Nasze magazyny
Czym jest cukrzyca typu 2 i jakie są jej przyczyny?
Cukrzyca jest jedną z najbardziej powszechnych chorób cywilizacyjnych, stanowiącą przewlekłą chorobę metaboliczną. W Polsce choruje na nią ok. 3-3,5 mln osób, z czego duża część (nawet 1 mln) może nie wiedzieć o chorobie. Eksperci szacują, że do 2030 r. liczba chorych może wzrosnąć do 4,2 mln, a niemal 90% przypadków to cukrzyca typu 2. Co gorsza, dotyka pacjentów w coraz młodszym wieku.
Choroba charakteryzuje się podwyższonym stężeniem glukozy we krwi oraz zaburzeniami metabolizmu węglowodanów, tłuszczów i białka, a wynika z zaburzonego wydzielania lub wchłaniania insuliny – hormonu produkowanego przez trzustkę.
Nieleczona lub niewłaściwie leczona cukrzyca prowadzi do poważnych powikłań zagrażających zdrowiu i życiu, takich jak zaburzenia i niewydolność narządów (oczu, nerek lub serca), a w skrajnych przypadkach nawet przedwczesna śmierć.
Za główne przyczyny cukrzycy typu 2 uznaje się przede wszystkim czynniki środowiskowe związane ze współczesnym stylem życia. Należą do nich m.in. źle zbilansowana dieta, nadwaga i otyłość, spożywanie dużej ilości wysoko przetworzonej żywności, niski poziom aktywności fizycznej, przewlekły stres oraz stosowanie używek. Można zatem stwierdzić, że cukrzyca nabyta powstaje głównie w wyniku złego odżywiania.
Dla osób chorujących na cukrzycę priorytetem jest utrzymanie stabilnego, niskiego poziomu cukru we krwi. Z tego powodu właściwy reżim żywieniowy oraz zmiana stylu życia są kluczowe. Z tego powodu menu diabetyków obfituje w ograniczenia i wyrzeczenia. Jednak jest też i dobra wiadomość: badania brytyjskich naukowców wykazały, że dzięki zastosowaniu odpowiedniej diety i osiągnięciu prawidłowej wagi możliwa jest nawet całkowita remisja cukrzycy typu 2.
Dieta kluczowa w przypadku diabetyków - zaskakujący eksperyment
Trwający rok eksperyment o nazwie Diabetes Remission Clinical Trial zostało przeprowadzone w 2016 r. z udziałem 280 osób chorych na cukrzycę typu 2. Ochotnicy zostali podzieleni na 2 grupy.
- Do pierwszej z nich zaliczono osoby, zmagające się z cukrzycą od 6 lat. Grupa ta dostała wskazanie, aby ich dieta była zgodna ze standardowymi zaleceniami żywieniowymi dla cukrzyków, rekomendowanymi przez lekarzy pierwszego kontaktu.
- W drugiej grupie znalazły się osoby, których staż chorobowy był krótszy. Tej grupie polecono, aby stosowała się do specjalnej diety dla cukrzyków opracowanej przez naukowców, która polegała na znacznym ograniczeniu kalorycznym do 825-853 kalorii dziennie przez pierwsze 3-5 miesięcy oraz spożywaniu jedynie pokarmu w postaci płynnej (zup, koktajli i soków).
Po tym czasie uczestnicy mogli systematycznie włączać do swojego jadłospisu również inne pokarmy.
Mniszek lekarski - właściwości przeciwcukrzycowe
Właściwości przeciwcukrzycowe Taraxacum officinale przypisuje się zawartym w nim bioaktywnym składnikom chemicznym, a zwłaszcza kwasom cykoriowym i chlorogenowym oraz taraksasterolowi i laktonom seskwiterpenowym.
Dokonany przez duńskich naukowców z Aarhus University Hospital przegląd prac dotyczących mniszka lekarskiego wykazał jego potencjał w leczeniu i profilaktyce cukrzycy typu 21. Z kolei inni badacze, przeprowadzili eksperyment, do którego zrekrutowali 60 pacjentów z cukrzycą typu 2 z centrum diabetologicznego Szpitala Uniwersyteckiego Komfo Anokye (KATH) w Kumasi w Ghanie.
W randomizowanym badaniu klinicznym grupy interwencyjne spożywały 5 g mniszka lekarskiego (sproszkowanych liści lub korzeni) codziennie przez 9 dni, natomiast pozostali pacjenci otrzymywali placebo. Okazało się, że w obu grupach przyjmujących sproszkowane części rośliny istotnie zmniejszyło stężenie glukozy we krwi na czczo z 10,7 mmol/l do 7,5 mmol/l (liście) i 10,5 mmol/l do 8,6 mmol/l (korzenie)2.
Jednak naukowcy wskazują, że istnieje potrzeba przeprowadzenia dobrze zaprojektowanych badań klinicznych w celu ustalenia działania mniszka lekarskiego w leczeniu oraz kontroli cukrzycy3.
1. Rev Diabet Stud. 2016 Aug 10;13(2-3):113-31
2. Journal of Nutritional Ecology and Food Research 2016 Dec, 3(2):125-32
3. Nutrition & Food Science (2015) 45 (3): 479-92
W cukrzycy bardzo istotne jest utrzymywanie stabilnego poziomu glukozy we krwi. Tymczasem gdy jemy, jego stężenie zawsze wzrasta. Jednak to, jak duży jest to skok, zależy od rodzaju pożywienia. Dlatego podczas przygotowywania posiłków i napojów najlepszym przyjacielem diabetyka powinien być indeks glikemiczny (IG). Jest to wskaźnik, informujący o tym, w jakim tempie rośnie poziom cukru we krwi po spożyciu danego produktu.
Do owoców o najniższych wartościach IG należą
• awokado (IG 10)
• czarna porzeczka (IG 15)
• agrest (IG 15)
• wiśnie (IG 22)
• grejpfrut (IG 25)
• cytryna (IG 30)
• jabłko (IG 35)
• jagody (borówki, truskawki, maliny, jeżyny, porzeczki – wykazano, że mają one pozytywny wpływ na regulowanie poziomu cukru we krwi oraz silne właściwości przeciwzapalne)2.
Dozwolone są też pomarańcze, mandarynki, limonki, pomelo, gruszki, śliwki, brzoskwinie i niedojrzałe banany. Można dodać cienki plasterek świeżego ananasa, mimo że jego IG wartości 60. To pozwoli poprawić smak soku, nie wpływając znacząco na IG gotowego napoju.
Pewne kontrowersje wiążą się z winogronami. Diabetolodzy odradzają ich jedzenie, bowiem mimo że owoce te mają niski indeks glikemiczny (46), to jednak zawierają duże ilości cukrów prostych, które nie są wskazane przy cukrzycy. Jednak badania naukowe (oraz nasza domowa praktyka) wykazały, że ze względu na sporą zawartość związków o działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym, spożywanie winogron w bardzo umiarkowanych ilościach może pozytywnie wpływać na poziom cukru we krwi3. Teza ta wymaga jednak potwierdzenia w dalszych badaniach, więc na chwilę obecną osoby zmagające się z cukrzycą nie powinny zbyt często sięgać po te owoce.
Koniecznie unikać trzeba: arbuza, lychi, daktyli i dojrzałych bananów.
1. www.arheart.com/wp-content/uploads/2024/02/2020.10.06-Glycemic-Index-Handout.pdf
2. J Nutr. 2010 Oct;140(10):1764-8
3. The Journal of Nutrition , 2009 Sep, 139(9): 1794S-1800S
Które soki są najlepsze dla diabetyków i dlaczego?
Warzywa i owoce stanowią podstawę zdrowej diety i powinny być spożywane regularnie, w postaci 4-5 posiłków dziennie również przez diabetyków, ponieważ są one skarbnicą składników odżywczych, minerałów oraz związków o działaniu antyoksydacyjnym, które są niezbędne w profilaktyce chorób cywilizacyjnych. Świeżo wyciskane soki stanowią prosty sposób na dostarczenie tych cennych składników w łatwo przyswajalnej formie.
Należy jednak pamiętać o kluczowej różnicy między spożywaniem owoców w całości a piciem soków. Nawet naturalny, świeżo wyciskany sok (zwłaszcza owocowy) powoduje szybszy wzrost poziomu glukozy we krwi, ponieważ cukry w płynnej formie wchłaniają się znacznie szybciej.
Z tego też powodu soki powinny być traktowane jako dodatek do diety, a nie jej podstawa, i spożywane z umiarem. Eksperci zalecają spożywanie maksymalnie 200-300 g owoców dziennie w całości, gdyż fruktoza w nich zawarta przyswaja się wolniej i nie powoduje nagłych skoków cukru.
To nie znaczy, że diabetycy nie mogą pić soków wcale. Jednak, zamiast je kupować w sklepie, powinni je przyrządzać samodzielnie, tak by mieć pełną kontrolę nad ich składem. Ponadto ich soki muszą składać się głównie z warzyw, a owoce powinny stanowić do nich niewielki dodatek. Poza tym dobrze by było, aby były to owoce o niskiej zawartości cukru i niskim IG (nieprzekraczającym wartości 55).
Cukrzyca typu 2 - zalecane warzywa
Szczególną uwagę zwróć na zielone warzywa – najczęściej mają niski IG.
Zielone warzywa liściaste i naciowe: szpinak, natka pietruszki, seler naciowy, jarmuż, roszponka, rukola, sałata, sałata rzymska, cykoria.
Inne: ogórek, cukinia, pomidor (świeżo wyciskany sok pomidorowy jest dozwolony), papryka, kalafior, kapusta, kiełki warzyw.
Korzeniowe (surowe) marchew i burak, które w postaci surowej mają niski indeks glikemiczny, ale po ugotowaniu on znacząco rośnie. Dodatki Dodatki: Możesz dodawać wszelkie możliwe kiełki warzyw oraz zioła (np. miętę, bazylię, melisę czy kolendrę). Szczególnie cenne są szałwia, pokrzywa, aloes i mniszek lekarski, które mogą obniżać glukozę we krwi i jednocześnie wspomagać regenerację trzustki. Warto dodawać także przyprawy, takie jak kurkuma, cynamon lub imbir, które obniżają glikemię.
Soki dobre dla diabetyków - przepisy
Jabłka, pomidory, brokuły, ogórki oraz natka pietruszki mają niskie IG i zawierają chrom. Ten pierwiastek poprawia wrażliwość tkanek na insulinę i wspomaga metabolizm glukozy.
Sok ze szpinaku, pietruszki i jabłka
Ten zielony, pyszny sok jest bogaty w witaminę C i antyoksydanty. Można go modyfikować, dodając zielonego ogórka lub cytrynę.
Składniki:
2 garści świeżych liści szpinaku
3-4 pokrojone zielone jabłka
Szklanka posiekanej natki pietruszki
Przygotowanie:
Wszystkie składniki dokładnie umyj. Pokrój na mniejsze porcje. Z jabłek usuń gniazda nasienne. W przypadku korzystania z blendera dolej szklankę wody, by uzyskać pożądaną konsystencję.
Różowy sok owocowy
Zawiera berberynę i chrom, które regulują gospodarkę glukozy w organizmie.
Składniki:
2 lub 3 grejpfruty (obrane)
2 jabłka
garść owoców berberysu
szklanka malin
Przygotowanie:
Wszystkie składniki dokładnie umyj. Grejpfruty obierz ze skórki. Rozdrobnione owoce wrzuć do wyciskarki lub sokowirówki.
Sok pełen antyoksydantów
Połączenie papryki, pomidora i brokułu to bomba witaminowa w najczystszej postaci. Dostarczą Ci one witamin A, C, E, K i z grupy B oraz minerałów (potas, magnez, wapń, żelazo, mangan, cynk i miedź), błonnika oraz antyoksydantów takich jak likopen, sulforafan i luteina.
Składniki:
1 czerwona papryka
1 ogórek
1 pomidor
1-3 cząstek brokułu
2 liście bazylii
Przygotowanie:
Wszystkie składniki umyj. Usuń z papryki nasiona. Pokrój wszystko poza bazylią na mniejsze cząstki. Włóż do sokowirówki lub wyciskarki. Bazylię dodaj na końcu.
Sok odchudzająco-oczyszczający
Poprawia naturalne procesy detoksykacji organizmie, pomaga łagodzić stany zapalne, oraz stymuluje procesy przemiany materii, dzięki czemu łatwiej Ci będzie schudnąć.
Składniki:
1/4 kapusty rzymskiej
2 cytryny
natka pietruszki
1 duża cukinia
3 korzenie pietruszki
1 jabłko
Wszystkie składniki dokładnie umyj. Z jabłka i cytryn usuń pestki. Pokrój owoce i warzywa na mniejsze porcje. Włóż do wyciskarki lub sokowirówki. Aby nieco osłodzić ten zielony sok, możesz wrzucić do wyciskarki plaster świeżego ananasa.
Pikantny sok na poprawę metabolizmu i odporności
Stymuluje procesy przemiany materii, poprawia odporność i walczy ze stresem oksydacyjnym oraz stanem zapalnym.
Składniki:
2 pomidory
1 papryka
1 papryczka chili
szczypta kurkumy i pieprzu
kilka gałązek świeżej bazylii
Przygotowanie:
Umyj wszystkie składniki dokładnie. Z papryk usuń nasiona. Pokrój wszystko na mniejsze cząstki. Włóż do sokowirówki lub wyciskarki. Na końcu dodaj bazylię. Gotowy sok dopraw kurkumą, pieprzem lub imbirem.
- 1. BMC Fam Pract. 2016 Feb 16;17:20
- 2. Diabetologia Praktyczna, tom 4, nr 1, s. 1-94
