Nasze magazyny
Kwas pantotenowy zawdzięcza swoją nazwę greckiemu słowu pantothen, oznaczającemu „ze wszystkich stron” – co jest bardzo trafnym opisem, ponieważ związek ten w niewielkich ilościach występuje praktycznie we wszystkich produktach spożywczych: w mięsie i podrobach, pełnych zbożach, awokado, batatach, grzybach, brokułach oraz żółtku jaja.
Witamina B5, jako witamina rozpuszczalna w wodzie, nie jest magazynowana w organizmie, dlatego wymaga regularnego uzupełniania z pożywieniem. Jej fundamentalna rola biologiczna wynika z tego, że jest prekursorem koenzymu A (CoA) oraz białek, niezbędnych w setkach reakcji enzymatycznych, zachodzących w każdej komórce naszego ciała. To właśnie dzięki tej centralnej funkcji, kwas pantotenowy wpływa na tak wiele różnych procesów fizjologicznych.
Warto jednak wiedzieć, że jawny niedobór witaminy B5 jest dziś rzadkością, ponieważ substancja ta jest powszechnie dostępna w pożywieniu. Obserwuje się go zasadniczo jedynie u osób drastycznie niedożywionych wskutek np. zaburzeń odżywiania, a także u osób stosujących rygorystyczne diety odchudzające lub rygorystyczne posty lecznicze oraz chorych z zaburzeniami wchłaniania. Także przewlekły stres może wyczerpać zasoby witaminy B5.
Jakie są właściwości witminy B5?
1. Napędza metabolizm energetyczny
Koenzym A, którego prekursorem jest kwas pantotenowy, jest kluczowym elementem procesów wytwarzania energii w komórkach. Dzięki niemu mitochondria, mikroskopijne organelle, mogą wykorzystać glukozę z pokarmu lub kwasy tłuszczowe z tkanki tłuszczowej do wytworzenia energii, która napędza metabolizm.
Dlatego przy niedoborach witaminy B5 szlaki metaboliczne ulegają zaburzeniu, a my odczuwamy zmęczenie pomimo długiego odpoczynku, bóle i zawroty głowy, jesteśmy drażliwi i niestabilni emocjonalnie. Do tego dochodzą zaburzenia snu i problemy żołądkowo-jelitowe.
2. Dba o równowagę hormonalną
Jako prekursor koenzymu A, kwas pantotenowy jest niezbędny w szlaku metabolicznym, prowadzącym do syntezy cholesterolu – substratu, z którego nadnercza i gonady wytwarzają hormony steroidowe: kortyzol i aldosteron – biorące udział m.in. w reakcji stresowej oraz testosteron, progesteron i estrogeny – hormony płciowe.
Z tego powodu kwas pantotenowy bywa nazywany witaminą antystresową, ponieważ jego niedobór ogranicza zdolność organizmu do wytwarzania odpowiedniej ilości kortyzolu w sytuacjach zwiększonego obciążenia fizjologicznego. A z drugiej strony wspomaga funkcje układu rozrodczego, libido i płodność.
3. Przyspiesza regenerację skóry
Prowitamina kwasu pantotenowego – dekspantenol (prowitamina B5) – jest jednym z najlepiej przebadanych składników, stosowanych miejscowo w dermatologii. Wnika w głąb skóry, gdzie przekształcany jest w kwas pantotenowy, który wspomaga nawilżenie warstwy rogowej, wzmacnia barierę skórną i przyspiesza gojenie ran, otarć oraz podrażnień, w tym oparzeń słonecznych.
Ponadto działa przeciwzapalnie, łagodząco i chroni skórę przed wolnymi rodnikami tlenowymi, a także pobudza syntezę kolagenu, odpowiedzialnego za elastyczność i jędrność naszej skóry. To dlatego dekspantenol jest tak popularnym składnikiem maści na drobne urazy skóry i kremów dla dzieci. Poleca się go także do skóry suchej i skłonnej do podrażnień.
Prowitamina B5 to również doskonały wybór po zabiegach kosmetycznych, takich jak terapia laserowa czy mikrodermabrazja, łagodzi także podrażnienia po tatuażu.
4. Wspomaga leczenie trądziku
Badania dowiodły, że suplementacja kwasu pantotenowego przez 12 tygodni istotnie zmniejszyła liczbę zmian skórnych u osób z trądzikiem łagodnym do umiarkowanego. Mechanizm nie jest do końca poznany – jedna z hipotez łączy go z rolą koenzymu A w regulowaniu pracy gruczołów łojowych. Witamina B5 przyspiesza gojenie zmian zapalnych (krostek i grudek), wspiera regenerację naskórka i odbudowę bariery skórnej oraz redukuje zaczerwienienie i podrażnienie. Zmniejsza także stres oksydacyjny w skórze.
5. Zwiększa sprawność umysłową
Witamina B5 wspiera funkcje poznawcze – jest to jedno z oficjalnie zatwierdzonych przez Europejską Agencję Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oświadczeń zdrowotnych. Kwas pantotenowy jest bowiem niezbędny do syntezy neuroprzekaźników, kluczowych dla pamięci, koncentracji i zdolności uczenia się.
Wspomaga także wytwarzanie energii w komórkach nerwowych, a tej potrzebują one ogromne ilości. Chroni jednocześnie układ nerwowy przed stresem oksydacyjnym i uszkodzeniem. W efekcie, dieta bogata w witaminę B5 lub przyjmowanie suplementów poprawia pamięć roboczą i długotrwałą oraz zdolność skupiania uwagi, zmniejsza zmęczenie psychiczne i mgłę mózgową, pomaga również w stanach wyczerpania psychicznego.
6. Wzmacnia włosy i paznokcie
Prowitamina B5 (dekspantenol) jest częstym składnikiem szamponów i odżywek wzmacniających włosy – nadaje im połysk i ułatwia rozczesywanie. Działa głównie powierzchownie jako emolient i środek nawilżający, dzięki czemu włosy stają się bardziej elastyczne, miękkie i mniej łamliwe.
Ponadto regeneruje i przyspiesza odbudowę uszkodzonych włosów (po farbowaniu, stylizacji termicznej, rozjaśnianiu), stymuluje cebulki i poprawia mikrokrążenie, a także wygładza łuski włosa, co zwiększa odbicie światła.
Prowitamina B5 hamuje również wypadanie włosów i pobudza ich wzrost. Dekspantenol to także cenny składnik odżywek do paznokci, ponieważ wzmacnia płytkę, poprawia nawilżenie i przyspiesza regenerację macierzy paznokcia.
7. Bierze udział w wytwarzaniu witaminy D
Witamina B5 jest bezpośrednio zaangażowana w syntezę witaminy D w skórze, odgrywa także ważną rolę w jej dalszym metabolizmie. Po tym, jak pod wpływem promieni słonecznych w skórze, z 7-dehydrocholesterolu, do którego syntezy potrzeba witaminy B5, wytworzona zostanie prowitamina D, potrzebne są kolejne przemiany, które uczynią ją aktywną – a te zachodzą w wątrobie i nerkach, już z bezpośrednim udziałem kwasu pantotenowego. Przy niedoborze witaminy B5 może zatem dochodzić do upośledzenia aktywacji witaminy D, nawet jeśli jej synteza w skórze lub podaż z suplementów jest prawidłowa.
- 1. Perm J. 2022 Jun 29;26(2):89-97.
- 2. Am J Clin Dermatol. 2002;3(6):427-433.
- 3. Phytother Res. 2020 Feb;34(2):306-314.
- 4. Dermatol Ther. 2014;4(1):93-101.
- 5. Curr Issues Mol Biol. 2021 Sep 28;43(3):1361-1373.
- 6. Int J Cosmet Sci. 2007 Aug;29(4):277-82.
- 7. Biochem Biophys Res Commun. 2020 Jan 29;522(1):220-225.
- 8. https://lpi.oregonstate.edu/mic/vitamins/pantothenic-acid
