Nasze magazyny
Czym jest astma?
Astma to przewlekła choroba zapalna dróg oddechowych wywołująca ich nadmierną reaktywność, a w konsekwencji ich zwężenie i trudności w oddychaniu, spowodowane zarówno skurczem mięśni gładkich jak też obrzękiem ścian dróg oddechowych, gromadzeniem się śluzu w oskrzelikach, a z czasem także nieodwracalnymi zmianami (przemodelowaniem) dróg oddechowych.
Struktura ich ścian zmienia się w wyniku włóknienia, przerostu mięśni gładkich, a także przerostu gruczołów śluzowych, powodując trwałe ograniczenie przepływu powietrza. Na całym świecie cierpi na astmę ok. 340 mln osób1. Choroba ta występuje częściej w krajach wysoko rozwiniętych i bardzo często dotyka dzieci i młodzież, choć może pojawiać się w każdym wieku.
Objawy astmy
Typowe objawy to przede wszystkim duszność, a także kaszel, świszczący oddech i uczucie ucisku w klatce piersiowej. Objawy te mogą mieć różny stopnień nasilenia, a czasem mogą nawet zagrażać życiu. Etiologia astmy nie została jeszcze do końca wyjaśniona, ale wiadomo, że składają się na nią zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe.
Zasadniczą rolę w przebiegu astmy odgrywa przewlekły stan zapalny, powodujący napływ eozynofilów, komórek tucznych i limfocytów T. Stan zapalny powoduje też uwalnianie związków prozapalnych, takich jak histaminy, leukotrieny i cytokiny. Przyczyniających się one do nadreaktywności dróg oddechowych, czyli nadmiernej reakcji skurczowej oskrzeli na rozmaite bodźce, takie jak alergeny lub substancje drażniące.
Astma może mieć podłoże alergiczne, ale może też nie być związana z alergią. Choć obecna wiedza medyczna nie potrafi wyleczyć astmy, to jednak pozwala eliminować lub łagodzić jej ataki dzięki stosowaniu leków. Konwencjonalne leczenie polega na podawaniu – najczęściej w postaci wziewnej, za pomocą inhalatora – kortykosteroidów oraz leków rozszerzających oskrzela. Stosuje się także leki hamujące aktywność leukotrienów.
Istnieje też sporo metod naturalnych, które mogą nie tylko zwiększyć skuteczność leczenia farmakologicznego, ale nawet zmniejszyć częstość i ciężkość ataków. Nawet proste zmiany stylu życia, takie jak przestrzeganie diety przeciwzapalnej, obniżenie poziomu stresu i ćwiczenia świadomego oddychania, mogą znacznie pomóc radzić sobie z astmą.
1. Unikaj czynników wyzwalających
Często należą do nich alergeny, takie jak pyłki kwiatowe, roztocze kurzu domowego, sierść zwierząt, pleśnie, alergeny pokarmowe, dym tytoniowy i inne zanieczyszczenia powietrza. Wykonaj testy skórne lub badania krwi w celu określenia, które konkretnie substancje mogą indukować reakcje alergiczne w Twoim przypadku.
Ataki astmy mogą wyzwalać też niektóre leki, np. aspiryna i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak ibuprofen, diklofenak oraz naproksen, paracetamol, beta-blokery, inhibitory ACE, a także pewne produkty naturalne, takie jak jeżówka (Echinacea) i mleczko pszczele.
Przebieg astmy może nasilać się pod wpływem stresu i silnych emocji, a także na skutek infekcji takich jak przeziębienie czy grypa oraz za sprawą bardzo zimnego, suchego lub gorącego powietrze oraz silnych zapachów i substancji drażniących. Również intensywna aktywność fizyczna może powodować ataki astmy, czyli tzw. astmę wysiłkową.
W takim przypadku nie należy jednak unikać ćwiczeń, choć zaleca się uprzednią konsultację z lekarzem. W celu zapobiegania atakom należy wykonywać długą rozgrzewkę przed treningiem, osłaniać drogi oddechowe przed zimnym powietrzem i kurzem oraz unikać ćwiczeń w niskiej temperaturze, a także wybierać sporty o stałym natężeniu wysiłku, takie jak pływanie, jazda na rowerze, nordic walking lub wioślarstwo.
2. Ćwicz jogę
Ta technika jest przydatna u wszystkich, pacjentów z astmą, ponieważ ogranicza konieczność stosowania leków doraźnych, zwiększa wydolność fizyczną i usprawnia funkcjonowanie płuc. Jak wykazało pewne badanie, u wszystkich dzieci ze zdiagnozowaną astmą wysiłkową ataki przestały się pojawiać już po 3 miesiącach ćwiczenia jogi 2 razy w tygodniu2.
3. Pij kawę
Marcel Proust, który był astmatykiem, wspominał, że w młodości przepisywano mu kawę jako pomoc w oddychaniu. Badania potwierdzają, że napój ten może znacząco poprawiać funkcjonowanie układu oddechowego przez ok. 2 godz. po spożyciu5. Zawarte w niej związki takie jak kofeina, teobromina i teofilina rozszerzają oskrzela poprzez oddziaływanie na receptory komórkowe.
Kofeina rozluźnia mięśnie oddechowe, a oprócz tego ma własności przeciwzapalne i przeciwutleniające. Umiarkowane spożycie kawy (1-2 filiżanki dziennie) może nie tylko zmniejszać objawy astmy, ale w dłuższej perspektywie zapobiegać też jej atakom. Badacze przestrzegają jednak przed nadużywaniem kawy, a także przed jej możliwymi interakcjami z lekami przeciwastmatycznymi i nasilaniem ich skutków ubocznych, takich jak niepokój i kołatanie serca.
4. Dbaj o poziom magnezu
Pierwiastek ten odgrywa ważną rolę w zachowywaniu komórkowej równowagi jonowej, w aktywacji enzymów i w reakcjach hormonalnych. Ma też działanie bronchodylatacyjne, czyli rozszerzające oskrzela i rozluźniające mięśnie oddechowe, a także silne działanie przeciwzapalne.
Niedobór magnezu może być istotnym czynnikiem w etiologii astmy, a także zaostrzać przebieg już istniejącej choroby, ponieważ sprzyja nadreaktywności dróg oddechowych. W bardzo ostrych atakach astmy pozytywne rezultaty przyniosły wlewy dożylne z siarczanu magnezu, stosowane jako terapia komplementarna3.
Doustna suplementacja magnezu może być również bardzo korzystna, czego dowiedziono w badaniu dzieci z astmą w wieku 4-17 lat. 2-miesięczne podawanie magnezu dzieciom z umiarkowaną lub ciężką astmą (równolegle z konwencjonalnym leczeniem) przyniosło poprawę funkcjonowania płuc4.
5. Jedz więcej kwasów omega-3
Suplementacja tych składników odżywczych może obniżać poziom markerów zapalnych w wielu chorobach, włącznie z astmą. Kwasy tłuszczowe omega-3, takie jak EPA i DHA, hamują procesy zapalne poprzez obniżanie produkcji prozapalnych cytokin, a także zmniejszają infiltrację eozynofilów do płuc.
Wyższe spożycie tych kwasów powiązane jest z lepszym opanowaniem objawów astmy, mniejszym użyciem wziewnych kortykosteroidów i niższym poziomem markerów zapalnych, a więc skuteczniejszym leczeniem choroby6. Poza suplementami z olejem rybnym doskonałym źródłem tych kwasów są też tłuste ryby morskie.
6. Trenuj oddech
Ważnym elementem leczenia astmy jest zwiększanie wydolności oddechowej. Służy temu aktywność fizyczna poprawiająca wytrzymałość, ale także konkretne ćwiczenia oddechowe, uczące bardziej świadomego i wydajnego oddychania. Ćwiczenia te działają również uspokajająco, co może dodatkowo zapobiegać atakom astmy wywoływanym przez stres lub lęk.
Szczególnie godne polecenia są: Technika Butejki, zapobiegająca hiperwentylacji, zaburzającej równowagę kwasowo-zasadową organizmu. Polega na zmniejszaniu objętości wdechu poprzez jego spłycenie, spokojnym oddychaniu przez nos i stosowaniu pauzy po wydechu.
Technika Papwortha, polegająca na ćwiczeniu oddychania przeponowego z jednoczesnym rozluźnianiem mięśni oddechowych. Po spokojnym wdechu przez nos powietrze wydychane jest powoli przez usta ściągnięte jak do zdmuchiwania świecy. Badania potwierdzają, że technika ta może łagodzić objawy oddechowe astmy i poprawiać jakość życia pacjentów, choć nie ma wpływu na pierwotne przyczyny schorzenia.7
7. Wypróbuj kadzidłowiec indyjski
Boswellia serrata dostępny także jako suplement w postaci mieszaniny pozyskanych z jego żywicy aktywnych kwasów triterpenoidowych pod nazwą Casperome, może zmniejszać potrzebę inhalacji u pacjentów z astmą.
Suplementacja 500 mg dziennie Casperome (równolegle z leczeniem konwencjonalnym) pozwoliła obniżyć średnią tygodniową ilość inhalacji z 14 do 8 po 4 tygodniach stosowania9.
Kwasy bosweliowe działają przeciwzapalnie, ale przede wszystkim hamują aktywność lipoksygenaz, czyli enzymów odpowiedzialnych za syntezę leukotrienów – mediatorów prozapalnych, wywołujących skurcz oskrzeli, zwiększających wydzielanie śluzu i obrzęk dróg oddechowych oraz sprzyjających napływowi komórek o działaniu prozapalnym do ścian dróg oddechowych. Casperome cechuje się wysoką biodostępnością i dobrym profilem bezpieczeństwa.
8. Stosuj czarnuszkę siewną
Nigella sativa, a szczególnie zawarty w niej tymochinon, ma silne działanie przeciwzapalne, przeciwutleniające i immunomodulacyjne. Podawanie czarnuszki może znacząco poprawiać wyniki testu kontroli astmy (ACT), gdyż przyczynia się ona do rozszerzania oskrzeli i rozluźniania mięśni oddechowych.
Olej z czarnuszki znacząco obniża też liczbę limfocytów Th17, wytwarzających cytokiny prozapalne, a zwiększa ilość limfocytów Treg, hamujących odpowiedź autoimmunologiczną. Podawanie oleju z czarnuszki w dawce 500 mg 2 razy dziennie przez 4 tygodnie jako leczenie dodatkowe przyniosło znaczną poprawę wyników testu ACT oraz znaczące obniżenie ilości eozynofiłów, których nadmiar prowadzi do stanu zapalnego dróg oddechowych8.
9. Sięgnij po lukrecję gładką
Glycyrrhiza glabra stosowana jest w tradycyjnej medycynie chińskiej dla poprawienia funkcjonowania płuc i dróg oddechowych. Jej główna substancja czynna – glicyryzyna – nadaje jej własności przeciwzapalne i przeciwalergiczne. Jak wykazano doświadczalnie, wodny ekstrakt z lukrecji, odpowiadający dawce 200 mg glicyryzyny dziennie, znacząco poprawia funkcjonowanie płuc i wynik testu kontroli astmy (ACT)10.
W zwierzęcych modelach astmy glicyryzyna znacząco zmniejsza skurcz dróg oddechowych i ich nadreaktywność, jak również redukuje stany zapalne i infiltrację eozynofilów, a więc łagodzi praktycznie wszystkie zmiany fizjologiczne i histopatologiczne wywołane przez astmę11. Stosując lukrecję, należy jednak zachować ostrożność, gdyż wyższe dawki mogą prowadzić do znacznego podwyższenia ciśnienia krwi i spadku poziomu potasu.
10. Bierz kurkumę
Ta substancja czynna zawarta w popularnej przyprawie – kurkumie – ma silne działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające. Zwiększa też aktywność S-transferazy glutationowej (GST), jednego z najważniejszych enzymów detoksykujących i antyoksydacyjnych w organizmie, przeciwdziałającego zaostrzaniu ataków astmatycznych.
Blokuje też uwalnianie histaminy i hamuje wytwarzanie leukotrienów oraz cytokin prozapalnych. W jednym z badań oceniono działanie ekstraktu zawierającego kwas bosweliowy z kadzidłowca (150 mg), kurkuminę z kurkumy (15 mg) i glicyryzynę z lukrecji (50 mg), podawanego w kapsułkach 3 razy dziennie przez 4 tygodnie. Skutecznie redukował on objawy astmy i zmniejszał częstość ataków, pozwalając stopniowo opanować chorobę12.
11. Suplementuj witaminy C i D
Pierwsza w dawce 500 mg co 12 godz. podawana dzieciom z ostrymi objawami astmy pomagała złagodzić świszczący i przyspieszony oddech, a także pozwalała skrócić czas ich hospitalizacji13. Witamina C zmniejsza nadwrażliwość oskrzeli, może łagodzić ich skurcz w astmie wysiłkowej oraz przeciwdziałać zaostrzeniom astmy w wyniku infekcji dróg oddechowych. Ma też silne działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne.
Z kolei witamina D odgrywa ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu płuc, a jej niedobór powiązano z częstszymi zaostrzeniami astmy, większym ryzykiem jej rozwoju i cięższym przebiegiem14.
Witamina D zmniejsza stres oksydacyjny i stany zapalne, działa immunomodulacyjnie, a także przeciwdziała patologicznym zmianom strukturalnym dróg oddechowych, czyli ich przemodelowaniu w przebiegu astmy.
- 1. Altern Ther Health Med, 2014; 20:18-23
- 2. https://ginasthma.org/2025-gina-strategy-report/
- 3. CHEST, Volume 122, Issue 2, 396 - 398
- 4. doi: 10.9734/jammr/2023/v35i14930
- 5. doi: 10.1002/14651858.CD001112.pub2
- 6. Nutrients. 2019 Dec 27;12(1):74
- 7. Thorax 2007;62:1039–1042
- 8. Phytother Res. 2017 Mar;31(3):403-409
- 9. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2015 Oct;19(19):3757-62
- 10. doi:10.21608/jabps.2019.6609.1030
- 11. Curr Ther Res Clin Exp. 2011 Dec;72(6):250-61
- 12. Clin Biochem. 2010 Jul;43(10-11):887-90
- 13. Iran. Int J Pediatr 2020; 8(8): 11867-875
14. Int. J. Mol. Sci. 2023, 24, 8574
