Nasze magazyny
Grzyby z rodzaju Candida albicans naturalnie zamieszkują ludzki organizm, będąc częścią fizjologicznej mikrobioty jelit, jamy ustnej i dróg oddechowych oraz układu moczowo-płciowego, a także skóry. Komensale z rodzaju Candida występują u 50% populacji ludzkiej1. Wśród nich dominuje Candida albicans (70%).
U zdrowych osób jego populacja jest utrzymywana w równowadze przez inne mikroorganizmy. Problemy zdrowotne pojawiają się, gdy dochodzi do niekontrolowanego, nadmiernego rozrostu drożdżaków – wtedy mówimy o kandydozie. C
Choroby nie należy lekceważyć, ponieważ Candida albicans to oportunistyczny patogen będący przyczyną infekcji u ludzi, zarówno zakażeń powierzchniowych, jak i inwazyjnych kandydoz układowych charakteryzujących się wysoką śmiertelnością (30-70%)2.
W pozostałych przypadkach chorobę wywoływać mogą inne gatunki grzybów z rodzaju Candida: C. glabrata, C. krusei, C. parapsilosis, C. dubliniensis i C. tropicalis.
Zakażenia powierzchniowe najczęściej dotyczą skóry i paznokci oraz błon śluzowych jamy ustnej, gardła, przełyku, jelit, pęcherza moczowego oraz pochwy3. Kandydozy układowe (systemowe) objawiają się zapaleniem płuc, wsierdzia, mięśnia sercowego, osierdzia, opon mózgowo-rdzeniowych, gałki ocznej, stawów i kości.
Układowe zakażenia mają częściej charakter endogenny, co oznacza, że jego źródłem są nasze własne nadmiernie rozmnożone drożdżaki. Jednak znane są też przypadki zakażeń, do których doszło na skutek przeniesienia patogenów przez personel medyczny, materiały opatrunkowe, sprzęt chirurgiczny i anestezjologiczny4.
Kandydoza - przyczyny i objawy
Gdy człowiek staje się pożywką
Kandydozy układowe stanowią poważny problem kliniczny o wymiarze światowym. Szczepy Candida spp. są na IV miejscu wśród wszystkich patogenów powodujących zakażenia pacjentów w czasie pobytu na oddziałach intensywnej terapii. Do rozwoju choroby dochodzi w wyniku zaburzeń odporności. Czynniki sprzyjające przerostowi Candida albicans to m.in.:
- Długotrwała antybiotykoterapia, która niszczy zarówno szkodliwe, jak i pożyteczne bakterie w jelitach, dając grzybom możliwość wzrostu.
- Osłabienie układu odpornościowego, np. w wyniku chorób (HIV/AIDS, nowotwory), leczenia immunosupresyjnego (po przeszczepach) czy stosowania kortykosteroidów.
- Przewlekły stres i brak snu, które osłabiają odporność.
- Zmiany hormonalne (ciąża, antykoncepcja hormonalna).
- Cukrzyca, zwłaszcza niewyrównana, ze względu na wysoki poziom cukru we krwi, który stwarza idealne warunki do namnażania się grzybów.
- Uszkodzenia skóry w wyniku oparzeń.
- Zaburzenia funkcji przewodu pokarmowego.
- Dieta bogata w cukry proste i żywność przetworzoną, które stanowią pożywkę dla drożdżaków.
- Długotrwałe cewnikowanie naczyń i inne inwazyjne procedury medyczne5.
Objawy kandydozy są zróżnicowane i zależą od lokalizacji zakażenia. I tak:
- Kandydoza jamy ustnej (pleśniawki) charakteryzuje się białymi, serowatymi nalotami na języku, podniebieniu i wewnętrznej stronie policzków. Może powodować ból, pieczenie oraz trudności w połykaniu.
- Kandydoza pochwy i sromu objawia się intensywnym świądem, pieczeniem, zaczerwienieniem oraz gęstymi, białymi upławami o konsystencji twarogu.
- Kandydoza skóry - zmiany najczęściej lokalizują się w fałdach skórnych (pachy, pachwiny), powodując zaczerwienienie, świąd i łuszczenie się skóry.
- Kandydoza układu pokarmowego (jelit) - może objawiać się wzdęciami, gazami, biegunkami na przemian z zaparciami, bólami brzucha, zgagą oraz niepohamowaną chęcią na słodycze i produkty mączne. U osób z silnie obniżoną odpornością grzyb przedostaje się do krwiobiegu i może atakować narządy wewnętrzne, stanowiąc zagrożenie dla życia. Objawy to m.in. gorączka, zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego i układu oddechowego. Przewlekły przerost Candida może również wywoływać szereg niespecyficznych objawów, takich jak chroniczne zmęczenie, mgła umysłowa, problemy z koncentracją, wahania nastroju, a nawet stany lękowe i depresję.
Kandydoza po przeszczepieniu narządów
Zakażenia grzybicze stanowią ok. 5% wszystkich infekcji u pacjentów po przeszczepach i pojawiają się najczęściej w ciągu pierwszych 4-6 miesięcy po zabiegu, gdy immunosupresja jest najsilniejsza1. Kandydoza jest najczęstszym zakażeniem grzybiczym w tej grupie chorych i występuje głównie w pierwszych 2-3 miesiącach. Jej rozwój jest zwykle poprzedzony kolonizacją błon śluzowych przewodu pokarmowego. Czynniki ryzyka obejmują stosowanie silnej immunosupresji, szerokowidmowej antybiotykoterapii, cewnikowanie, powikłania chirurgiczne oraz cukrzycę.
Inwazyjne grzybice układowe są obarczone dużą śmiertelnością, co wynika z trudności diagnostycznych i braku specyficznych objawów. Leczenie jest skomplikowane ze względu na interakcje leków przeciwgrzybiczych (zwłaszcza azoli) z lekami immunosupresyjnymi oraz ich potencjalną toksyczność dla nerek i wątroby. Często zaleca się profilaktykę przeciwgrzybiczą, np. nystatyną, w pierwszych miesiącach po przeszczepie, aby zapobiec kolonizacji przewodu pokarmowego2.
1. N. Engl. J. Med. 2007; 357: 2601-14
2. Forum Nefrologiczne
Jak zdiagnozować kandydozę?
Posiew
Diagnostyka kandydozy bywa skomplikowana ze względu na niespecyficzność objawów. Lekarz, w zależności od podejrzewanej lokalizacji, może zlecić badanie mikroskopowe i posiew z wymazu (z jamy ustnej, pochwy) w celu identyfikacji grzyba lub pobranie próbki kału, które pozwala określić, czy grzyb występuje, jaki jest jego przerost, a także ocenić równowagę mikrobioty jelitowej. Przy podejrzeniu zakażenia układowego zleci badania krwi w kierunku obecności przeciwciał lub antygenów Candida.
Test buraczkowy
Możesz też wykonać samodzielnie test buraczkowy, który jest prostym, domowym sposobem na ocenę szczelności jelit, często zaburzonej przez przerost grzyba. Zawarta w burakach betanina, nadająca im charakterystyczny kolor, nie ulega strawieniu w ludzkim organizmie, a więc obecność czerwonawego moczu dowodzi nieszczelności jelit.
Po wypiciu 50-100 ml świeżego soku z buraków przekonamy się, czy mocz jest zabarwiony intensywnie, czy raczej słabo. Intensywny kolor świadczy o zwiększonej przepuszczalności ścian jelita, a to oznacza, że jelita oprócz maleńkich mikroflory jelitowej i hamują rozwój grzybów.
Leczenie kandydozy
Badania wykazały, że stosowanie probiotyków, zwłaszcza szczepów Lactobacillus GG i Saccharomyces boulardi, jest skuteczne w zwalczaniu stanów patologicznych wywołanych przez Candida. Probiotyki mogą przyspieszać leczenie dolegliwości w przewodzie pokarmowym i wzmacniać odpowiedź immunologiczną na obecność grzyba. Należy jednak zachować ostrożność przy ich stosowaniu.
Standardowe leczenie farmakologiczne kandydozy zależy od jej rodzaju i jest ordynowane przez lekarza. Zazwyczaj stosuje się środki przeciwgrzybicze należące do 4 klas: polieny, azole, echinokandyny i pochodne pirymidyn. Kuracja doustna lub miejscowa zazwyczaj trwa ok. 2 tygodni.
Czytaj również: Czym są probiotyki i jakie mają właściwości?
Badania polskich naukowców
Poważną barierę stanowi tu duże podobieństwo komórek grzybowych i ludzkich, przez co trudno jest znaleźć cel biologiczny, który występowałby tylko u grzybów. Poza tym nasza wiedza na temat patologicznej aktywności Candida jest ciągle niewystarczająca, a drożdżaki coraz bardziej uodparniają się na stosowane leki.
Mając to na uwadze, polscy uczeni przebadali kilkanaście nowych cząsteczek pod kątem ich właściwości przeciwgrzybiczych. Były to nowozsyntetyzowane metalokarborany, czyli cząsteczki zbudowane z atomów boru, węgla, wodoru i atomu metalu (kobaltu, żelaza lub niklu) o charakterystycznej strukturze "klatek".
Cechą metalokarboranów, na którą zwróciliśmy szczególną uwagę, jest ich abiotyczny charakter. Oznacza to, że te cząsteczki są „niewidoczne” dla komórek organizmów, w tym grzybów, a co za tym idzie, możliwe jest, potrafią one "obejść" szlaki metaboliczne warunkujące zjawisko lekooporności.
Okazało się, że przebadane przez akademików metalokarborany doskonale hamują wzrost Candida albicans. To, co szczególnie cieszy naukowców z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, to fakt, że wśród mikroorganizmów podatnych na nowe leki, były i te, które zostały wyizolowane od pacjentów chorych na lekooporne grzybice6. Wyniki tych badań stanowią punkt wyjścia w projekcie badawczym zaprezentowanym w konkursie Narodowego Centrum Nauki.
Jak podkreślają badacze: "Co prawda, posiadamy grupę cząsteczek o dużym potencjale przeciwgrzybiczym, lecz mamy niewielką wiedzę na temat mechanizmu ich działania w komórce grzyba". W ramach projektu badawczego prowadzonego przez konsorcjum z udziałem m.in. Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego oraz Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN naukowcy dążą do odkrycia komórkowych i molekularnych podstaw działania tych związków.
Wieloaspektowe badania mają na celu zbadanie wpływu metalokarboranów na morfologię i właściwości nanomechaniczne komórek grzyba, a także na ich czynniki wirulencji, takie jak tworzenie biofilmu. Planuje się również analizę zmian w ekspresji genów i proteomie grzyba pod wpływem tych związków. Wiedza ta ma ułatwić opracowanie nowej rodziny silnych środków przeciwgrzybiczych, które mogłyby być w przyszłości wykorzystywane w walce z kandydozą. Realizacja tego projektu będzie trwała do 2028 r.
Innym obiecującym kierunkiem w poszukiwaniu nowych substancji przeciwgrzybiczych są związki nieorganiczne, takie jak szkła borofosforanowe. W odróżnieniu od wielu dotychczasowych materiałów o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, które zawierały metale ciężkie (np. srebro, miedź, cynk), nowe hydrożele na bazie szkieł borofosforanowych są pozbawione metali i fungicydów.
W badaniach in vitro wykazano, że takie hydrożele (BGHs) skutecznie hamują wzrost różnych drożdżaków, w tym C. albicans, C. tropicalis, C. krusei i C. glabrata. Co istotne, ich skuteczność wzrasta wraz z zawartością boru. Mechanizm działania tych związków jest prawdopodobnie związany z zakłóceniem metabolizmu węglowodanów w komórce grzyba oraz z hamowaniem metabolizmu oksydacyjnego, podobnie jak w przypadku kwasu borowego.
Badania pod mikroskopem elektronowym wykazały, że komórki C. albicans traktowane hydrożelem BGH ulegają uszkodzeniu – dochodzi do powstania dziur w ścianie komórkowej, utraty regularnego kształtu i wycieku materiału wewnątrzkomórkowego, a w wyższych stężeniach do całkowitego rozpadu komórek. Hydrożele te, wykazując aktywność porównywalną, a w niektórych przypadkach nawet wyższą niż komercyjny lek mikonazol, stanowią obiecującą alternatywę dla konwencjonalnych terapii7.
Kandydoza w tradycyjnej medycynie chińskiej
Zgodnie z tradycyjną medycyną chińską, kandydoza jest związana z nadmiarem patogennej wilgoci i śluzu w organizmie. Przyczyną tego stanu jest osłabienie energii qi, zwłaszcza w systemie śledziony (pi), żołądka (wei) i nerek (shen), co prowadzi do zaburzeń trawienia i fermentacji pokarmu. Negatywną rolę odgrywa tu dieta oparta na produktach wychładzających energetycznie (yin), takich jak żywność przetworzona, cukier, owoce tropikalne czy nabiał, które osłabiają „ogień trawienny”.
Leczenie według TCM polega na rozproszeniu zimna i wilgoci oraz wzmocnieniu qi śledziony, płuc i nerek. Zaleca się:
• Dodawanie do potraw ostrych, rozgrzewających przypraw (imbir, czosnek, pieprz, curry), które usuwają śluz.
• Wyeliminowanie na pewien czas z diety pszenicy, ziemniaków, cukru, nabiału i mięsa.
• Spożywanie warzyw wzmacniających qi (buraki, marchew, cebula, papryka) i kasz (gryczana, proso).
• Włączenie do diety kapusty kiszonej, która dostarcza prawidłowych szczepów bakterii.
TCM podkreśla również związek stanu emocjonalnego z rozwojem choroby – długotrwałe zamartwianie się i stres mogą osłabiać qi i przyczyniać się do nadprodukcji wilgoci.
1. https://oczymlekarze.pl/odzywianie/jak-jesc-zdrowo/5140-chinskie-terapie-na-polskim-talerzu-grzybica-jak-sie-bronic
Naturalne produkty w leczeniu kandydozy
Biorąc pod uwagę problemy, jakie nastręcza leczenie drożdżycy, warto rozważyć wprowadzenie rozwiązań medycyny alternatywnej jako uzupełnienia terapii konwencjonalnych. Wiele naturalnych substancji wykazuje silne działanie przeciwgrzybicze. Ich stosowanie może wesprzeć organizm w walce z infekcją, pomóc złagodzić jej objawy oraz zapobiegać nawrotom zakażeń.
- Oregano - olejek z tej rośliny zawiera karwakrol i tymol, związki o udowodnionym działaniu przeciwgrzybiczym i przeciwpasożytniczym. Jest skuteczny w zwalczaniu pleśniawek wywołanych przez Candida albicans i działa zarówno grzybostatycznie, jak i grzybobójczo8
- Czosnek i cebula - zawierają związki siarki, takie jak allicyna, o silnych właściwościach przeciwgrzybiczych. Wykazują dużą skuteczność w hamowaniu wzrostu Candida.
- Orzech czarny - dzięki obecności juglonu – związek o działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwgrzybiczym – wykorzystywany jest w leczeniu miejscowym, jelitowym i pochwowym przerostu drożdżaków
- Pau d’arco (lapacho) - kora tego drzewa ma właściwości przeciwgrzybicze, a także pomaga w usuwaniu pasożytów i obniża poziom cukru we krwi.
- Berberys Gorzknik kanadyjski zawiera berberynę, alkaloid o działaniu przeciwgrzybiczym, przeciwbakteryjnym i przeciwpierwotniakowym.
- Ekstrakt z pestek grejpfruta (GSE) - jest bogatym źródłem flawonoidów, takich jak naringina i hesperydyna. Hamują one wzrost grzybni Candida, Aspergillus i Penicillium. GSE ma również zdolność do rozbijania biofilmu, co zwiększa skuteczność innych środków przeciwgrzybiczych.
- Goździki - olejek goździkowy, bogaty w eugenol, wykazuje silne działanie przeciwgrzybicze, przeciwbakteryjne i przeciwpasożytnicze9
- Kurkuma - jej aktywny składnik, kurkumina, ma silne właściwości przeciwgrzybicze i przeciwzapalne.
- Aloes - stosowany miejscowo wspomaga leczenie infekcji i stanów zapalnych skóry dzięki właściwościom przeciwgrzybiczym.
Pamiętaj, że olejki eteryczne są silnie skoncentrowane i przy stosowaniu doustnym lub miejscowym należy zachować ostrożność, biorąc pod uwagę ryzyko podrażnień i reakcji alergicznych.
Jak uniknąć nawrotów kandydozy?
- Najlepiej podjąć działania na kilku frontach.Przede wszystkim pozbądź się z domu całego cukru i białej mąki oraz produktów zawierających drożdże, np. serów pleśniowych i chleba wypiekanego na drożdżach oraz piwa.
- Nie kupuj produktów spożywczych w postaci konserw (kukurydza, fasolka).
- Zrezygnuj z napojów gazowanych.
- Ogranicz liczbę zjadanych owoców.
- Zrezygnuj z węglowodanów rafinowanych na korzyść pełnoziarnistych, spożywanych w małej ilości (np. dziki ryż).
- Nie gotuj i nie jedz tego, czego nie można byłoby spożyć na surowo.
- Jedz jak najwięcej surowych warzyw. Hoduj w domu kiełki.
- Polub orzechy (zawsze najpierw namocz je w wodzie przez 7-8 godz., by uaktywniły się obecne w nich enzymy).
- Wprowadź do kuchni nierafinowany olej kokosowy.
- Ponadto rozważ i omów z lekarzem stosowanie postu (głodówki, postu przerywanego etc.). Systematycznie też kontroluj poziom cukru we krwi.
- Antybiotyki stosuj jedynie w ostateczności.
1. Diabetes sin problemas, Frank Suarez, 2014, ISBN 978-0-9788437-6-2
2. El Poder del Metabolismo, Frank Suarez, 2015, ISBN 978-0-9788437-8-6
3. Cancer is not a disease, Andreas Moritz, 2009, ISBN 978-0976794424
4. Sugar Crush, How to Reduce Inflamation, Stop Pain and Reverse the Path to Diabetes, Richard Jacoby, Raquel Baldelomar, 2015, ISBN 978-00-623-48820-3 5. Curr Opin Microbiol. 2004 Aug;7(4):336-41mikroflory
Suplementy pomocne w leczeniu kandydozy
Witaminy C i E wspierają układ odpornościowy. Biotyna może hamować rozwój grzybów. Warto też zadbać o wyrównanie stężenia witamin D, B12 i B9 (kwasu foliowego) oraz cynku, bo jak wykazały badania, ich obniżony poziom często towarzyszy infekcjom grzybiczym.
- Probiotyki - szczepy Lactobacillus acidophilus i Bifidobacterium bifidum, pomagają w utrzymaniu równowagi mikroflory jelitowej i hamują rozwój grzybów. Badania wykazały, że stosowanie probiotyków, zwłaszcza szczepów Lactobacillus GG i Saccharomyces boulardi, jest skuteczne w zwalczaniu stanów patologicznych wywołanych przez Candida. Probiotyki mogą przyspieszać leczenie dolegliwości w przewodzie pokarmowym i wzmacniać odpowiedź immunologiczną na obecność grzyba. Należy jednak zachować ostrożność przy ich stosowaniu.10
- Kwas kaprylowy - ten średniołańcuchowy kwas tłuszczowy, obficie występujący w oleju kokosowym, ma udowodnione właściwości przeciwgrzybicze. Badania wykazały, że kwas kaprylowy hamuje wzrost komórek Candida albicans na różnych etapach ich rozwoju. Może być stosowany w formie suplementów w przypadku kandydozy pochwy, jamy ustnej, jelit oraz w kandydozie ogólnoustrojowej11.
- Kwasy omega-3 - mają działanie przeciwzapalne, co jest istotne w łagodzeniu stanów zapalnych wywołanych przez grzybicę.
- Laktoferyna Jest to białko o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, zawarte m.in. w ślinie. Jej działanie polega na sekwestrowaniu (wiązaniu) żelaza, niezbędnego do rozwoju grzybów, oraz na bezpośrednim uszkadzaniu ściany komórkowej patogenu. Laktoferyna może również wzmacniać działanie innych substancji przeciwgrzybiczych jak lizozym czy antybiotyki azolowe. Suplementacja laktoferyną jest wskazywana jako element wspomagający terapię kandydozy12.
Czytaj również: 7 powodów, dla których warto włączyć cynk do codziennej diety
Terapia ozonem
Ozonoterapia to metoda wykorzystująca ozon (O3), alotropową odmianę tlenu, ze względu na jego silne właściwości utleniające i przeciwdrobnoustrojowe. Działa on na bakterie, wirusy i grzyby, uszkadzając ich ściany i błony komórkowe, co prowadzi do ich zniszczenia. W medycynie i stomatologii ozon stosowany jest w formie gazowej, wodnej (woda ozonowana) lub jako ozonowana oliwa.
Badania in vitro wykazały wysoką skuteczność wody ozonowanej przeciwko różnym gatunkom Candida, w tym C. albicans, C. glabrata i C. krusei. Jej aktywność przeciwgrzybicza wzrasta wraz ze stężeniem i czasem aplikacji, a siła działania jest porównywalna do 0,2% chlorheksydyny, będącej „złotym standardem” w antyseptyce.
Czytaj również: Tlen, wodór, ozon - trzy gazy cenne dla mózgu
Woda ozonowana w stężeniu 50 µg/ml już w momencie aplikacji całkowicie hamowała wzrost Candida albicans w badaniach posiewowych. Testy żywotności komórek (MTT) potwierdziły, że woda ozonowana znacząco obniża przeżywalność komórek grzyba, a jej skuteczność rośnie wraz ze stężeniem i czasem ekspozycji.
Co ważne, woda ozonowana w dawkach leczniczych wykazuje znikomą toksyczność dla komórek ludzkich, takich jak fibroblasty i keratynocyty, a nawet może wspomagać gojenie ran. Może być stosowana do płukania jamy ustnej czy odkażania protez zębowych13.
- 1. Folia Microbiol 2007, 52: 297-312
- 2. J Antimicrob Chemother 2008, 61: i31-i34.
- 3. J Med Microbiol 2006, 55: 809-18; Br. Dent. J. 2017;223:675-81
- 4. Warzocha K i Seferyńska I. Zakażenia grzybicze w hematologii. W Dzierżanowska D, (red.) Zakażenia grzybicze – wybrane zagadnienia. Bielsko Biała: α-medica press. 2006: 137-153
- 5. J Hosp Infect 2001, 49: 37-42; J. Fungi. 2023;9:80
- 6. J. Med. Chem. 2022, 65, 20, 13935-45, doi: 10.1021/acs.jmedchem.2c01167
- 7. Pharmaceutics. 2025 Jun 26;17(7):836
- 8. Pediatr Med Rodz 2008;4:178-82; Kosmetol Estet 2015; 4:577
- 9. Post Fitoter 2020; 21(4): 236-240
- 10. Mycoses. 2014 Mar;57(3):141-6
- 11. Cell Physiol Biochem. 2019;53(2):285-300
- 12. Front Microbiol. 2017 Jan 18;8:2
- 13. A. Kuśka-Kiełbratowska Ocena wrażliwości grzybów z rodzaju Candida na wodę ozonowaną w badaniach in vitro, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, 2020, https://ppm.sum.edu.pl/info/phd/SUM7b3ff6e0294b4b63bb0d4936add63f73/
