Choroba Gravesa-Basedowa - przyczyny, objawy, leczenie

Zdrowe zakupy

Suplementy diety

Andrographis ParActin®

Suplementy diety

Ashwagandha KSM-66 BIO

Suplementy diety

AstaZine® Astaksantyna

Suplementy diety

Koenzym Q10

Suplementy diety

Kolagen UC-II®

Suplementy diety

Kurkuma BCM-95®

Suplementy diety

Żeńszeń fermentowany GS15-4®

Czym jest choroba Gravesa-Basedowa?

W chorobie Gravesa-Basedowa organizm produkuje specyficzne przeciwciało, zwane immunoglobuliną stymulującą tarczycę (TSI). Zachowuje się ona jak hormon tyreotropowy (TSH), który normalnie powstaje w przysadce mózgowej i ma za zadanie regulowanie pracy tarczycy. Gdy TSI wiąże się z receptorem TSH na komórkach tarczycy, działa jak pedał gazu, dając gruczołowi ciągły sygnał do pracy. W rezultacie tarczyca syntetyzuje i uwalnia do krwiobiegu zbyt duże ilości hormonów (tyroksyny T4 i trójjodotyroniny T3), a ten nadmiar wprowadza metabolizm organizmu w stan przeciążenia.

Choć nie wiemy dokładnie, dlaczego u niektórych osób rozwija się to zaburzenie, prawdopodobnie jest ono wynikiem kombinacji genów i czynników zewnętrznych. Jeśli w rodzinie występowała choroba Gravesa-Basedowa lub choroba Hashimoto, to taka osoba jest bardziej narażona na schorzenia autoimmunologiczne tarczycy.

Czynniki środowiskowe, które mogą wywołać reakcję immunologiczną, obejmują:

• silny stres emocjonalny,
• palenie tytoniu,
• infekcje,
• nadmierną ekspozycję na jod (np. w diecie, lekach lub po badaniach kontrastowych),
• połóg,
• współistnienie innych chorób autoimmunologicznych, takich jak bielactwo, reumatoidalne zapalenie stawów czy cukrzyca typu 1.

Lekarz może zdiagnozować nadczynność tarczycy, badając fizycznie tarczycę i oceniając jej rozmiar oraz stwierdzając obecność guzków. Oznaki choroby Gravesa-Basedowa można też wykryć w badaniu krwi.

Choroba Gravesa-Basedowa - objawy kliniczne

Większość objawów choroby Gravesa-Basedowa jest następstwem przyspieszenia metabolizmu. Warto wiedzieć, że u osób starszych symptomy bywają mniej typowe; mogą to być: zmęczenie, apatia czy migotanie przedsionków.

Typowe objawy nadczynności tarczycy obejmują:

• powiększenie gruczołu tarczowego (wole), które jest widoczne jako obrzęk u podstawy szyi,
• przyspieszone lub nieregularne bicie serca (kołatanie, tachykardia, migotanie przedsionków) oraz wysokie ciśnienie krwi,
• utratę masy ciała pomimo zwiększonego apetytu, częste oddawanie stolca, a nawet biegunki, wymioty,
• zwiększoną wrażliwość na ciepło i intensywne pocenie się, skóra jest często ciepła i wilgotna,
• nerwowość, drażliwość, niepokój i problemy ze snem,
• drżenie (zwykle małe drżenie rąk i palców) i osłabienie mięśni,
• problemy z wątrobą, żółtaczkę,
• niski poziom białych krwinek bądź zbyt mała liczba wszystkich trzech podstawowych składników krwi (erytrocyty, limfocyty, trombocyty),
• niepłodność (problemy z jakością nasienia, brak owulacji, zaburzenia miesiączki) oraz zwiększone ryzyko poronienia.

Natomiast objawy specyficzne dla autoimmunologicznej choroby Gravesa-Basedowa to:

• orbitopatia tarczycowa (orbitopatia Gravesa), która występuje u ponad jednej trzeciej pacjentów. Powoduje ją stan zapalny i wzrost tkanki wokół oczu. Objawy to wytrzeszcz oczu, uczucie piasku lub podrażnienia w oczach, nadwrażliwość na światło, ból lub ucisk w gałkach ocznych oraz podwójne widzenie. Nieleczona może prowadzić do nieodwracalnego zwłóknienia mięśni.
• dermopatia Gravesa (obrzęk przedgoleniowy) to rzadka zmiana skórna (występuje u 2% do 3% przypadków). Za jej sprawą skóra staje się zaczerwieniona i zgrubiała, najczęściej na goleniach lub stopach.
• akropachia tarczycowa, czyli niebolesny obrzęk palców, spowodowany pogrubieniem ich kości.

Nieleczona nadczynność tarczycy może również prowadzić do osłabienia kości i zwiększać ich podatność na złamania. To z kolei prosta droga do osteoporozy. Dzieje się tak, ponieważ zbyt duża ilość hormonów tarczycy utrudnia organizmowi wchłanianie wapnia do kości, przez co osłabia ich strukturę.

Choroba Gravesa-Basedowa - diagnostyka

Jeżeli zachodzi podejrzenie nadczynności tarczycy, lekarz może skierować pacjenta na badanie poziomu hormonów we krwi. Zwiększone stężenie T4 i niski poziom TSH sugerują nadaktywność gruczołu. Ale badanie może być niemiarodajne u osób suplementujących biotynę. Najlepiej jest zatem odstawić ją na kilka dni przed planowanym badaniem krwi. To ważne, zwłaszcza dla starszych osób, u których nadaktywna tarczyca może nie dawać klasycznych objawów.

Inne opcje diagnostyczne obejmują zastosowanie radioaktywnego jodu i wykonanie badania USG. W przypadku jodu chodzi o podanie jego izotopu i sprawdzenie, gdzie i w jakiej ilości się wchłania. Im więcej radioaktywnego jodu tarczyca pochłonie, tym większe prawdopodobieństwo, że mamy do czynienia z nadaktywnością tego gruczołu. Natomiast USG tarczycy to nie tylko bezpieczna opcja dla kobiet w ciąży czy karmiących, ale też prawdopodobnie najskuteczniejsza metoda wykrywania guzków tarczycy.

Choroba Gravesa-Basedowa - leczenie

Celem leczenia choroby Gravesa-Basedowa jest kontrolowanie objawów na bieżąco i zredukowanie ilości wydzielanych hormonów tarczycy. Lekarz dobiera najlepszą opcję na podstawie wieku pacjenta, nasilenia objawów, stanu zdrowia i innych czynników.

Kontrola objawów zwykle na początku oznacza stosowanie beta-blokerów, które zmniejszają działanie adrenaliny i pomagają złagodzić objawy, takie jak szybkie bicie serca, nerwowość i drżenie kończyn. Działają szybko, często w ciągu kilku godzin, ale nie leczą przyczyny – nie powstrzymują produkcji hormonów. Ten problem można natomiast rozwiązać na 3 sposoby: za pomocą farmakoterapii, radioterapii i interwencji chirurgicznej.

• Farmakoterapia odbywa się najczęściej za pomocą tionamidów, które blokują syntezę T4 i T3 w tarczycy. U pacjentek w I trymestrze ciąży leczeniem z wyboru jest podawanie propylotiouracylu – ten sam lek podaje się w razie wystąpienia przełomu tarczycowego. Podawanie leków trwa zwykle 1-2 lata i wymaga monitorowania ze względu na ryzyko działań niepożądanych, takich jak uszkodzenie wątroby lub agranulocytoza (spadek liczby białych krwinek). Zawsze jednak istnieje ryzyko nawrotu choroby.
• Terapia jodem radioaktywnym odbywa się za pomocą podawanego doustnie izotopu jodu I-131. Niszczy on komórki tarczycy i w ten sposób ogranicza wydzielanie tyroksyny i trójjodotyroniny. Podaje się go pacjentom, w tym pacjentkom nieciężarnym i nie karmiącym piersią, które nie planują w najbliższym czasie powiększenia rodziny. To skuteczna metoda leczenia nadczynności tarczycy. Niestety, w niemal wszystkich przypadkach popycha gruczoł w drugą skrajność – wtórną (jatrogenną) niedoczynność. Na szczęście to schorzenie o wiele łatwiej kontrolować z pomocą leków, gdyż odpowiednio dobrana dawka lewotyroksyny pozwala przywrócić równowagę hormonalną w organizmie. Radioterapii nie stosuje się natomiast u pacjentów z umiarkowaną lub ciężką orbitopatią (wytrzeszczem oczu).
• Zabieg chirurgiczny: Ostatnią opcją terapeutyczną jest wycięcie fragmentu lub całej tarczycy. Zabieg ten wykonuje się w przypadku bardzo dużego wola lub podejrzenia raka gruczołu tarczowego. Wykonywana w ogólnym znieczuleniu (narkozie) operacja, w przypadku usunięcia całej tarczycy, wiąże się z koniecznością przyjmowania przez całe życie lewotyroksyny.

Postępowanie w orbitopatii

Jeżeli chodzi o orbitopatię, to jak najszybsze osiągnięcie równowagi hormonalnej jest kluczowe. Jednocześnie z pozoru niewielkie zmiany w życiu pozwolą zmniejszyć uciążliwość problemów z oczami. Przede wszystkim należy rzucić nikotynę. Palenie tytoniu nasila bowiem objawy orbitopatii poprzez zaostrzenie stanów zapalnych. Łagodne symptomy można łagodzić sztucznymi łzami, unoszeniem głowy podczas snu (aby zmniejszyć obrzęk) i noszeniem okularów przeciwsłonecznych (należy chronić oczy przed jasnym światłem i przed wiatrem).

W przypadkach umiarkowanych lub ciężkich stosuje się kortykosteroidy (doustne lub dożylne) bądź też inne leki, a w ostateczności interwencje chirurgiczne. Jedną z możliwości jest tutaj dekompresja oczodołu, która polega na usunięciu kości między oczodołem a zatokami. Taki zabieg może poprawić widzenie, daje też gałkom ocznym więcej miejsca. Nie jest to jednak zabieg wolny od powikłań – do najczęstszych należy podwójne widzenie.

Inną możliwością jest operacja mięśni oka. Zdarza się, że blizna powstała wskutek choroby tarczycy powoduje skrócenie mięśni gałki ocznej, wymuszając ich nieprawidłowe ustawienie i w konsekwencji zaburzenia wzroku. Odcięcie mięśnia od gałki ocznej i ponowne przytwierdzenie go w nieco innym miejscu zwykle zmniejsza nasilenie objawów.

Podsumowanie

Choroba Gravesa-Basedowa jest problemem ogólnoustrojowym, który wymaga interdyscyplinarnego podejścia i opieki m.in. endokrynologa, kardiologa i okulisty. Wczesna diagnoza i leczenie zapobiegają poważnym powikłaniom, zwłaszcza sercowym, takim jak migotanie przedsionków i niewydolność serca.

Choć leki przeciwtarczycowe kontrolują objawy, to nie zapewniają trwałego wyleczenia, a nawroty schorzenia są powszechnym zjawiskiem. To może prowokować pacjentów do poszukiwania innych form terapii na własną rękę, ale specjaliści odradzają takie działania. Należy unikać leków dostępnych bez recepty, zwłaszcza tych zawierających pseudoefedrynę lub efedrynę. Chociaż mogą one wpływać na ciśnienie krwi, to ich stosowanie na własną rękę w leczeniu nadczynności tarczycy może przynieść więcej szkody niż pożytku.

Jeśli zdiagnozowano u ciebie chorobę Gravesa-Basedowa lub inną postać nadczynności tarczycy, to regularne wizyty kontrolne są niezbędne. Z czasem każdy pacjent znajdzie się w punkcie, kiedy to gruczoł nie będzie w stanie już pracować i konieczne będzie usunięcie części lub całej tarczycy. Tylko cykliczne monitorowanie pozwoli w porę wyłapać problem i zapobiec sytuacji, kiedy to nadmierny wyrzut hormonów mógłby doprowadzić do zagrożenia życia.