szlaków tej komunikacji. Wiemy jednak, że każdą zmiana w ciele jest poddawana analizie układu nerwowego, na każda następuje reakcja. Tak samo każdy metabolit ma do spełnienia swoje zadanie, jego nadmiar lub brak to sygnał, który wyzwala działanie, bo cel nadrzędny organizmu jest jeden – przetrwać.
Aby to uczynić, jeśli czegoś mu brakuje, coś zagraża lub coś jest nie tak, ciało zaczyna żyć własnym życiem i stara się skłonić nas do działania, które to przetrwanie ma mu zapewnić. Wzbudza apetyt na określone smaki, wiedząc, że poszukując ich wybierzemy potrzebne mu potrawy. Skłania do określonego zachowania, które ma nas ochronić lub pomóc uciec od zagrożenia i do tego wyposaża, na pewien czas, w zdolności do podjęcia tego wysiłku. A jeśli jest potrzeba oszczędzania zasobów, wzbudza senność i skłania do odpoczynku.
Te mechanizmy obronne to jednak broń obosieczna – w toku ewolucji zaczęły ją wykorzystywać pasożyty i patogeny, które starają się nami rządzić, byśmy niczym marionetki, działali nie na własną, a ich korzyść. Czasami nasz organizm działa także nadgorliwie i zmusza do zachowań niebezpiecznych dla naszego życia i zdrowia1.
Psychika pod kontrolą metabolizmu
Spójrzmy na początek na nasze emocje i regulującą je serotoninę, neuroprzekaźnik, nazywany hormonem szczęścia. Aby organizm mógł go wytworzyć potrzebuje tryptofanu, aminokwasu, którego źródłami są m.in. mięso, ryby, owoce morza, nabiał i jaja. Tyle że serotonina jest dla organizmu marginalnym odbiorcą tego surowca.
Około 95% tryptofanu ląduje w wątrobie na tak zwanym szlaku kynureninowym, ciągu przemian, w którym tryptofan zamienia się w kynureninę i jej pochodne, czyli substancje regulujące układ odpornościowy i wpływające na działanie mózgu. Do dalszych przemian w kierunku serotoniny i melatoniny trafia raptem 1–5%, ale co ważne, ta proporcja nie jest stała.
Brzmi skomplikowanie, ale zaraz dojdziemy do sedna. Przy infekcji, przewlekłym stanie zapalnym albo długotrwałym stresie psychospołecznym komórki odpornościowe i mikroglej, czyli komórki odpornościowe mózgu, wydzielają cytokiny prozapalne – to białkowe sygnały, którymi układ odpornościowy porozumiewa się z komórkami. Podkręcają one aktywność enzymów, biorących udział we wspomnianym szlaku metabolicznym.
Efekt ten nazwano podkradaniem tryptofanu: surowiec jest przekierowywany z wytwarzania serotoniny na tor kynureninowy, więc do mózgu trafia mniej prekursora i powstaje mniej koniecznej do utrzymania nastroju serotoniny. Ta zależność pokazuje, jak z pozoru błahe wydarzenia mogą w sposób mierzalny wpływać na nasze samopoczucie psychiczne. Sama serotonina nie jest tu jednak najciekawsza. Ważniejsze, w którą stronę rozgałęzia się szlak.
Co się dzieje dalej? Pobudzenie mikrogleju prowadzi do uszkodzenia komórek nerwowych w obszarach mózgu, odpowiedzialnych za emocje, pamięć i nasze zachowanie, a w tym czasie inne komórki nerwowe przechodzą przez niekorzystne zmiany metaboliczne, których konsekwencje są poważne: m.in. anhedonia, czyli utrata zdolności do odczuwania przyjemności i radości oraz spowolnienie psychoruchowe.
Z czasem, wskutek niedoborów serotoniny i pozostałych zmian, może rozwinąć się depresja – a ta bardzo poważnie zaburza nasze zachowanie i może negatywnie wpływać na podstawowe czynności życiowe, w tym apetyt i sen2. Finalnie efekt jest niewspółmiernie silny do początkowego bodźca…
Jelita rozmawiają z mózgiem
I to na kilka sposobów. Pierwszy to nerw błędny, bezpośrednie połączenie jelitowego układu nerwowego z ośrodkowym. Metabolity mikrobioty jelitowej pobudzają jego włókna czuciowe wprost albo za pośrednictwem komórek enteroendokrynnych jelita. Jak tego dowiedziono?
Kiedy zwierzętom laboratoryjnym przecięto nerw błędny doszło do zablokowania przeciwlękowego działania szczepów, takich jak Lactobacillus rhamnosus JB-1 – to mocny argument, że sygnał biegnie właśnie tędy. Drugi sposób jest immunologiczny. Zwiększona wskutek stresu, niewłaściwej diety lub stanu zapalnego bądź zaburzeń mikrobiomu (dyzbiozy), przepuszczalność jelit skutkuje przedostawaniem się fragmentów błony bakterii Gram-ujemnych, silnie pobudzających układ odpornościowy, a ten pobudza wspomniany mikroglej i prowadzi do zmian w naszym samopoczuciu, opisanych w pierwszym akapicie.
Trzecia droga to oś podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), główny układ reakcji na stres. Dysbioza, czyli zaburzenie składu mikrobioty, wiąże się z jej nadaktywnością i przewlekle podwyższonym poziomem hormonu stresu. A stres negatywnie wpływa na emocje, zdolności poznawcze i zachowanie. Czwarty sposób dialogu to metabolity. Wskutek fermentacji błonnika powstają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe: octan, propionian i maślan, które mogą wpływać na aktywność mikrogleju, odczyt genów i stan jelit.
Bakterie jelitowe wytwarzają też GABA, dopaminę, serotoninę i acetylocholinę – główne neuroprzekaźniki, regulujące prace układu nerwowego. Ale tu potrzebne jest zastrzeżenie, które ginie w popularnych opisach: większość neuroprzekaźników z jelit nie przechodzi bariery krew-mózg. Działają zatem lokalnie, na jelitowy układ nerwowy, nerw błędny i komórki odpornościowe1.
Pasożyty mają wpływ na naszą psychikę
Toxoplasma gondii to pierwotniak wewnątrzkomórkowy, zakażający niemal wszystkie zwierzęta ciepłokrwiste, w tym ludzi, ale rozmnażający się płciowo wyłącznie w jelitach kotowatych. To ważne, ponieważ opisano u gryzoni ciekawe zjawisko – zakażone myszy i szczury tracą wrodzony lęk przed zapachem kota, stają się bardziej ciekawe otoczenia i czasami wręcz aktywnie podążają za zapachem kociego moczu. A wszystko po to, by stać się łatwym łupem i aby cykl życiowy pasożyta mógł się domknąć.
Od 30 do 50% ludzi na świecie nosi w sobie uśpione cysty toksoplazmy. Jednak dla pasożyta jesteśmy ewolucyjnym ślepym zaułkiem, bo koty na nas nie polują. Ale to nie oznacza, że nie ma on nad nami władzy.
Od lat 90. publikowano doniesienia, głównie autorstwa czeskiego biologa ewolucyjnego Jaroslava Flegra na temat wpływu toksoplazmy na ludzki umysł i zachowanie. Okazało się, że obecność cyst zmienia nasze zachowanie – zakażeni mężczyźni uzyskiwali niższe wyniki w skali świadomość reguł, lekceważyli normy, byli bardziej podejrzliwi, ale jednocześnie częściej bezkrytycznie przyjmowali narzucone zasady.
U zakażonych kobiet obraz był odwrotny – były bardziej ciepłe emocjonalne, sumienne i towarzyskie. Statystyki wypadków drogowych pokazały zaś, że uczestnicy kolizji drogowych częściej mieli przeciwciała przeciw T. gondii, co tłumaczyć miało wolniejszy czas reakcji i wyższą tolerancję ryzyka. Inne badania dowiodły, że zakażeni studenci częściej wybierali studia biznesowe, częściej zakładali firmy i zgłaszali mniejszy lęk przed porażką. Jak to możliwe?
Naukowcy mają 3 teorie: pierwsza zakłada, że obecność cyst w konkretnych obszarach mózgu tłumi przetwarzanie strachu i wpływa na wytwarzanie niektórych neuroprzekaźników, a stan zapalny o niskim nasileniu, jaki wywołuje obecność pasożytów, zmienia nasz metabolizm.
Możliwa jest też odwrócona przyczynowość: równie dobrze to osoby impulsywne i poszukujące wrażeń mogą łatwiej się zarażać, bo jedzą surowe mięso, mniej dbają o higienę i spędzają więcej czasu w terenie3. Także pasożyty jelitowe wpływać na nasze zachowania, ale czynią zazwyczaj to pośrednio. Działają na kilka sposobów.
Po pierwsze obecność pasożytów zmienia skład mikrobioty i prowadzi do uszkodzenia błony śluzowej jelit, co ma negatywny wpływ na metabolizm tryptofanu i wytwarzanie przez mikrobiotę serotoniny. Ponadto rozwija się w jelitach stan zapalny. Wszystkie te sygnały przez nerw błędny, krew i układ odpornościowy, który próbuje poradzić sobie z zakażeniem, trafiają do naszego mózgu i wpływają na nastrój, zmniejszają koncentrację, powodują lęki i zmiany zachowania: nerwowość, drażliwość, nadmierną ekspresję emocjonalną.
Po drugie przewlekły stan zapalny, który zaczyna się w jelicie, rozprzestrzenia się często na cały organizm, w tym do układu nerwowego. Obecność czynników prozapalnych w organizmie aktywuje bowiem mikroglej, czyli układ odpornościowy ośrodkowego układu nerwowego, chroniącego mózg. Może to powodować zachowania, takie jak przewlekłe zmęczenie, anhedonia (niezdolność do odczuwania radości), wycofanie społeczne, zaburzenia snu i koncentracji. Trzeci mechanizm dotyczy niedoborów (o nich w dalszej części artykułu).
Pasożyty konkurują o składniki odżywcze, powodują niedokrwistość lub wydzielają metabolity, co pogarsza samopoczucie i funkcje poznawcze. Niektórzy naturopaci twierdzą, że infekcja pasożytnicza zwiększa ochotę na słodkie przekąski, bo potrzebują cukru lub to, że podbierają nam składniki odżywcze sprawia, że tego cukru (czyli najszybszej energii) domaga się nasz organizm.
Temat ten jest nadal przedmiotem badań, ale wiele wskazuje na to, że pasożyty potrafią zmieniać nasze preferencje pokarmowe i zmieniać apetyt. Czwarty mechanizm jest chyba najprostszy – sama obecność niechcianych lokatorów, ich mechaniczne drażniące działanie czy świąd, jaki wywołują np. owsiki, mogą prowadzić do rozdrażnienia, zaburzeń koncentracji i obniżenia nastroju, co jest wypadkową powyższych mechanizmów i zaburzeń snu, które zakażenie wywołuje4.
Co zrobić? Badać się regularnie. Choć lekarze zalecają badania z reguły dopiero wtedy, gdy pacjent zgłasza objawy, mogące świadczyć o zakażeniu pasożytami, a inne przyczyny wykluczono, coraz więcej specjalistów twierdzi, że powinniśmy badać się profilaktycznie, przynajmniej raz do roku. Wiele zakażeń przebiega bowiem bezobjawowo.
Jak zapobiegać zakażeniom pasożytniczym i je zwalczać?
W zapobieganiu i wspomaganiu terapii doskonale sprawdzają się substancje naturalne, które porażają układ nerwowy dorosłych pasożytów lub uszkadzają ich ciała, a to umożliwia ich wydalenie z organizmu. Są to: kukurbitacyna zawarta w pestkach dyni i oleju z pestek dyni, tujon, którego źródłem jest bylica piołun (Artemisia absinthium), bylica pospolita (Artemisia vilgaris), wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare) i szałwia lekarska (Salvia officinalis), allicyna i ajoen z czosnku zwyczajnego (Allium sativum), juglon zawarty w łupinach czarnego orzecha (Juglans nigra), a także oleuropeina, której źródłem są liście drzewa oliwnego oraz tymol i karwakrol, będące składnikami olejku z oregano (Origanum vulgare L.) i tymianku (Thymus vulgaris). Ponadto warto sięgać po zioła przeciwzapalne, stymulujące układ odpornościowy i łagodzące podrażnienie przewodu pokarmowego. To doskonale sprawdzają się garbniki i tymol z tymianku i oregano, wspomniana oleuropeina, a także gorzknik kanadyjski (Hydrastis canadensis), który działa jak naturalny antybiotyk. Ponadto łagodząca działa prawoślaz lekarski (Althaea officinalis) i koper włoski (Foeniculum vulgariapalne) oraz czarnuszka siewna (Nigella sativa)9.
Niedobory, które zmieniają zachowanie
Żelazo Jest niezbędne m.in. do syntezy enzymu regulującego wydzielanie dopaminy – bez niego produkcja dopaminy zwalnia, neuroprzekaźnik ten odpowiada za motywację, napęd i kontrolę ruchów. Najlepiej udokumentowanym skutkiem jest zespół niespokojnych nóg, objawiający się nieodpartą potrzebą poruszania nogami z nieprzyjemnymi doznaniami – pełzania, mrowienia i bólem – nasilona w spoczynku i wieczorem, ustępująca przy ruchu. Drugim objawem niedoboru żelaza, jest zespół pica, czyli kompulsywne spożywanie substancji niebędących pokarmem.
Najczęstsza jej postać to żucie lodu, rzadsze to geofagia (spożywanie ziemi, gliny), amylofagia (chęć na krochmal) i jedzenie kredy. Deficyty żelaza powodują również zaburzenia poznawcze i emocjonalne: mgła mózgowa, słaba koncentracja, zwolnione przetwarzanie informacji, luki w pamięci, drażliwość i chwiejność emocjonalna. U dzieci przewlekły niedobór może pozostawić nieodwracalne opóźnienia rozwojowe i deficyty uwagi.
Witamina B12. Jest niezbędna dla zdrowia układu nerwowego, w tym bierze udział w powstawaniu mielinowej osłonki nerwów, dlatego jej niedobory objawiają się głownie w postaci problemów neurologicznych. Chwiejność emocjonalna, drażliwość, halucynacje wzrokowe i słuchowe, urojenia i manie prześladowcze to tylko niektóre z objawów.
Zaburzenia poznawcze narastają skrycie: utrata pamięci, dezorientacja, kłopoty z funkcjami wykonawczymi i zwolnienie myślenia nie pojawiają się z dnia na dzień. To jedna z klasycznych przyczyn odwracalnego otępienia, o ile rozpozna się ją wcześnie, bowiem długotrwały niedobór zostawia trwałe uszkodzenie. Niedobory upośledzają także czucie wibracji i pozycji, powodują ataksję czuciową, porażenie spastyczne oraz neuropatię typu skarpetki i rękawiczki, czyli zaburzenia czucia w stopach i dłoniach.
Witamina D. Receptory dla tej witaminy znajdują się m.in. w tych obszarach mózgu, które odpowiadają za nasze samopoczucie psychiczne. Tam witamina D tłumi aktywacje układu odpornościowego mózgu (mikroglej) i reguluje wytwarzanie neuroprzekaźników. Stąd jednym z objawów niedoboru jest pogorszenie nastroju i skłonność do depresji, zaburzenia lekowe, przewlekłe zmęczenie, mgła mózgowa i utrata albo nadmierny apetyt.
Cynk. Bierze udział w wytwarzaniu hormonów tarczycy i wydzielaniu czynników, pobudzających tworzenie nowych połączeń nerwowych, zatem jego niedobór i związane z nim zaburzenia pracy tego gruczoły oraz upośledzenie pracy mózgu zwiększają ryzyko obniżenia nastroju, rozwoju depresji i spowolnienia psychicznego, apatii, wycofania, chronicznego zmęczenia i trudności w nauce.
Jod. Jod jest obligatoryjnym substratem syntezy hormonów tarczycy – bez niego po prostu nie powstaną. Niedobór prowadzi zatem do subklinicznej lub jawnej niedoczynności tarczycy. A że hormony tarczycy regulują m.in. neurogenezę, rozgałęzianie dendrytów i tworzenie synaps, ich niedobór obniża wrażliwość receptorów, co powoduje spowolnienie psychoruchowe, dysfunkcje wykonawcze, upośledzenie pamięci roboczej i anhedonię. Mówi się nawet o depresji hipotyreotycznej, związanej z niedoborem hormonów tarczycy.
Całe szczęście, we wszystkich przypadkach, skutecznym remedium jest zmiana diety i włączenie do niej źródeł brakujących pierwiastków i witamin. A jeśli chcemy szybko uzupełnić niedobory i ustrzec się przed skutkami przedłużającego się deficytu, warto sięgnąć po suplementy5.
Uzupełnij niedobory
Źródła jodu: ryby morskie i owoce morza (dorsz, makrela, łosoś, tuńczyk, krewetki, ostrygi), algi morskie (nori, wakame, kelp), nabiał (mleko, jogurt, ser), jaja, sól, jodowana.
Źródła cynku: ostrygi i inne owoce morza, mięso (wołowina, wieprzowina, drób), wątroba, pestki dyni, sezam, słonecznik, orzechy (nerkowce, migdały, orzechy ziemne), pełne ziarna zbóż, rośliny strączkowe, kakao i gorzka czekolada, jaja i nabiał.
Źródła witaminy D: tłuste ryby morskie (łosoś, makrela, śledź, sardynki, tuńczyk), olej z wątroby dorsza, jaja (zwłaszcza żółtko), wzbogacone produkty (niektóre mleka roślinne, margaryny, płatki śniadaniowe), grzyby.
Źródła witaminy B12: mięso (wołowina, wieprzowina, jagnięcina), wątroba i podroby, ryby i owoce morza, jaja, nabiał (mleko, ser, jogurt), wzbogacone produkty roślinne (niektóre mleka roślinne, płatki, drożdże odżywcze).
Źródła żelaza: hemowe (lepiej przyswajalne) – czerwone mięso (wołowina, jagnięcina), wątroba i podroby, drób (szczególnie ciemne mięso), ryby i owoce morza (małże, ostrygi, sardynki); niehemowe – rośliny strączkowe (soczewica, fasola, ciecierzyca), szpinak, jarmuż i inne zielone warzywa liściaste, pestki dyni, sezam, orzechy, pełne ziarna zbóż, quinoa, suszone owoce (morele, rodzynki), tofu i tempeh.
Źródła chromu: drożdże piwne (jedno z najbogatszych źródeł), owoce morza (ostrygi, małże, krewetki), wątroba i podroby, mięso (wołowina, drób, wieprzowina), produkty pełnoziarniste (kasza gryczana, owsiana, chleb razowy, mąka pełnoziarnista), brokuły, orzechy (brazylijskie, migdały, orzechy włoskie), jaja (szczególnie żółtka), kakao i gorzka czekolada, grzyby, gruszki, daktyle suszone, jabłka, szpinak i inne warzywa liściaste.
Cukier, insulinooporność i zachcianki
Wyobraź sobie, że twój organizm to delikatna orkiestra. Glukoza to zespół, a insulina – dyrygent, który dba, by energia trafiała w akord tak, jak trzeba. Kiedy wszystko gra równo, czujesz się stabilnie: masz klarowną głowę, równy nastrój i normalny apetyt. Problem zaczyna się, gdy dyrygent zaczyna machać pałeczką zbyt gwałtownie – poziom cukru we krwi gwałtownie skacze, a potem spada. I właśnie wtedy pojawia się ta dobrze znana, niemal magiczna ochota na coś słodkiego… oraz cała gama subtelnych, a czasem bardzo dokuczliwych objawów psychicznych.
Mechanizm jest dość prosty, choć skutki bywają zaskakujące. Zjesz coś słodkiego lub wysoko przetworzonego – cukier błyskawicznie trafia do krwi. Trzustka reaguje i natychmiast wyrzuca sporą dawkę insuliny. Glukoza zostaje szybko rozprowadzona do komórek, a jej poziom we krwi ulega obniżeniu – czasem nawet poniżej komfortowej normy. Mózg, który zużywa ogromne ilości energii i jest wyjątkowo wrażliwy na jej brak, odczytuje to jako zagrożenie. Wysyła więc sygnał alarmowy: "Szybko, daj mi coś słodkiego!".
I tak zamyka się błędne koło – im częściej jemy produkty powodujące gwałtowne skoki glukozy, tym silniejsza staje się ochota na kolejną porcję cukru. Ale to nie tylko kwestia apetytu.
Objawy spadku cukru i jak im zapobiec
Wahania glukozy i insuliny mają bezpośredni wpływ na nastrój i pracę mózgu. Gdy cukier spada, spada też produkcja i dostępność kluczowych neuroprzekaźników – serotoniny i dopaminy. Pojawia się drażliwość, niepokój, uczucie wewnętrznego napięcia, a czasem nawet lekki lęk. Myśli stają się mniej klarowne, koncentracja szwankuje, a w głowie pojawia się charakterystyczna mgła. Niektórzy opisują to jako nagłe zmęczenie psychiczne, apatię albo poczucie, że wszystko mnie drażni. W skrajnych przypadkach mogą pojawić się nawet objawy przypominające atak paniki: kołatanie serca, pocenie się i niepokój.
Co ciekawe, organizm szybko uczy się tego schematu. Im częściej doświadcza gwałtownych spadków cukru, tym bardziej uzależnia się od szybkich dawek glukozy jako sposobu na poprawę samopoczucia. Słodkie staje się zatem nie tylko przyjemnością, ale swoistym "lekiem" na złe samopoczucie – choć w dłuższej perspektywie tylko pogarsza sprawę.
Dobra wiadomość? Ten mechanizm da się uspokoić. Stabilizacja poziomu cukru poprzez regularne posiłki bogate w białko, zdrowe tłuszcze i błonnik, unikanie długich przerw między jedzeniem oraz ograniczenie produktów o wysokim indeksie glikemicznym potrafi w ciągu kilku dni zauważalnie złagodzić zarówno napady ochoty na słodycze, jak i towarzyszące im wahania nastroju. Mózg przestaje wysyłać alarmy, a my odzyskujemy większą kontrolę nad apetytem i emocjami.
Wahania glukozy i insuliny to cichy, ale bardzo skuteczny manipulator naszego zachowania i samopoczucia. Warto o nich pamiętać – bo czasem to, co wydaje się problemem siły woli albo charakteru, w rzeczywistości jest po prostu głosem głodnego, przestraszonego mózgu, proszącego o paliwo.6
SIBO – trzeci do pary
SIBO (ang. small intestinal bacterial overgrowth) to przerost bakterii w jelicie cienkim, czyli sytuacja, w której występuje tam nadmierna liczba bakterii lub nieprawidłowy skład mikroorganizmów – bakterie jelita grubego migrują i namnażają się w jelicie cienkim.
Może powodować m.in. wzdęcia, gazy, bóle brzucha, biegunkę lub zaparcia oraz uczucie pełności. A czy może wpływać na nasze emocje i zachowanie? Pośrednio tak, bo to trzeci do pary na linii organizm-niedobory pokarmowe. SIBO zaburza bowiem wchłanianie tłuszczów, witamin i mikroelementów, zużywając przy tym niektóre z nich nadmiernie (witamina B12, magnez). Niektóre bakterie produkują kwas D-mlekowy, a w rzadkich przypadkach daje to dodatkowo objawy napadowej ataksji, splątania i ciężkiej mgły mózgowej10.
Czy sterują nami grzyby?
Candida albicans zamieszkuje naszą skórę, jamę ustną i przewód pokarmowy oraz drogi rodne. Nie szkodzi nam, dopóki mikrobiom tych miejsc jest stabilny, a organizm trwa w równowadze. Jeśli jednak, w skutek np. stresu, infekcji, choroby przewlekłej czy innych czynników dojdzie do jej zakłócenia, Candida rozrasta się nadmiernie i mamy do czynienia z pleśniawkami, kandydozą pochwy i sromu, przerostem grzybiczym jelita cienkiego lub grzybicą skóry.
Sama obecność Candida albicans nie oznacza choroby ani przerostu. Badania wykazały obecność C. albicans w jelitach aż u około 82,9% osób, przy czym ilość grzyba była bardzo zróżnicowana – na jego poziom wpływały m.in. skład mikrobioty, dieta, czynniki gospodarza i odpowiedź immunologiczna.
W Internecie można do tego znaleźć informacje, że przerost Candidy w naszym organizmie zmienia zachowanie i apetyt, bo grzyb potrzebuje cukru. Czy to prawda? Istnieją eksperymentalne dowody, że może dochodzić do takiej komunikacji poprzez oś jelito–mózg. W badaniu na myszach kolonizacja przewodu pokarmowego przez C. albicans wiązała się ze zmianami w układzie endokannabinoidowym (to system regulujący organizmu) i zwiększeniem poziomu stresu oraz nasileniem zachowań lękowych.
Czy oznacza to, że Candida steruje naszymi zachciankami? Tego nauka obecnie nie potwierdza. To bardzo popularna teza, ale brakuje badań wykazujących, że jelitowy przerost Candida bezpośrednio powoduje apetyt na słodycze.
Co więcej, badanie z udziałem zdrowych ludzi wykazało, że dieta bogata w rafinowane węglowodany miała jedynie ograniczony wpływ na kolonizację C. albicans. Zatem sam grzyb nie zmienia naszego apetytu. Ale… tym co sprzyja grzybicy jest nadmiar węglowodanów w diecie, zatem być może pierwsza jest ochota na cukier, a potem grzybica, a nie odwrotnie?
Nie oznacza to jednak, że temat zachcianek jest całkowicie oderwany od mikrobioty. Badania nad osią jelito–mikrobiota–mózg pokazują, że mikroorganizmy jelitowe mogą wpływać na mechanizmy regulujące apetyt, układ nagrody, sygnały sytości i zachowania związane z jedzeniem. Są to jednak złożone zależności dotyczące całego ekosystemu jelitowego, a nie wyłącznie Candidy.
Najuczciwszy wniosek brzmi więc: przerost lub zwiększona kolonizacja Candida może potencjalnie oddziaływać na organizm również poprzez oś jelito–mózg, a badania na zwierzętach wskazują na możliwy wpływ na stres i zachowanie. Nie ma natomiast wystarczających dowodów, by twierdzić, że Candida powoduje u ludzi apetyt na cukier albo że celowo nakłania nas do jedzenia słodyczy7.
- 1. Nutrients. 2025 Feb 28;17(5):842.
- 2. Int J Mol Sci. 2021 May 3;22(9):4837.
- 3. Schizophr Bull. 2007 May;33(3):757-60.
- 4. Pathogens. 2024 Jul 23;13(8):608.
- 5. Pediatr Ann. 2019 Nov 1;48(11):e434-e440.
- 6. Psychosom Med. 2023 Jan 28;85(3):289–293.
- 7. Front Cell Neurosci. 2025 Jan 8;18:1495224.
- 8. Neuron. 2024 Dec 18;112(24):3999-4016.
- 9. Braz J Vet Med. 2022 Sep 11;44:e004722.
- 10. Curr Microbiol. 2021 Feb;78(2):449-463.